Sorani-Kurmanji Ferheng/FreeDict Dictionary

Sorani-Kurmanji Ferheng/FreeDict Dictionary Author Erdal Ronahi <erdal.ronahi@gmail.com> Maintainer Erdal Ronahi <erdal.ronahi@gmail.com> converted into TEI Erdal Ronahi <erdal.ronahi@gmail.com> 0.2 7845 headwords FreeDict

Available under the terms of the GNU General Public License ver. 2.0 and any later version.

This program is free software; you can redistribute it and/or modify it under the terms of the GNU General Public License as published by the Free Software Foundation; either version 2 of the License, or (at your option) any later version.

This program is distributed in the hope that it will be useful, but WITHOUT ANY WARRANTY; without even the implied warranty of MERCHANTABILITY or FITNESS FOR A PARTICULAR PURPOSE. See the GNU General Public License for more details.

You should have received a copy of the GNU General Public License along with this program; if not, write to the Free Software Foundation, Inc., 59 Temple Place - Suite 330, Boston, MA 02111-1307, USA.

http://freedict.org/ $Id$ free dictionaries stable

Lîsteya soranî-kurmancî

Erdal Ronahî, ferheng@ferheng.org #

This dictionary comes to you through nice people making it available for free and for good. It is part of the FreeDict project, http://freedict.org/. This project aims to make translating dictionaries available for free. Your contributions are welcome!

Sebastian Humenda: fix markup, remove empty headwords or those missing a definition. add uniform licensing information 2010-11-03Piotr Bański: Conversion of TEI P4 source into P5 via tools/xsl/freedict_P4toP5.xsl; manual clean-up. Added the front page for the original notice. 2005-08-26Michael BunkImported this dictionary version 2005-07-29 into FreeDict by creating the initial Makefile. belê, erê, e, a a? çi? carinan ciyê 'e' ya kurmancî di paşgirtikên lêkeratn de digire, wek: deka dike, naxwa (ew) naxwe gelavêj, tebax, meha 8em ji salnameya zayînî buhur, rê, rêk şeref, namûs şerm de! dê! de bike! de haydî! haydî! yella! afirandî, xuliqandî afirandin, xuliqandin, dan jin, pîrek hay, aga, ageh hay / aga jê bûn şahî, cejn aheng, harmonî kewal, sewal, heywan têkoşîn, tevger, micadele, dijberî encam, dawî reftar, tevger, akar, rabûn-û-rûniştin tila navîn ala, perçem êm, alif tevlihev, dijwar, aloz, şêlî tevlihev kirin, alozandin, şêlandin zêr guher, guherîn, guhartin danûstandin, têkilî guhestin, bi hev guherandin, pêguhartin ap, mam amade, hazir nîşane, delîl, gova eman! hewar! armanc hiljimar, statîstîk werimîn, perçivîn alav, amûr, alet hemêz, hembêz, koş, pêsîr jinmam mamza, pismam û dotmam, kurmam û keçmam alav, amûr, alet (di rêzimanê de) pirtik, amraz şû, hevser, jina yan mêrê kesekê/î dîn, şêt, delodîn biaqil, aqilmend, hişyar, hişmend le ara da li holê, li meydanê, li ber dest, berdest pêşkêşî, raberî, pêşberî ar, ard (agir) agir xuh, xwêdan daxwaz, xwestek, hêvî hevrîşm normal, adî, adetî hêsan, sanahî asayî, normalî, adet ewlekar, asayîş, emniyet kelepûr, bermayî, bermayiyên bavûkalan asin, hesin kurtan, kincên li hesp, ker û hwd têt kirin pispor tengasî, rewşa dijwar xezal esman aso, horîzon sîber, sî, sih pile, derece, gihanek, merhele piçek, kêm, ne gelek aram, biewle, tena pozîsyon, rewş aş xwarin rizî xwarinçêker aşkira, eşkere, diyar, xwiya nas metbex, mitfax aşt, aşt, tena, vehewayî, hedayî, tebitî xwaringeh carinan ciyê 'e' ya kurmancî di paşgirtikên lêkeran de digire, wek: dekat dike, bidat (ew) bide agir av ava vekirî derbider, sergumkirî, aware, mişextî hêvî, daxwaz, xwezî, xwestek awaz, melodî avedan, nûkirin, avakirin gund gundî vajî, berevajî hoker hoker rengdêr, adjektîv navbeynkar, moderator bawerî, wijdan avrêj wiha, hosa, awiha awir, nerîn, lênerîn, berêxwedan hevrîşm werimîn, perçivîn werimandin, perçivandin avis, ducan, bihemle rikêb, awzengî, ûzengî axiftin, peyivîn, ştexilîn axivger, axiftinker, peyiver, ya/yê diaxive jê girtin, daxistin dawî jixwe, manê, nê mêrg, çîmen melayê şî'iyan ? ma? gelo? erê? ecebe? pêşeroj, rojên bên, ayinde dekûdolab, firûfêl dîn, ol, ayîn seremonî ba belê, erê bila balolk mijar, babet gewr bac, bêş, vêrgî xwişka mezin, hemberî "kek" bo keçan xwişka mezin, hemberî "kek" bo keçan belek, rengereng bahîv, behîv berfebahoz, berfebarove berfebahoz, berfebarove mey bêfeyde, bêencam hejî, hêja, hêjayî tiştekî beyar, ziha, hişk kul, xem, tirs bakûr, şîmal, silal, jor çeng, bask bilind, berz bejn, bejnûbal bejnbost, bejnqut, quto, qutok leşker, esker belê balguh, balîfk balolk pivdank, balon ban, serban ser bang, gazî bang, ezan bagurdan, bangurdan, kevirê / berê li ser banên xaniyan têt gerandin daku ban qayim bibe û dilopan neke banke xatûn kal, bapîr, bavûkal baq, dest (destek gulan û ww) jeng, zeng kerik, kojik, çilmik, negihiştî (fêkî û ww) xort, negihayî Merîx, Mars par, behir, pişk mişkane, barimte, îpotek berz, bala, bilind nermebaran, lêzme tenik, nazik bas, behs, mijar çeng, bask berê, zemanê berê arkeolog arkeolojî sosîs, bastirme çê, qenc, baş, rind başûr, jêr rewişt, reftar, tevger, rabûn-rûniştin hindî, bi qasî, temetî şûna, li şûna, li ciyê gun, ritil, hêlik bav, bab bejnbost, bejnqut, quto, qutok bawer hemêz, himbêz bawişk bahîv, behîv bav, bab rez, bax, baxçe, gulistan cinîn paxil, paşil nirx, biha, bihagiranî, bayix, giramî, hêjayî bacan bacanreş(k) bacansor(k) sedem, ho, faktor mebest, merem biha, lêçûn bez rev bazirgan, ticar, tacir yarî, lîstik baz belek, rengereng be bi li şûna destpêkirinê bi- (bo çêkirina rengdêran ji navdêran) bi biwêj bi ... ve mixabin, heyf e ku bi dest ketin bi dest xistin bi kar anîn bi rê ve birin nebaş, bed, xerab bextreş, bêsiûd, bênesîb rêber, raber berf, befir biha, nirx, qîmet, fiyet hêcet, hincet, bihane biharat biheşt, buhuşt, cennet, paradîs biheşt, buhuşt, cennet, paradîs par, pişk, behr derya, zerya, behr qabîliyet, tiwana, karîn, jêhatîtî erd, ax, beyaristan, bej şor, daliqandî, hilawîstî bela, qeza lê, lêbelê, welê belaş, bêpare alîgir, bialî, ne bêalî alîgirî, bialîtî, ne bêalîtî şareza, nas, aşna belek, rengereng beleme, keştîk, qayik bilez, lezgîn pesend kirin, pejirandin, beliyandin, qebûl kirin belê, lebê, erê, rast e belge, nîşane, delîl, govahî belkî, belku, dibe ku belkî, belku, dibe ku bi vê, bi vî bi vê, bi vî bi van bi van jî bi vê / vî jî ben, benik, dezî, qeytan kezwan navdar, binavûdeng, meşhûr bend bend, baraj xulam kole xulamî koletî heşîş tilyak heşîşkêş tilyakkêş nêrekew, kewê nêr beqal, firoşkar, bifiroş bêşerm, bênamûs, bêşeref berhem, ber alî, ber berfirehî, ber berî, pêş, elind berhev dan, miqayese kirin destpêk, pêşekî kevir, ber xweşheval, dost, birader enî, bere ber, ber bi, ber bi ... ve, ber bi ... de, berev, ber bi derekê ve nişîvî, berejêrk evrazî, berejork aware, derbider, bêmal birêz, hêja berevanî bimenfeet, berjewend, bimifa, bisûd, bikelke, bifeyde berjewendî, menfeet, mifa, sûd, kelke, feyde befir, berf berg, cild, rû şiyan, taqet, tiwana, karîn bextreş, bêsiûd, bênesîb bertîl, rişwet berûpişt roj, dem, tarîx, dema dê tiştek bibe yan bêt kirin bilind, bala, berz bihagiran, jêhatî, berkeftî, hêja hinda, wenda, berze, nediyar, nexwiya betir pûte, giringî, watedarî girtin, bestin li dar xistin par, behr, pişk, beş parçe, ker babet biwêj beşdar, tevîbûyî, ya/yê di civînekê / karekî û hwd de amade bûye yan tê de xebitiye. belkî, dibe ku belkî, dibe ku vale, xalî, bênaverok betal, bêkar, bêşol, bêîş azane, betlane, tatîl bi wê, bi wî bi wan piling Bexda, serbajarê Iraqê diyarî, xelat efû efû kirin, bexşandin dilovan, mihrevan, camêr, merd, bexşende dilovanî, mihrevanî, camêrî, merdî, bexşendeyî bext, şans, nesîb bextbaş, binesîb dilşad, kêfxweş, bextiyar bextreş, bênesîb spêde, elind, berbang, şefeq daxwiyanî, ragihandin, îlan spêde, sibe, serê sibê, sihar daxwiyanî, îlan beyar, erdê ziha / hişk ala, perçem, beyrax destnivîs dîwan stewr, jina zarok nabin ala, perçem, beyrax bêdest, bêdestûdar, bêdesthilat, bêhêz pêbawerî, emînî, sadiqî, bawerîpêanîn pêbawer, sadiq, emîn guneh, xerabî, tewan dilsozî, sempatî dilsojî, dilşewitîn, gunehpêhatin şahî, şehyan, kêfxweşî, aheng mijar, babet were (raweya fermanî ya yekhejmar ji lêkera 'hatin'): Zû bê êre! Zû were vir! (hoker) bê: Bê ewey ke pêm bilê Bê ku bêje min be: Çon bê? Çawan be? (pêşpirtik bo sazkirina rengdêran ji navdêran) bê-: bêaw bêav, bêeql bêaqil bilî, xeynî ji bilî, xeynî: Bêcge le ewan ji bilî wan, xeynî wan têjik, sava (lawirên nûwelidî / nûbûyî) hişyar, miqate, liserxwe, haydar, agadar biyan, xerîb, biyanî ecêb, seyr, sosret bêşik, bêguman bivê-nevê, bêvirde-wirde, bêhirve-wirve bêhêvî -bêj, ya/yê dibêje: goranîbêj stranbêj pîne, pinî bêal, bêalî bêalîtî werin (raweya fermanî ya pirhejmar ji lêkera 'hatin') bên, bihn, bîn, bêhn prose, pêvajo bêsereder, nediyar, wenda bûstan, bîstan dal, dehl, dirîk, daristanok, tiraşistan dalistan, dehlistan landik, dergûş, lehindik, dergûşan tengasî, tengije, tengavî, alozî, kosp bî-: bêwejin hirçok, têjika hirçê berazok, têjika beraz bingeh, esas akam, encam, dawî betilî, bêzar, tengezar, westayî biçêj, bitam, bilezet xeberxweş, biaxiftin bijare bijartin bûjang, mûjang belav bêwec, bêfeyde, bilh bilind, berz, bala dahî, bilîmet bilêt peqlîşk, bilq, bilqok belûr, krîstal bingeh, esas nifş, cêl bingeh, esas bingehîn, esasî bingeh, esas binefş binefşî benîşt, bênîşt, 'ilk bingeh, esas hin piç hinek piçek dost, heval, birader jinbira, jina birayê yekê/î birî, qutkirî, veqetandî hûrûmûr birin cew, biring pêkhatî: Em kitêbe birîtî ye le sê beş Ev pirtûk pêk hatiye ji sê beşan biraştin biraştî bûjang, mûjang wêrek, biste, mêr birû here birs, birçîtî, birsatî birçî, birsî telegraf, birûske çirûsk bawerî karne, bawerîname birxowî, boxrî, vîde, cer xwezî, keşke, xozî biryar, qerar bikir, bistîn, kiryar, ya/yê dikire / distîne girnij, bişir tevlihevî, alozî pût, senem bive, xeter, talûke bive, xeter, talûke wêrek, biste, cesûr, bicesaret biyanî, xerîb, yabancî, ecnebî, xaricî bihane, hêcet, hincet boq, zîq (çavên vekirî) tevger, bizav, hereket pispor, zana bizaftin, lezandin livandin berze, nediyar, nemewcûd, hinda, wenda bêbiha, erzan bizav, tevger, hereke bih, bî kemer, kember, şal bîbok, pitik, sava bûkok, hirçok pîjama, bîcame biçm, serûçav, bejnûbal, rû, derdirûv bîje, bîjî (zaroka/ê ne ji dêbavên markirî welidî) margîsok bûbok (ya çavan) tirs nesax, nexweş, nisax, xeste nexweşxane, nesaxxane bîr bêrî raman, pûnij, fikir, hizir hatin bîrê bêrî kirin ji bîrê çûn bîr, bîra avê lome lêdan bîre, bîra bênteng bîrewerî, dîtin û nerîn, bawerî guhdar bihîster, guhdar bihîstin, bîstin, guh lê bûn telefon, bîstok, bihîstok wergirk bihîstî, ya hatî guhlêbûn bivir, darbirk bo, ji bo, ji bona, ji boyî jê re, ji ... re (~ çi) bo çi, çima, çire, ji ber çi bên, bîn, bêhn, bihn dîtin û nerîn, helwest, boçûn, bîrewerî bên, bîn, bêhn, bihn sedem minasibet, bone bahoz, barove, bager orîn (çêl) qaza / werdeka mê borîn, buhurîn, bihirîn beq patik, paşsto betal, boş, vale (bo ewe, le ber ewe) lewre, loma, bo wê, bo hindê (boyax) boyax, boye, siboq stobend, krawat biaxiftin, devbixeber, zêdebêj buxçik, buxçe newehî, sêf, fesad, buxtan kun, qul (bi taybetî yên lawir ji xwe re çêdikin û tê ve dijîn) nane vejîn, vejiyan vejandin, vejiyandin erd, zevî, ax, xak avanî, sazî erdhej, zelzele ji hal çûn rizî, zêdegihiştî (fêkî) xweveşartin, veşartokane borîn, buhurîn borandin, buhurandin îca, vêca, vêga, ca, ce, cevêca benîşt, cûyek, 'ilk, bênîşt, cûyok tevnpîrk, tevnepîr şûşe, cam pencere neynik, awêne, qotîk tirar (amanek / firaxek madenî yê avpêvexwarinê) akrobat, fenaker hîlebaz, fêlbaz, cambaz, cembaz car, neql carinan, hin car, car-car, car û bar danezan, daxwiyanî, îlan, ragihandin caran berê Sovyeta berê belavok bêzar, tengezar, mehtil, aciz, bêçare sîxur, zêrevan, casûs pêşnerî tan, dîwarê darîn / textîn zebeş, şitî, jebeş, şûtî Decal fabel, çîrok, dastan doje, cehenem, agiristan, dojeh, dozex genc, nûgihayî (bi taybetî keç) cejn, şahî, roşan, roja taybet: cejnî newroz cejna newrozê eyd: cejnî remezan eyda remezanê pîrozname, karteya pîrozkirinê serbir, celad çist, çeleng, ziring, fêris celeb, ker, bir, koma terş û tewalan yan dewaran cemahir, cemawer, girseya gel temaşevan, guhdar cemat, cema'et, koma mirovan cemat, cema'et, koma mirovan şaşik, cemedanî, serlav : Cenabit çon e? Tu ya / yê hêja çawan î? Cenabê te çawan e? Cenabtan le kiwêwe dên? Hûn yên hêja / berkeftî / delal ji kû ve tên? cencere, gêre ceng, şerê çekdarî gupik, lûtke, gupîtk, cihê herî bilind dehl, rêl, devî, dehlûdir, dehlistan, cengel, daristana asê dehl, rêl, devî, dehlûdir, dehlistan, cengel, daristana asê dawênpîs, bênamûs, beredayî agirbest, rawestandina şer bo demekê daku danûstandin bên kirin çist, çeleng, ziring, fêris, têkoşer, destbişol, hewldêr keleş, talanker, şelîner şelandin, talankerî, keleşî şêlav, ava şêlû / şêlî cerg, mêlak ceger, dil dil şewitîn / sotin dilşewitî, dilsotî dilreq, dilqayîm ceza, siza bir, çeşn, ker, celeb, çîn, sinif, ser sinifandin, sefandin sinifandî, sefandî cendek, leş, gewde, kelex cew, bireka hiriyê mihan yan mûyê bizinan cew, bireka çeqên darên rez çewal, tûr, tûrik, têr, telîs, torbe ciwan, xort û zerî, keç û kur tengasî, tengavî, rewşa dijwar / kembax resenî, cewer, gewer, cewher koşîn, têkoşîn, liberxwedan, lêxebitîn, cehd cênîk xezal, ask cezwe, qehwedank, qawedank cezwe, qehwedank, qawedank cî, cih, war nivîn, cihê nivistinê / razanê / raketinê şûn, dêlv licî, bicîkirî bi cî kirin bi cî anîn hatin şûnê, ciyê yekî girtin li cî man, li cihê xwe man, pêş neketin paşve man, pê re negehan, negihiştinê bicîanîn, bicihînan nûner, cîdar, temsîlkar cî, cih şûn cî, cih şûn cîgir, cihgir cîgîr, cihêxwegirtî cejn, şahî, roşan, roja taybet, eyd paşmayî, peymayî, lipaşmayî, birêvehiştî bermayî, mîras cuda cebilxane mûkêşk, mûçink tiwîzer, pens, pense bil, xeyn, bilî ji bil, ji bilî, bilî, xeynî, ji xênî ji bil, ji bilî, bilî, xeynî, ji xênî ji bil, ji bilî, bilî, xeynî, ji xênî lixav serkêş, pêşewa, elît goc, destgoc, bêzever, jênehatî, neşê, bêkêr liv, lebat livîn, lebitîn leqîn, qeliqîn, leqihan livandin, lebitandin leqandin, qeliqandin seferber kirin cêwî, cêmk, hevalcêmk, cotik, cêmik cejn, şahî, şehyan, roşan cin, ecin, "yên ne ji me" dijûn, xeber, sixêf, buxtan, devavêtin ker kirin, hûr kirin, parçe-parçe kirin cinok, ecinok, cinên biçûk curd, koremişk rim goc, destgoc, bêzever, jênehatî, neşê, bêkêr çûçîn (dengê çivîkan / çûçikan) biriqîn, teyisîn (ronahiya stêran) çûçîn (dengê çivîkan / çûçikan) hûrûmûr, pertal (r) resen, orîjînal, heqîqî, rasteqîne (n) binyat, ejdad, serekanî camêr, ciwamêr, qenc xweşmêr, çeleng, fêris, egîd, gernas, wêrek spehî, delal, bedew, xweşik, can, ciwan genc, ciwan, xort, gênc merd, comerd, destvekirî canega, gayê ciwan / negihayî xweşik, delal, balkêş xişkok, delalok, xweşkok canîk, hespê / mehîna ciwan / negihayî cihê, cuda, têvel, ferq cihêreng, têvel, ciyawaz, cudaçeşn dijûn, xeber, sixêf, buxtan, devavêtin, gotinên kirêt xirxal, çember cuda, cihê, têvel cuda, jê cuda, bi serê xwe cudabûn jêcudabûn, jêvebûn, jêparçebûn cudaxwaz, jêcudabûnxwaz, separatîst cudaxwazî, jêcudabûnxwazî, separatîzm cuda, têvel, cihêreng cudahî cihêrengî cudayî..., ferq e li gel...: Ciyawazey bawerîman e Cudayî baweriya me ye, Bi baweriya me re ne yek e, Ferq e li gel baweriya me cudaxwaz cudaxwazî beş, parçe, pişk, babet dinya, cîhan, zemîn gerdûn, kaînat dinyadîtî, pirdîtî dinyayî, cîhanî, ya / yê hemû dinyayê cihaz, alav, amûr pergal, sîstem, dezgeh navê pêncem tîpa alfabeya kurdî-erebî, berginda tîpa c ya kurdî-latînî piç, piçek, piçokek, pirt, pirtek, pirtok, pirtkokek rîxik, pîsatiya firindeyan çir çîrîn, dengê çîr-çîr jê hatin (bi taybetî dema derî têt vekirin yan girtin) çîrandin, dengê çîr-çîr jê anîn sîmav, nemed, cîwe, cive co, cok, coya avê, kenal colank hêsk, hejandok landik, dergûşan şeq, qelş, derz, derk, cihê qeliştî / qelişandî camêr, ciwamêr, qenc xweşmêr, çeleng, fêris, egîd, gernas, wêrek merd, comerd, destvekirî conî, cuhnî, kevirek bo hûrkirina dan bi qutanê nîr, nîrik, zincîr bir, celeb, core, çeşn, teşîd, çeşît tûr, tûrik, torbe, telîs, têr coş, germî cotkar, cotyar în, eynî, înî, cum'e, roja xutbeyê, ji rojên hefteyê ya piştî pêncşemê û berî şemiyê pif, dengê nizm mîna hewa ji ber tiştekî biçe - nêre-: curekew nêrekew, curebaz nêrebaz, curepiyaw mêrê mêran, nêremêr erdnasî, zemînnasî, coxrafya cuhî, mûsewî, yehûdî çûçel, mirîşk çûçelk, mirîşkok, çûçik (dengê) çirpeçirp (dengê) çîpeçîp çirpîn, çirpeçipîn, çirpeçirp çîpîn, çîpeçîpîn, çîpeçîp kirin çirpîn, çirpeçipîn, çirpeçirp çîpîn, çîpeçîpîn, çîpeçîp kirin cadû, pîretewt livîn, lebitîn, qeliqîn, leqîn, leqihan, liqîn, liqliqîn, hereket kirin, ji cihekê hatin yan çûn, cihê xwe guherandin colîn, li hewa livîn, hejîn bizaftin livandin, lebitandin, qeliqandin, leqandin, liqandin, liqliqandin, hereket lê kirin, ji cihekê birin yan anîn, cihê tiştekî guherandin colandin, li hewa livandin, hejandin liv, lebat, qelq, bizav, tevger, hereket, bizûtnewe cuhîgeh, taxa cuhiyan, ghetto cûn, cûtin cot, (dijw. kit, tek, tenê) cot, cotkarî, cotyarî, karûbarê kêlan û çandina zeviyan cot kirin, zevî kêlan, cot ajotin, zevî ajotin demsala cotkirinê cotkar, cotyar zîtik, cotik, pêndanîna bi herdu paşpiyan / lingên piştê zîtik avêtin, cotik lê dan da- (pêşgirtikek e dikeve destpêka hin peyvan, bi taybetî lêkaran, û wateyek nû dide wan ku bi piranî liv û tevgerên ji jor berev jêr diyar dike): da-: dapîr dapîr, diya bavê yekî yan diya diya yekî paşdaçekek e ku li gel van pêşdaçekan tê bikaranîn: lê da | pê da | tê da de, dê, de ka: Da dey werin! De werin (lo)! werîs dabarîn, (baran, berf) dahatin, ji jor barîn jêr girê dan, şidandin parve, lêkve parve bûn parve kirin, lêkve kirin, behr bi behr dan, parandin parandin, parve kirin, lêkve kirin, behr bi behr dan parveker, lêkveker dahînan, da-anîn, anîn xwarê, anîn jêr (ji hesp, ker û hwd) peya kirin dahatin, hatin xwarê, jê hatin xwarê (ji hesp, ker û hwd) peya bûn vebijartin, paqij kirin, saf kirin, ji qirş-mirşan paqij kirin vebijartî, paqijkirî, safkirî vebirîn, jê vebirîn, jê qut kirin, jê cuda kirin vebirî, jêvebirî, jêqutkirî bn. dabiran misoger, tekîd, esehî, piştrast terxan rz daçek, hin peyvik in ku dikevin pêşiya peyva / peyvên serekî û demê yan cih diyar dikin, 'li malê', 'piştî nîvro'. xweragir, qayîm xweragirî, qayîmî beş bûn bel bûn, biloq bûn, zîq bûn, vekirî bûn / man daçikandin, di erdê re çikandin, kutan erdê bizdîn, behecîn, bizdan, bizdihan, be'ecîn, tirsek tavil ketin dilî bizdandin, behecandin, be'ecandin, tirsek tavil xistin dilî behecî,bizdayî bizdok, behecok, bizdonek miçiqîn, çik bûn, çikîn, hêdî-hêdî av jê kêm bûn ta ku bi temamî av jê qut bûn miçiqandin, çik kirin, çikandin, hêdî-hêdî av jê kêm kirin ta ku bi temamî av jê qut kirin daçûn, çûn xwarê dad, edalet, heqî wey, ax, wax: Xwa dad! Wey Xwedêyo! Weyla li minê / mino: Dad û bêdad le dest em dunyaye! Weyla li mino vê dinyayê! Ax ji derdê vê dinyayê! (pênûs) tiraşîn, tûj kirin dilop kirin, çipik jê hatin: Em serbane daeda Ev ban dilopan dike bi ser malê de girtin dozker, dozveker, şikayetker dadê: dayê xwişkê dadge, dozge, dadgeh, dozgeh, mehkeme, cihê doz lê tên meşandin dadger, dadpirs, dozpirs, hakim vedirûn, pîne kirin, pinî kirin, cihê dir(iyay)î yê cilan bi pate yan pîneyekê dîsan saxlem kirin nedadperwer, neheq, nerewa binpêkerê mafan dadnivîs, doznivîs, noter dadperwer, dadevîn, dadhez, adil, rewa, biheq, kesa/ê ji heqiyê hez dike yan bo heqiyê dikoşe dadperwerî, dadevînî, dadhezî, adilî, rewayî, heqî dadger, dadpirs, dozpirs, hakim darizandin, dadpirsî, mehkeme kirin dadnas, dadwer, mafnas, hiqûqnas, jurîst, pispora/ê hiqûqê dadnasî, dadwerî, mafnasî, hiqûq, hiqûqnasî, pisporiya hiqûqê şerm (ji xwe) kirin dapîr, pîrê, diya bavê yekî yan diya diya yekî birêveber, serperişt, serkêş, rêveber dagerîn, hatin xwarê, berev jêr hatin, dijw. hewa ketin dagirtin, tijî kirin, tije kirin niximandin, rapêçandin danîn, deynan, anîn xwarê, peya kirin vedagirtin, dîsan dagirtin, dagirtin ve bagurdan, bagurdan kirin, bagurdan (kevirek giran e) li ser banê xanî gerandin daku serban qayim bibe û dilopan neke dagir: dagîr kirdin giran bîstin, (guhên baş nabîzin, kesên guhên wan giran in) cangiran, dijw. çist û pist, çist û çeleng bn dagîrsandin dagirker, (kesê / hêza / dewleta) cihek bi zorê girtiye dagirkirî (cihek / welatek) girtî, zeftkirî, zemtkirî (t. bi zorê) (agir / ronahî) vêketin, hilbûn, berbûnê (agir / ronahî) vêxistin, hilkirin, berdanê (agir / ronahî) hil, vêketî, hilbûyî, berbûyî, geş, gur gemirandin, perixandin, mist dan, masaj kirin destkeft, dahat, qazanc, kar, feyde ayinde, pêşeroj, dema (yan tişta) bêt / were (pirça / pora) şekirî, şehkirî peyda kirin, da-anîn, keşf kirin, damezrandin raber kirin, pêşkêş kirin, araste kirin şe, şeh (alavek didanokî bo sererastkirina yan veçirandina pirçê / por) peydaker, daîner, keşifker damezrîner raberker, pêşkêşker, arasteker batirsok, ale, reşe (nîşaneyek e li nav bûstanan bo verevandina firindeyan daku berhemên şên dibin nexwin) pasevan, cerdevan, zêrevan, herese, çavdêr veqetandin, ji hev vekirin, ji hev derxistin (t. parçeyên makîneyan û hwd.) pitepit kirin, gilî û gazin kirin bê ku gotinên xwe bi deng û zelal bibêje moxel, bêjing dajimartin, dahijmartin, berev jêr jimartin pêdijî, dajiyar, tiştên / pareyên / alavên pêdivî bo jiyanê jê kirin, pêlav / sol ji piyên / lingên xwe kirin, gustîlk ji tila xwe kirin, cil ji (ber) xwe kirin daketin, ketin xwarê, ketin jêr tehisîn, hilişîn, şemitîn, hulisîn (êş, nesaxî, nexweşî) belav bûn dest jê berdan, dev jê berdan, neyse kirin bêzar bûn, ji şiyan ketin, ji taqet ketin daketî bêtaqet, neşê, bêzar, bêzever dakişandin, dakêşan, berev jêr kişandin / kêşan mirçandin, mirçe-mirç kirin, bi dengê mirçe-mirç tiştek xwarin kirandin, keritandin, tiştek req gezandin, leq li tiştek req dan dakişîn, berev jêr kişîn hedinîn, arimîn, tena bûn (wek pêl yan bahoz hedinîn ango hêza wan kêm bûn) av dema seviya wê dadketî ye piştgirî, piştevanî, alîgirî, layengirî birandin, vemirandin, telaftin, birhandin, dawî lê anîn, qelandin, qir kirin dakutandin, tê kutandin navê tîpa "d baz, şahîn bersifk, eywan, korîdor qaştîk, tirkok, tirik, kesa/ê pir dirêj û zeîf pena, stare, taraw, penageh, stargeh, spartgeh, tarawgeh, cihê xwe parastinê sitirandin, parastin, pena dan (yekî), stare dan (yekî) xwe spartin (yekî / cihekî / tiştekî), pena birin (yekî / cihekî / tiştekî) qewartin, bi kêrê yan alavek wek wê kolîn yan kun kirin bn dalde şitil, derx, şax, fîdan dab, dam, edet, nerît, banek damûdezge, mekanîzm, damûdestûr rêveberî, kargêrî, îdare jê kirin, ji tiştekî kirin, bê tiştek hiştin: çek damalîn ji çek kirin, bêçek kirin / hiştin bê tiştekî man, pêdivî / pêwîstî pê hebûn: Damaw e bo aw Pêdivî / pêwîstî bi avê heye asê bûn, xetimîn, tê re man, jê sereder nebûn jar, hejar, feqîr û hejar, tine, tinehe rêwenda, bêçare bêçaretî, bêumêdî pêdivî, pêwîstî, kêmasî, tengasî dam, damanê, lîstika damê dam lîstin, damanê kirin şelandî, talankirî, kesa/ê tiştên pê re bi zorê jê hatine standin şelandin, talan, talankirin şelandin, talan kirin, rût kirin, darûtandin, her tişt jê standin damezrîn, hatin damezrandin / danîn / avakirin / çêkirin / duristkirin damezrandin, danîn, deynan, avakirin, çêkirin, durist kirin (t. dezgehek) dest pê kirin damezrîner, sazimankar, daner, avaker, çêker, binedaner bn dawên birihîn, vemirîn, telifîn, dawî lê hatin, qelihîn, qir bûn, bê dûnde / ûcax mirin tebitîn, vehewihîn, arimîn, hêminîn, sekinîn, rawestîn, hedinîn, bêtevger man, nelivîn, neqeliqîn hedandin, tebitandin, arimandin, vehewihandin, tena kirin, rehet kirin, hêdî kirin, hêminandin, aram kirin, hêmin kirin dax, nîşankirina (t. guhên tewalan bo nasîna wan) bi sujandinê / sotinê / şewitandinê mekanîzm rêveberî, kargêrî, îdare dan, dayîn: dan be de dînar dan (ango firotin) bi deh dînaran dan be kesêk dan kesekî dan be şû dan şû, zewicandin (t. keç) dan be zewî da (ê)xistin erdê, li erdê dan lê dan lê dan, lê xistin, qutan, deynan yekî dan be ser da bi ser de girtin, êrişî yekî kirin dan le şeqey bal firîn dane kêw bi çolê ketin (kesek dîn ku ji mirovan direve) çûn serê çiya, bûn şervan / pêşmerge / gerîla dane be kirê dan bi kirê, bi kirê dan didan, diran berdidan paqij kirin, bi zilik / darik didan paqij kirin li xwe anîn, dirkandin, îtîraf kirin dan, dexl, dexlûdan qût tomik, danê didin mirîşkan, firindeyan û hwd -dank: guldan guldank, şekerdan şekirdank, çadan çaydank û hwd jîr, zîrek, tûjbîn, zûtêgih berdidank, zilikê didanan, zilikê mirov (t. piştî xwarinê) didanên xwe pê paqij dike danîn, deynan, danîn erdê (stran) nivîsîn (awaz) çêkirin lib, kit, heb (ya dan, genim, tomik û hwd) lib lib, kitkite, heb heb, her yek bi tenê jîrî, zîrekî, tûjbînî, zûtêgihî lib, kit, heb, tene, dane didanok, didanên şe, mişarê û hwd lixav parvenebar, tişta nikare bêt parvekirin yan ji hev parçekirin yan ji hev birîn çirqe-çirqa didanan (ji ber sarmayê) daner, çêker, amadeker çemandin, tewandin şor kirin, nizik kirin, berev jêr birin çemîn, tewîn şor bûn, nizik bûn, berev jêr bûn tomik, danik, çend libên dan ku di xefikê yan tepikê de yan li ber wê tên danîn daku firinde bên wan bixwin û bi wî awayî bikevin xefikê yan tepikê n rêje, sewiye r wekhev, hevseng, parseng, bibalans danirxandin, biçûk hesibandin, kêmnirx hesêb kirin taybet, xas, xusûsî, kêmpeyda, nayab jîrî hişmendî, aqilmendî, aqildarî aqilê selîm rûniştin akincî bûn, bi cih bûn, cîwar bûn rûniştî akincî, bicîbûyî, şênî, rûniştvan rûniştvan, gelhe, şênî, nifûs, xelka li cihekî dijî didansaz, doktorê didanan didansazî, doktoriya didanan danî, deynayî, ya hatî danîn / deynan (huçik) hildan (huçik) hildayî dan, dexl, dexlûdan danûstandin, gotûbêj, giftûgo, axiftina (ji dil yan fermî) li ser mijarekê dabirîn, dar ji kok û qurm ve birîn. tê re kirin, tiştek tûj tê re kirin, kêr yan xencer lê kutan beş kirin, faş kirin, fehş kirin (dev, çav û hwd zêde) vekirin (pî, ling ji hev) faş kirin, vekirin, şeq kirin, dûr xistin peritîn, perpitîn, pengizîn, pelate bûn, belave bûn bi ava germ sotin / şewitandin lê dan, lê xistin, zora yekî birin, ji yekî birin tevnpîrk veqetîn, ji hev qut bûn, ji hev vebûn dapîr, diya bavê yekî yan diya diya yekî pîrê (pîrejin di çîrokên zarokan de) niximandin, nixamtin, di bin tiştekî ve parastin yan veşartin niximandî, nixamtî, di bin tiştekî ve parastî yan veşartî daqirçîn, qirçîn, wa şkestin ku dengê "qirç" jê bê daqirçandin, qirçandin, wa şkandin ku dengê "qirç" jê bê daqirçandî, qirçandî, wa şkestî ku dengê "qirç" jê hatibe dar dep, text, dar -dar (paşpirtikek rêzimanî ye bo diyarkirina xwedîtiyê): paredar, maldar, sermayedar zengîn, maldar, dara, dewlemend, halxweş ji hal çûn, ji hiş çûn, bêhiş bûn, hiş di serî de neman darayî, malyetî, maldarî, dewlemendî diravî, pareyî milbend, çarçeve, dorber darbest, tabût gopal, dardest darmeşk dor darkezwan darbest, tabût darkoke, firindeyek e daran bi nikilên xwe kun dike asteng, dijwarî, kend û kosp rewş, şert, merc, hal kulînçe, kulçe, darêjk darijîn, rijîn xwarê qalib girtin, dirûv dan dirav, malyet kerese, daring, malzeme, materyal, madde, xammadde daristan, darûbar, cihê gelek dar lê şên in dirûv, şêwe, şikil deq, berhem, nivîs, tekst pêkanîn, damezirandin, afirandin, dariştin, çêkirin dirûv dan, şekl dan dariştin, formule kirin hilweşîn, têk çûn, ruxîn, wêran bûn, xopan bûn, kembax bûn, kavil bûn hilweşandin, têk birin, ruxandin, wêran kirin, xopan kirin, kembax kirin, kavil kirin, ji bingeh ve pûç kirin hilweşî, têkçûyî, ruxî, wêran(bûyî), xopan(bûyî), kembax(bûyî), kavil(bûyî) werîn, werihan, dawerîn, pel / belg / çilû ji daran ketin rûtbûyî hûtbûyî verûçikî pirtikîn, hûr bûn, hûr-hûr bûn, pirt-pirt bûn, hûrikîn, bi şkestinê parçe-parçe bûn pirtikandin, hûr-hûr kirin, pirt-pirt kirin, hûrikandin, bi şkandinê parçe-parçe kirin pirtikî, hûr-hûrbûyî, pirt-pirtbûyî, hûrikî, bi şkestinê parçe-parçebûyî depîn, darîn, textîn, tiştê ji dar / dep darkoke, firindeyek e daran bi nikilên xwe kun dike das, alavek pêbirîna daran e qaştîk, tirkok, tirik, kesa/ê pir dirêj û zeîf gulte kaşok necar, dartiraş necarî, dartiraşî rût bûn, rûtikîn, pel / belg bi daran ve neman hût bûn, hûtikîn, mû bi serî ve neman rûçikîn, verûçikîn, pûrt pê ve neman rût kirin, rûtikandin, pel / belg bi daran ve nehiştin hût bûn, hûtikandin, mû bi serî ve nehêlan rûçikandin, verûçikandin, pûrt pê ve nehêliştin rût(bûyî), rûtikî hût(bûyî), hûtikî verûçikî, pûrt pê ve nemayî hilweşîn, têk çûn, daruxîn, kavil bûn, wêran bûn, pûç bûn, ruxîn, ji bingeh ve pûç bûn hilweşandin, têk birin, ruxandin, wêran kirin, xopan kirin, kembax kirin, kavil kirin, ji bingeh ve pûç kirin hilweşî, têkçûyî, ruxî, wêran(bûyî), xopan(bûyî), kembax(bûyî), kavil(bûyî), (ji bingeh ve) pûçbûyî şalok, alavek e bo pêdirûna giya das, alavek e bo pêbirîna çilû yan darên zirav hedandin, arimandin, tena kirin, rehet kirin, hêdî kirin, hêminandin, aram kirin, hêmin kirin, sekinandin, rawestandin şalokok, şalokên biçûk dasok, dasên biçûk dastan, destan, serpêhatî çîrok (t. yên evînî yan qehremanî) çemîn, tewîn, daşkîn, veçemîn, berê tiştekî bi aliyek din ve guherîn çemandin, tewandin, daşkandin, veçemandin, berê tiştekî dan aliyek din kêm kirin, jê kêm kirin, kêmandin qirnebût tiraneker, tinazîbaz, galteker, henekbêj, qerfçî daxuşîn, erozyon, bi avê yan ba re çûna hin ax û kevirokên ser rûyê erdê ji cihê xwe û cihê ax jê çûye êdî bo çandinê wek berê baş nemîne sifteh, firotina yekem ya rojê av dan, avandin tinazî pê kirin, tirane pê kirin, galte pê kirin, henek pê kirin, qerf pê kirin daliqandî şûştin daweşîn, (bi hejîna daran) fêkî ji daran ketin daweşandin, (bi hejandina daran) fêkî ji daran xistin xwarê daweşî, (bi hejîna daran) fêkiyên ji daran ketî (aborî) têkçûyî, topavêtî, îflaskirî bn. datekan bn. datekaw hilweşîn, ruxîn, datepîn, têk çûn, hilweşiyan, ruxiyan (aborî) têk çûn, top avêtin, îflas kirin hilweşî, ruxî, têkçûyî, datepî, hilweşiyayî, ruxiyayî lezandin, bizirandin, bizav kirin, lez kirin, lezûbez kirin peritîn, pijikîn, hincirîn, kincirîn, dirîn, diriyan, dirhan, çirîn, çiriyan, çirhan, bûn kincir, (t. cil) kevn bûn û xwe saxlem û yekparçe negirtin peritandin, pijikandin, kincirandin, hincirandin, dirandin, çirandin, kirin kincir, (t. cil) kevn kirin û pûç kirin peritî, pijikî, kincirî, hincirî, dirî, çirî, çirhayî dav, xefik, tepik dav (li ber) venan, dav (li ber) danîn daxwaz, xwestek, hêvî doz, dawa, şikayet xwestin, dawa kirin dozveker, xwedîdoz, şikayetker, dawaker dozname, şikayetname daxwazname fêlbaz, hîlebaz, fena, şatir, şeytan hûr hûr bûn, parçe parçe bûn ketin şermê, ji xwe şerm kirin hûr-hûr kirin, parçe-parçe kirin dan şermê, şerma yekî birin hûr-hûr, hûr-hûrbûyî, parçe-parçe, parçe-parçebûyî gazindo, bigilî, bigazin bn daweşan vexwendin, dawet dawet, cejn, şahî, şehyan vexwendin, dawet kirin dawet kirin, cejn kirin, şahî kirin bn dadwer dang, daw, danga / daw kiras, berdang rewişt, reftar xwestok, parsek, dangirok, dawgirok dawî, dûmahîk, diwayî, kotayî mestûr, biexlaq, binamûs, dawpak, saf, paqij rastgo bênamûs, bêexlaq, dawpîs, nesaf, pîs derewîn giyayên derman n dax, nîşankirina (t. guhên tewalan bo nasîna wan) bi sujandinê / sotinê / şewitandinê n jan, azar, ezyet, êş, kul, keder, derd, keser, xem, kovanî, kovandarî mixabinî, heyf, dax ax: Dax le dest em çarenûse! Ax felek! Ax ji destê felekê r kel, gurî, zêde germ dax dan, bi sujandinê nîşan kirin kel kirin, gurî kirin, pir germ kirin xem xwarin, derd kişandin mixabin, heyf, heyf e ku xemgîn, xembar, bixem, kovandar, derdgiran daxistin, daêxistin, bestin, qepat kirin, girtin, qilf kirin, kilîl kirin, kilît kirin daxistî, daêxistî, bestî, qepatkirî, girtî, qilfkirî, kilîlkirî, kilîtkirî daxistin, daêxistin, bestin, qepat kirin, girtin, qilf kirin, kilîl kirin, kilît kirin datezîn, dacemidîn, şokek tezî / cemidî bi ser leşî de hatin daxwazker, dawaker, hêvîker daxwaz, xwestek, hêvî, dawa dayê, dê, dayik dapîr, diya bavê yekî yan diya diya yekî, pîra yekî dayê, dayikê (banga li dayikan) dayê, dayen, kesa zarokên kesek din wek zarokên xwe xwedî dike dayengeh, dayêgeh, mala zarokan, cihê zarok lê tên xwedîkirin (t. bi roj dema dêbavên wan li kar in) dê, dayik, da, mader dayikane, bi awayê dayikan dayê dêbav, dêûbav, dê û bav, da û bab, dayik û bav, mezinên kesekî seyr, sosret, ecêb canîhêştir, hêştirên hê mezin nebûne herdem, hertim, hergav, hercar, herûher herûher, hertim deh (jimare 10, X) deh deh, her carê deh de, dê: De were De were, De bêne De bîne, De ba bêt De bila bêt, De ba bihata De bila bihata / hatiba di-: deçim diçim, debird dibir, nedezanî nedizane dehbe, heywan, nemirov tebeşîr dantavê, reşbûn (li ber tavê) dan tavê, li ber tavê reş kirin dantavgeh, cihê mirov xwe yan tiştekî dide (ber) tavê şeng, şehyan, cejnane gir, gelek mezin, gewre peqlîşk, şeqok (li boyaxê / siboqê) şeq, jihevvebûyî avis dewlik, amanek avê û ruhniyên dî ye delodîn, peledîn, tiredîn, kerçove, aqilsivik, kêmaqil, netemam, apter delodînî, peledînî, tiredînî, kerçovetî, aqilsivikî, kêmaqilî, netemamî, apterî dibe, gengaz e, mimkin e divê, pêdivî ye, pêwîst e dibistan, fêrgeh, xwendingeh, medrese, mekteb, cihê ders lê tên xwendinê erkedar, karmend, memûr, wezîfedar, xebîr canîhêştir, hêştira hê mezin nebûye Decal, Deccal, Dij-Mesîh bn de'ba def, înstrumentek muzîkê ye navmil, hestiyên navmilan aman, firax, firaq defjen, kesa/ê li defê dide bn defir defter, tênivîsk kotek, tade, zor, zilm, tehda, te'da nirx, biha, bihagiranî kêm, mînîmal kêm car kêmpeyda kêm car dehem, dehemîn, 10., (ya / yê / yên) dehê / dehan dehol, dahol deholqut, kesa/ê li daholê dide mayî, bermayî, jibermayî, xercnekirî de: Dek be xêr bêy De bi xêr hatî hey, xwezî: Dek sax nebît! Hey / xwezî sax nebî! wêrek, dilêr, biste, mêrxas, aza dêl, dêhl, hin heywanên mê (wek se, beraz, şêr): dêleberaz dêleberaz, beraza mê, dêlegurg dêlegur(g), gur(g)a mê, dêlemeymûn dêlemeymûn, meymûna mê, dêleseg dêlese, seya mê, dêleşêr dêleşêr, şêra mê, dêlewurç dêlehirç, hirça mê berber, porkurker, pirçkurker, sertiraş berberxane, porkurkirinxane, pirçkurkirinxane, sertiraşxane navbeynkar, berger, ajan, mezatker destheqê / destmizê navbeynkar / berger / ajan / mezatker riştin, rijandin çipandin, dilopandin, dilop kirin şeq, qeliş, derz, kelş, kelaştin, kelişandin şeq xistinê, kelaştin, derizandin, kelişandin (cil / pêlav) mezin, fire lerz, recf lerizîn, recifîn nazdarker, dilxweşker nazdarî, dilxweşkirin simor, zerdewa meth, pesn, xwe yan kesek / tiştek mezin kirin yan mezin hesibandin dibêje, dibê, dibêjit, dibêjitin, dibêt, dibêjît bêşerm bîber, îsot, filfil nefsmezin, qure, pozbilind aqilsivik, peledîn, hepledîn, dîn, delî, delodîn, tiredîn, hepletiraş, apter aqilsivik setil, satil zerik bn derya pir, gelek, mişe, zaf, zor, zêde merd, comerd, dilfire xwere, bixwere, pirxwer, kesa/ê pir dixwe dev Dev xweş! Sehet xweş! (dema kesekî tiştek xweş gotibe) dev, devik (devê alavên pêbirînê, wek kêr, birek, çeqo) (kat) dem, wext, zeman, kat bîsk, kêlîk, delîv, delîve min di-: demzanî min dizanî, demkird min dikir, demxward min dixwar maske, rûpoş, rûyîn, rûdank me di-: demanxwênd me dixwend, demanbijard me dibijart, demanparast me diparast demance (agir) gur kirin, geş kirin, hilkirin, vêxistin, (agir) berdan (tiştekî) (çay) dem kirin, demandin demar, reh, rih serhişk, fanatîk, radîkal serhişkî, fanatîzm, radîkalîzm devkî, bi dev gotina tiştekî ji kesekî bo kesek din (lût) poz, difin, bêvil, lût demax devgirêdayî, devgirtî lixav, devgirek, devgirêdek devminok, kesa/ê axiftina wê / wî mine-minokî ye dawîn, talî, dûmahî dirêjbêj, kesa/ê mijarekê zêde dirêj dike kinar, qirax, lêv, serlêv zarîkirin, zehrîvekirin, texlîd, lasayî persîv, (êşa) sarma dûpişk devjenkî, suhbeta ne giring / fermî berev, nêzî: Demew êware bû Berev êvarê bû (ango dê di nêz de biba êvar) demewjûr berevjor, serberjor, ser ber bi jor ve, demewxwar berevjêr, berevxwar, serberjêr, ser ber bi jêr ve co, cok zêdebêj, pirbêj zêdebêjî, pirbêjî serberjêr, ser li ciyê binî û bin li ciyê serî lewçe, zimandirêj lewçetî, zimadirêjî (agir) gur bûn, geş bûn, hilbûn, vêketin, (agir) berbûn (tiştekî) (çay) dem bûn, demîn serberjêr, ser li ciyê binî û bin li ciyê serî devqut, kesa/ê devê xwe venake yan devê wê / wî hatiye girtin devbeş, devfire zimandirêj zimandirêjî bêdidan, bêdiran jixwebawer bêjok, kesa/ê dibêje (dijwateya kesa/ê dike), kesa/ê dibêje lê napêje bêjokî, pir gotin bêyî kirin serûçav, rû devûdidan, devûdiran tavilê, di cî de, serdanser, derhal dîtin û raman, bîrûray, helwest, boçûn devûlixav suhbet, axiftin (aman, firax) nizm, dijw. kûr methok, pesnok, kesa/ê pir pesnan (t. yên xwe) dide / methan (t. yên xwe) dike mizgînî, nûçeya / peyama xweş / xêr yan, yan na, eger na: Bêne, dena min nayem Bîne, yan (eger neînî) ez nayêm. bn denûk deng, dey (di hilbijartinan de) deng, ray deng vedan, olan dan deng (jê) hatin, deng (jê) derketin deng ketin (bi temamî) deng(ê xwe) bilind kirin deng ketin (ne bi temamî) deng û pêjn: bê deng û seng bêpêjn, mit, bê deng û pêjn dingeding, dingering, heytûhot, qerebalix kêmbêj, kesa/ê kêm diaxive / dipeyive bn dengedeng galgal, galegot, galegal, gotinên bêbingeh dengketî (bi temamî) dengketî (ne bi temamî) dengsazî, fonetîk nûçe, dengûbas, êxbar, xeber dengbilind tovik, dendik lib (ya ceh, genim, nîsk, nok û hwd) lib lib, kit kit, yek yek, êk êk nikil, nukul deq, berhem, tekst, nivîs tam: Yek mangî deq e min çawêrêm Tam mehek e ez bendewar im guherok, xweranegir, guherbar, nemayinde deqe, deqîde, xulek, 60 çirke / saniye, 1/60 saet deqne, xêra didin feqeyan der, derve, dijw. hindir, hundur, jor (derga) dergeh, derî, derok, cihê mirov tê re dikare biçe hindir û jê derbikeve der-, pêşpirtikek e dikeve pêşiya hin peyvan û wateyên nû didiyê: derçûn, derkirdin, derbirîn û hwd -der, paşpirtikek e dikeve paşiya hin peyvan û wateya "kesên tiştekî didin" dide peyvan: fermander destkeft, qazanc, kar, feyde bazar hebûn, tişt hatin firotin bn derbend bn dirawsê weşan, belavok berhem, deq derbarî, di warê ... de, li ser ... derbas, derbas, bor, buhur derbas bûn, borîn, buhurîn, bihartin derbas kirin, borandin, buhurandin, bihartin buhur, bor, derbasgeh, cihê tê re borîn / derbasbûnê / borandinê / derbaskirinê derbider, aware, mişext, sergûmkirî, derkirî, derxistî revok beradayî, gerok derbiderî, awareyî, mişextî, sergûm, surgun revokî beredayîtî, gerokî derbend, buhur, neqeb, rêyên teng yên di çiyayên asê re derbas dibin berbend, têkildar, pêve, pêvegirêdayî, girêdayî, derbest xemxwer berbendî, têkildarî, pêveyî, pêvegirêdayîtî, giêrdayîtî, derbestî xemxwerî, matîjêkirin, sereguhî tûj, hişk (t. m.) xurt, hêzdar, bihêz gotin, derbirin, anîn ziman debare kirin, îdare kirin, qetandin nekirin, nekirî hêlan / hiştin li derveyî tiştekî hiştin / hêlan nekirin, nekirî hêlan / hiştin li derveyî tiştekî hiştin / hêlan (pirzik, peqlûşk, lîr, dûmel) derbûn, çêbûn, diyar bûn, xwiya bûn kuçe, kolan (t. yên varê û neserekî) derçûn, derketin, hatin derê / derve (ji yan di ezmûnekê / îmtîhanekê / ceribidinekê de) derçûn, bi ser ketin (pirtûk / kovar / rojname) derçûn, weşîn, hatin weşandin, belav bûn (kesek) filitîn, revîn, xwe xilas kirin (bi destî yekî ji devê wê / wî) derçûn (ji fîşek çek) teqîn, derçûn (derfet, delîv) ji dest çûn, ji dest derçûn, derfet yan delîv yan îmkan ji dest dan yan wenda kirin piştî kirinê diyar bûn ku tiştek bi awayekî ye: Çîrokeket zor xoş derçû Çîroka te xweş derçû / derket ango Diyar bû ku çîroka te xweş e derd, kul, keder, kovan, keser, xem êş, nesaxî jan pirsgirêk, problem derd e (be daxewe) mixabin, heyf e (ku) vale kirin, xalî kirin vale, xalî, dijw. tijî, tije (êşekê / nesaxiyekê / nexweşiyekê kesek) girtin xuh dan, xwê dan, ji ber westînê yan germê av bi leşê kesekî de hatin berdest, liberdest, tiştên mirov dikare bi asanî xwe bigînê, tiştên nêzîk in, tiştên nêzîkî dest in, tiştên li ber destê mirov in berdest kirin, xistin ber destê mirovî berdestî, liberdestî, nêzîkî, nêzîkî mirov, nêzîkî dest gelî, newal, nihal, dol derebeg, feodal, axa derebegî, feodalîzm, feodalî, axatî derece, pile, paye hertim, herdem, hergav her û her, hertim çare, hel, (mecazî) derman: Derdim deretanî bo niye Derdê min derman nîne, derdê min bêçare ye derve, der, derê, dijw. hindir, jorve, di nav de derve, derê: Min bo derewe deçim Ez diçim der / derve / derê li derê, li derve ji derê, ji derve ji derve ve bn derewe delîv, derfet, îmkan, fersend, firset, gengazî, delîve, dema yan rewşa mirov dikare tê de tiştek (ku wek din nayê kirin yan nikare bi asanî bêt kirin) bike delîv / derfet / îmkan bi kar anîn, ji delîvê / derfetê / îmkanê sûde / kelk / mifa /feyde wergirtin / kirin dervirandin, derpirandin, derçikilandin, derkirin, bi zorê dan der, wa kirin ku tiştek bi zorê derbikeve yan serê xwe derbîne dergeh, derî, derok, derge, cihê mirov tê re dikare biçe hindir û jê derbikeve derî qutan / kutan, li derî dan / xistin (t. bi hêz) derî / dergeh qilifandin / qilif kirin / qilif dan, derî daxistin li derî dan / xistin derok, deriyên biçûk dergevan, dergehvan pêçik, landik, dergûş bn derhênan derhatin, derketin, diyar bûn, xwiya bûn, serê xwe deranîn derhatî, diyar, berçav, xwiya deravêtin, derhavêtin, deravêştin, derhavêştin, deravêjtin, avêtin derê red kirin, qebûl nekirin, dijw. bijartin deranîn, derînan, derhînan, derhanîn, anîn der / derê / derve derînayî, hatî deranîn, înayî der derok, deriyên / dergehên biçûk pencerok, pencereyên biçûk bn derga (di nivîsînê de) têbînî perav, derav, berav, qerax, qirax, kenar, berkinar derket, derkeft (raweya demên borî ji lêkera derkewtin derketin, derkeftin) diyarde, fenomen derdirûv, rû, serû derketin, derkeftin, hatin der / derê / derve (kovar, pirtûk, rojname) weşîn, belav bûn, derçûn, hatin weşandin diyar bûn, xwiya bûn, aşkira bûn, zelal bûn, berçav bûn, ron bûn derketî, derkeftî, hatî der diyar, aşkira, xwiya, zelal, berçav, ron, eşkere derkêşan, derkişandin, kişandin der, bi kişandinê anîn der derxistin, derkirin, ji cihekî avêtin / kirin derê derxistin, weşandin, belav kirin derkirin, hinare kirin, hinartin, îdxalat kirin, ji welatekî birin yek dî derkirin, bi qaçaxî ji welatekî / cihekî birin yek dî (pirzik, peqlûşk, lîr, dûmel) derkirin ango peqandin derkirî, derxistî, deranî, derînayî, derhînayî, derhênayî weşan, belavok berhem, deq derxistin derkirin derling, delîng, herdu derên / devên binî yên derpî / pantolon / şelwal û hwd derazînk, astane, derçik, şêmig, derîzan, dêrzigeh, pêder, şîpane, bilindeka li ber deriyan derman, îlac dermanxane, eczexane, cihê derman lê tên standin dermannas, pisporê dermanan, kesên ji pîşeya xwe dermanan dinasin derpirandin, derçikilandin, derkirin, bi zorê dan der, wa kirin ku tiştek bi zorê derbikeve yan serê xwe derbîne derpirîn, derçikilîn, bi zor yan bi lez derketin yan xwe dan der derçikilî, tişta serê wê rêkûrast berev jor derketiye derhatin, serê xwe deranîn, xwiya bûn, serê xwe hilanîn derhatî, tişta serê xwe deranî, xwiya, serhilanî pirtik, parçok, parîk, parçe, parî ders, wane, fêrkirin, hînkirin, elimandin ders dan (kesekî), (kesek) fêr / hîn kirin, (kesek) elimandin derbend, neqeb, berteng, buhur, rêyên teng yên di çiyayên asê re derbas dibin bênvedan, bênvekirin, rehetî, îstîrehet rehetî dan (kesekî / tiştekî) bên dan (tiştekî), delîva / derfeta bênvedanê / bênvekirinê dan kesekî / tiştekî: Xwa derût lê bikatewe Xwedê rehetiyê bide te dorber, derdor, hawirdor, dewrûber, dewrûdor, çaralî navçe, herêm zom, com, gom derdeşt, deşt û çol, cihê pan û vekirî û neasê dormal, cîran, kesên mala wan nêzî ya mirov e her çûn der û hatin hindir - çûn der û hatin hindir derûn, ruh, can, giyan (wîjdan) wijdan, ûjdan derûnî, ruhî, ruhanî, canî, giyanî sinc, rewişt, exlaq, moral psîkiyatr, derûnsaz, bijîşkên / nojdarên ruhî / derûnî / giyanî derûnnas, psîkolog dergeh, deriyên mezin azîne, awa, şêwe, metod, tewir derwêş derwêşî derxistin, derêxistin diyar kirin, xwiya kirin, aşkira kirin, beyan kirin nîşan dan destnîşan kirin pîşan dan xwarandin, dan xwarin, pê dan xwarin (t. bi zorê) têkil kirin, tevlî kirin, tevlihev kirin, tiştek kirin nav tiştek dî derya, zerya, behr bn ders derzî, dirêzî cildirû, dirûnker, terzî, derzî dest-, des., dez-, pêşpirtikek e dikeve pêşiya peyvan û wateya "dest" dide wan de, de ka, de madem wa ye..., haydî, dê de! de haydî! de yella! dê ka! çantik, çentik, çanteyê destan desthilat, rêverberî, hêz, hukum, hukumranî, serdestî bandor, kargêrî, tesîr desthilatdar, hêzdar, serdest, hukumran bibandor, bandorker desthilatî, rêveberî, hêzdarî, hukumranî, serdestî destere, birek, mişar, testere etar, bazirganên / tacirên tiştên xwe digerînin û difiroşin desinde, tehsîsat desindegir, tehsîsatgir, desindewergir, tehsîsatwergir, desindestîn, desindedar destik, baq (yê gulan û hwd) desmal, kefîk destnivîs desmal, kefîk dest zend dest bi ser de girtin, desteser kirin mijûl bûn dest givaştin dest rakirin, dest hildan dest jê berdan, dev jê berdan, bes kirin dest danîn ser dest pê ve nan dest tê werdan, tedexulî kirin, destên xwe kirin nav karên kesek dî re dest, taxim, bedle, qat, taxima cilan kedî, kehî zirşerm, dijw. kûvî şermîn destar ji destên kesekî dan / ketin destên kesek dî, ji destekî dan / ketin destek din perixandin, mist dan destdirû, tiştên bi dest hatine dirûn / kêlîkirin hêzdar, destdar, bibandor maldar, zengîn, dewlemend hêzdarî, destdarî, bandor maldarî, zengînî, dewlemendî şerok, êrişker, şerxwaz, belakir kêlbetan destdirêjî, şerokî, êrişkerî, şerxwazî, belakirî destdirêjî, tecawiz deste, kom, taxim hevgirî, hevpeymanî dilsoz piştevan, piştgir dilsozî piştevanî, piştgirî destebira, koma hevalan destebira, hevta, tam mîna hev: Ew dîktator çû belam emeş destebirayetî Ew diktator çû lê ev jî destebirayê wî ye / ev jî tam wek wî ye destseqet bn deselat cer, cêr, amanên / firaqên ji axê hatine çêkirin (lawir) kedî, kehî, dijw. kûvî sernerm bindest destestêr, komstêr, koma stêran destparêzk, tiştek e mirov bi ser destên xwe de digire daku destên xwe ji xeteriyê / pîsiyê biparêze dema karekî dike tika, rica, hêvî, daxwaz xwe avêtin ber bextê yekî, hêvî ji yekî kirin hefsar destekar, personel, koma karkeran li kargehekê destxanî, apartman çembil, destik, destikên qazanan / qûşxanan destgir, demgir, wextgir, tişta kirina wê gelek demê dixwaze berdestk, alîkar rêber xapandin, xirandin, hîle lê kirin destkar, kesên karên destan (wek dirûn, kêlîkirin) dikin destkeft, bidestketî bidestxistî destketin, bidestketin destgork, tilgork, lepik, dezgork, destkêşk, cilek e mirov dike destên / tilên xwe daku wan ji sarmayê biparêze bidestçêkirî çêkirok destkurt, feqîr, kêmhe, hejar, belengaz, perîşan bêbandor, bêtesîr, bêwate bêbandor, bêtesîr, nekarîgêr, ne-efektîv, bêwec, bêfêde destnivêj, destnimêj, şûştina bo nivêjê / nimêjê destnivêj girtin / şûştin destnivêj şkestin / ketin destnivêj şkandin / xistin / êxistin destnivêj şûştin / girtin pêşgavî, înîsiyatîf goc, destgiran destrast segvan, kesa/ê zîrek e di lêdana tîr yan fîşekê yan tiştek wek wan li wî cihî yê digiritê bibandor, bitesîr, karîgêr, efektîv destsivik lez, bizav, lezûbizav pît, bilez, lezgîn, bilezûbizav, zû lezûbizav lê kirin, lezandin destûlep, hinêr, jêhatîtî, şiyan destûr, izin edet, irf, destûr, qanûn, zagon rêziman destûrî, izinî qanûnî, makezagonî destsist, destxav, sistûxav xapandî, xirandî, hîlelêbûyî xapandin, xirandin, hîle lê kirin xapandin, xirandin, hîle, hîlekirin, hîlelêkirin destnivîs, destxet, nivîsîna bi dest destxweş! sehet xweş! her bijî! aferîn! alîkar, berdestk, hevkar, harîkar alîkarî, harîkarî, berdestkî, hevkarî deşt te di-: detwut te digot, detbird te dibir, dethêna te dianî we di-: detanzanî we dizanî, detanwîst we dixwest, detanjimard we dijimart (tivengên / demanceyên) dehlibxwer, (tivengên / demanceyên) deh fîşek dikarin bên têkirin dever, navçe, herêm, cî, cih, war (pele) lez, bizav, lezûbizav, ecele (rakirdin) bezîn, bazdan revîn dewam, dom domandin, dewamandin, dom kirin, dewam kirin (xêra) pît, lezgîn, beza, bilez, tişta zû dibeze / dimeşe (cewherdar) birqok, biriqdar teyisok tiraş, kêrat, devî, bûş, devîçirk, darkolik, kem, dirîk, çîtik, teraş (rakirdin) bezîn, bazdan, revîn, pît / bilez meşîn pêzeweng, kodoş, kesa/ê jinan û mêran digihînin hev daku bi pare cot bibin ango bikevin têkiliyên cinsî zengîn, paredar, halxweş, xanedan, dewlemend, maldar zengînî, paredarî, halxweşî, xanedanî, dewlemendî, maldarî dewlet mal, maliyet, dewle, dewlemendî, zengînî, malûmilk dewr, dor, dorber, çaralî, derdor, hawirdor dewr, serdem, çerx, qirn dewr dan, li dor zivirîn (gemaro dan) dorpêç kirin dorber, çaralî sênîk, teyfik, lalik, dewrî nesax, nexweş, nesaxdiyar, nexweşxwiya gorî, qurban, heyran: Dexîlit bim! Ez gorî (te bim)! Ez heyran(î te bim)! Ez qurban(î te bim)! dexl, dexlûdan, genim û ceh têkil dan, tevlihev kirin, têk werdan, destkarî lê kirin de, dê de ka: Dey ba zû keyn De ka em zû kin wê di- wî di-: deygirt wê / wî digirt, deysend wê / wî distand, deyzanî wê / wî dizanî dehan, bi dehan wan di-: deyangirt wan digirt, deyansend wan distand, deyanzanî wan dizanî bi dehan dehêk, dehyek, yek ji dehan, 1/10 dehî, desîmal de madem wa ye, neyse: Deysa, min nayem Madem wa ye, ez nayêm dez-, des-, dest-, pêşpirtikek e dikeve pêşiya peyvan û wateya "dest" dide wan: dezga dezge, dezgîran destgirtî, yar dezgeh dezgedar, meyfiroş, barvan, meyxaneçî etar, bazirganên / tacirên tiştên xwe digerînin û difiroşin berdest, tiştên mirov dikare xwe bigihîniyê dezgir, destgirtî, yar, keçeheval yan kureheval sermaye, mal, maliyet dezî, ben, benik demar (gund) gund (gel, çilûy wuşk) gil, gilgile, çilûyê hişk (pelên / belgên hişk yê daran) ku payizê ji daran werîne peyvikek fermanî ye bo ajotina terşûtewal. Di kurmancî de bo pez (ango mih, berx û beranan) "hirehir!" û bo terş (ango bizin, karik û nêriyan) jî "çiteçit!" têt bikaranîn. pêşgotin, nasandina / destpêka pirtûkê / mijarê derbajar, gund, deverên nebajar yan derî / dûrî bajar derbajarî, nebajarî, gundî, kesên / tiştên nebajarî bn del dêm, erdê bi dest mirovan nehatiye avdan dêmî, tiştên li erdê dêm şên bûne malî, xwemalî dêmikî, fêkiyên / keskiyên (sebzeyên) li ber avdana baranê şên dibin şemedank, amanek / firaxek avê ye mirov wek çantik li gel xwe digerîne gundî, gundnişîn, xelkê gund dêr, kilîse, perestgeha fileyan / mesîhiyan dereng rêz, xet (ya nivîsînê) dêrîn, dêran, (tiştek / taybetiyek di xwe de) hebûn, (xwedî tiştekî) bûn co, cok derengî bn mêjû dêrîn, kevnar, qedîm tradîsyon, kevneşop tradîsyonalîst, kevneperwer, kevneşopparêz kevnare, (tiştên / serdemên) kevnar / qedîm kevneperest dêw, hût, di mîtolojiyê de hin heyberên gir û gewre ne gewr (t. gewrî tarî), xwelîrengî, ji rengê xweliyê didan, diran dij, zid, ters, hember, beramber dij raswestan, dijberî kirin li ber xwe dan dijîtî, dijberî, dijayetî dijwate, dijmane, peyvên wateya / maneya wan tam dijî hev e wek: reş û spî, sar û germ, nerm û req dijber, nakok dijberî, dijminatî nakokî, lihevnekerî dijmin, neyar, dijw. dost, yar, heval, hevrê bi dijminatî, bi neyarî, dijminane dijminatî, neyarî, neyartî, dijminayetî dijwar, zehmet, çetîn, sext, dijw. asan, sanahî, hêsan, sanayî pîs, qirêj pîsî, qirêjî belakir, şûm, neqet, venehewayî, şerok, şerxwaz dijber berevaj dijberî berevajîtî dil dil dil razî bûn dil pê sujîn / sotin / şewitîn dil bijandin, dil hebandin, dil birin xwe, bal kişandin, dên kişandin dilsar bûn, xeyal şkestin, dil şkestin dil şkandin, xeyidandin, sil kirin, aciz kirin dilveker, tişta dilê mirov pê xweş dibe dilber, delala ber dilî, yar, kesa ketiye dilê yekî dilbij, dilxwaz, kesa dilê wê / wî ketiye tiştekî, kesa/ê tiştekî dixwaze dilbijîn, dilhebîn, dêndar, balkêş, tiştê dilê mirovan dibijîne xwe, tiştê pir balkêş e haydar, sexbêr, miqate, hayjixwehe dilbijîn, balkêş, balkêşîn, dênkêş, dilkêş, tiştek ku dilê mirov dibe xwe dildar, evîndar, viyayî, xweşdivî, xoşewîst, yar, dost, hezkirî dildarî, evîn, evîndarî, viyan, xoşewîstî, dostî, hezkirin, eşq dilqutî, qutequta dil, lêdana pît / bilez ya dil bn dilekutê dudilî, dilwasî, dilwaswasî, şik, guman wêrek, dilêr, gernas, mêrxas, fêris, çeleng, palewan, aza, qehreman, cengawer, camêr, mêr bi mêranî, bi wêrekî, bi gernasî, bi mêrxasî, bi fêrisî, bi çelengî, bi pehlewanî, bi camêrî mêranî, wêrekî, dilêrî, gernasî, mêrxasî, fêrisî, çelengî, palewanî, azayî, qaremanî, cengawerî, camêrî, mêrî dilêşî, êşa dilî kul, xem, derd, keder, keser kerb, qehr bênfire, bisebir, baldirêj, bêhnfireh bênfireyî, sebir, bisebirî, baldirêjî, bêhnfirehî bikelecan, biheyecan dilveker, tişta dilê mirov pê xweş dibe dilwas, dilwaswas, biguman, bişik, dilpîs dilguher, (kesa/ê dilê wê / wî) xweranegir, (kesa/ê dilê wê / wî) guherbar dilnaz, hestyar, hîsedar dilnerm, diltenik, dilovan dilhedîn, tişta dil rehet dike dilhedînî, rehebûna / rehetkirina dil pişrast, eseh, tekîd, jixwerazî, misoger pişrastî, esehî, tekîdî, jixwerazîtî, misogerî dilop, çip, çipa avê / baranê dasefandin, dawerivandin, dapalandin, dilipandin, dilopandin, kewidandin darijî, çipeçipî, dilop-dilop rijîn avê dilovan, dilnerm, diltenik, birehim dilovanî, dilnermî, diltenikî, rehim, merhemet dilpak, dilpaqij, dilsaf, qenc, bêgune dilpakî, dilpaqijî, dilsafîtî, qencî, bêguneyî dilpîs, dilwas, dilwaswas, bişik, biguman, kesa/ê baweriya wê / wî nayê dilsar, dilşkestî, xeyalşkestî, bêhêvîbûyî dilreq, bêrehim, bêdilovanî dilbijîn, dilhebîn, balkêş, dêndar dilbijînî, dilhebînî, balkêşî, dêndarî diltezîn, tişta dil xemgîn dike bn dilxoş dilsar, xemsar, sersar, bêcoş, dijw. dilgerm, bicoş dilsarî, xemsarî, sersarî, bêcoşî, dijw. dilgermî, bicoşî dilreq, bêrehim, bêdilovanî dilsoj, kesên / tiştên dilê mirovan pê disuşe / dişewite, gunehên mirovan pê tê, rezîl, riswa dilsoz, jidil, xemxwer, bisoz, kesên ji dil tiştek in yan tiştekî dikin bi dilsozî, dilsozane, ji dil dilsozî, jidilî, xemxwerî, bisozî, kirina tiştekî ji dil şad, şa, dilşad, kêfxweş, dilxweş, bextiyar, bextewer, xweşbext şadî, dilşadî, kêfxweşî, dilxweşî, bextiyarî, bextewerî, xweşbextî dilşkestî, xeyidî, sil(bûyî), aciz(bûyî) bêntengî, bêsebirî, balkurtî, balkinî bêntengî, bêsebirî, balkurtî, balkinî bênteng, bêsebir, balkurt, balkin bêntengî, bêsebirî, balkurtî, balkinî dilxweş, kêfxweş, keyfxweş, dilşad, şa, şad dilxweşî, kêfxweşî, keyfxweşî, dilşadî, şadî dilqutî, qutequta dil, lêdana xurt ya dil bn paş bn han hov, wehş, barbar xirab, bedmebest, dijw. qenc belakir, şero didan, diran dirîn, çirîn, peritîn, kincirîn, hincirîn, diriyan, dirihan dirandin, çirandin, peritandin, kincirandin, hincirandin pare, dirav, pere hevrêyî, hevalbendî dirî, çirî, peritî, kincirî, hincirî, diriyayî, çiriyayî dormal, cîran derdor aciz, zivêr, nerehet, sil, xeyidî, bêzar acizî, zivêrî, nerehetî, silî, xeyidîtî, bêzarî dereng, direng, texîr, bêwext, ne di dema xwe de, ne di dema pêdivî de dijw. zû di dema xwe de paş xistin, paşve xistin, taloq kirin zû-dereng, yan zû yan dereng, yan niha yan carek din (tiştek dê her bibe) dirûnî, karê birîna giya dirûnker, kesa/ê giya didirû dirêş ala, perçem, bayrax biriqîn teyisîn çirisîn birq, biriqîn teyisok, teyisîn çirûsk, çirîsk, çirisîn geş, birqok, biriqdar teyisok çirûskdar, çirisok geş, biriqdar, biriqok, zelal, teyisok biriqîn, geş bûn, birq dan teyisîn çirisîn dar dirêj, dijw. kurt, kin domandin, dewam kirin texsîr: Hîç katêk dirêxman nekirdûwe Me ticarî texsîrî nekiriye Dirêx bo nebûnî xwênewarî! Ax ji derdê nexwendewariyê! nîşe, nîşane, delîl, gova bên, bêna pîsiyê, bihn, bêhn, bîn hovane, wehşane, dirindane, barbarane hov, wehş, dirinde, barbar, nemirov gir, girs, zexm, mezin, gewre girî, girsî, zexmî, mezinî, gewretî, giratî, zexmatî, mezinatî xav, sist strî, strîk xwiya bûn, aşkira bûn, diyar bûn, belû kirin, (rastî) derketin holê, eşkere bûn xwiya kirin, aşkira kirin, diyar kirin, belû kirin (rastî) anîn holê, eşkere kirin dirkandin, îtîraf kirin diyar, xwiya, aşkira, belû, bellî, berçav, zelal deng, pêjn, dey: Dirke nekey! Dey neke! Deng neke! Pêjnekê ji xwe neîne ha! nesaxî, nexweşî, epîdemî rik, serhişkî, înat, ji ser ya xwe nehatin xwarê rik lê girtin, serhişk bûn, ji ya xwe nehatin xwarê, riko bûn derew methok, metho, pesno, kesa/ê bi derew metheyan dike yan pesnan dide dirok, çirok, dirînok, çirînok, tiştê yan alava dikare tiştan bidirîne / biçirîne derewî, gotina bêbingeh derewîn, derewker derewînî, derewkerî diruşm, nîşane slogan durist, dirist, durust, rast sax, saxlem (xanî) ava, çêkirî, avakirî durist kirin rast kirin sax kirin ava kirin çêkirin duristî, rastî saxî, saxlemî duristker rastker saxker avaker çêker duristkirî rastkirî saxkirî avakirî çêkirî rastgo, rastîbêj silav, mehrebayî: Mihemed Pêxember, dirûdî Xwa lê bê Mihemed Pêxember, silavên Xwedê lê bin Be dirûd bît Bi xêr biçî, oxir be, ser çavan biçî dehlûdir, cihê têrstrî dirûn, karê dirûnê dirûn, cil çêkirin dirûn, giya birîn dirûnî, karê dirûnê derz, derizîn, şkestin bê ku hûr-hûr bibe derizîn, şkestin bê ku hûr-hûr bibe derizandin, şkandin bê ku hûr-hûr bibe diş, xwişka mêrê jinekê : ~ kirdin (di lîstikan / yariyan de) dora xwe nekirin, derfeta xwe bi kar neanîn dû, pey, dûv paş dawî, dûmahî (li) pişt birihan, birihîn, telifîn, hemû mirin cara berî vê (cara) taliyê, (cara) dawiyê, (cara) dûmahiyê, dûmahîkê li pey hev, li dûv hev, yek li dû ya din li paş man ketin pey / dû / dûv (yekî), dan pey (yekî) paş xistin, bi paş êxistin, paşve êxistin, taloq kirin lê gerîn bi dawî anîn paşvemayî, pêşneketî dawîn, ya/yê li sirayê li pey / dûv hemûyan ayinde, dûveroj, pêşeroj, demên bên paşî, dûre, peyre, dûvra dawîn, dawîtirîn paşve, berev paş, ber bi paş ve dawiyê, dûmahiyê taliyê paşî, piştre, paşê bi dawî hatin, gihan dawiyê, temam bûn dawî lê anîn, dûmahîk lê înan, bi dawî kirin dawî, encam, kotayî, temamî do, duh, duhî, duhinî, roja berî îro û piştî pêr ximavdank, hibirdank, şûşeya ximavê / hibir dot, duht, keç, qîz, kiç file, mesîhî, îsawî, xrîstiyan gawir, kafir diyar, xwiya, berçav, xuya, tişta têt yan dikare bêt dîtin diyar, xwiya, zelal, ron, aşkira, eşkere diyarde, fenomen, bûyerek / rastiyek berçav diyarge, cihê jê çavdêrî li tiştekî têt kirin diyarî, hediye berçavî, xwiyayî, xwiyabûn, rewşa hatin dîtinê, rewşa hatin ber çavan: Diziyeke le kê diyarî da? Kî derket dizîker? diz, dizîker, kesa/ê dizînê dike asêgeh, senger, kele, kelhe, qela pasevanên / cerdevanên / parêzerên asêgehan / sengeran / keleyan varê, avarê, rêya kêt têt bikaranîn dizî, karê dizînê dizî, dizî kirin jê kirin, jê dûr xistin zarok ji şîr vekirin sîxur, casûs, zêrevan hatin dizîn dizî, tişta hatiye dizîn neviyayî, nehezkirî, nefretkirî, lanetkirî, pîs, kirêt, necis (ya / yê / yên) dî / din / dîtir dîtin, dîtin û raman, bîrûbawer, bîrûray: Le dîdî towe cejnekeman çon bû? Bi dîtina te cejna me çawan bû? bînahî, hinêra / şiyana / karîna dîtina tiştan / bûyeran / diyardeyan pêbînik, çavik, çav (ya / yê / yên) dî / din / dîtir (ya / yê / yên) din / dî / dîtir jî dîl, êsîr, êxsîr, girtî, zindankirî dîlî, êsîrî, êxsîrî gêjelok, peledîn, tiredîn, hepledîn, hepletiraş (colan) hejîn (helperkê) govend, dîlan hay, aga, dên, bal, dîqet stûn, dîrek dîsan, cardin, dubare, dîsa, car dî jî hûrûmûr, kelûpel çiku, ji ber ku, çunke dîtin, bi çavan aga / hay jê bûn vedîtin, dîsan dîtin (t. tiştek wendabûyî) al, alî, rex, hêl dîwan, helbestên berhevkirî dîwan, eywan, civat, encûmen, konsey dîwar, taq mêvanxane, odeya mêvanan Bo peyvên bi "dîy-" dest pê dikin, binere "dîy- dew (vexwarinek e ji av, mast û xwê têt çêkirin û tezî têt vexwarin): "Kes be doy xoy nalê tirş e" "Kes nabêje: dewê min tirş e" mat, seyr, ecêb mat man, ecêbê girtin, ecêbê serê yekî girtin matmayî, ecêbgirtî doje, cehenem, agiristan, dozex gelî, cihek nizm (û teng) di navbera du cihên bilind (gir, çiya) de dewl, dewlik, amanek / firaxek avê ye dolab, qubale, qemsor çala avê dewlik, amanek / firaxek avê ye newal, nihal, ava di cihek nizm /(û teng) yê navbera du cihên bilind (gir, çiya) de re dibore kûpik dewlik cerik xisirîn, têk çûn, dijw. bi ser ketin jê birin, xisirandin, têk birin, bi ser ketin girav, cihek ax yê ku her çar aliyên wî av in tenî tenî dost, heval, birader, hevrê yar, evîndar dostane, ji dil, dilsozane, bi dostînî, bi hevaltî yarane, bi evîndarî dostî, dostînî, dostanetî, hevaltî, hevalînî, biraderî yaretî, evîndarî dostî, dostînî, dostanetî bn doj doşav doşavî, tişta ji doşavê yan doşav tê çeşnek tirî doşek, nivînek nerm e bo li ser nivistinê / raketinê / razanê doşekok, doşekên biçûk doşînî, karê dotinê doşîn, dotin, duhtin dotî, doşî, duhtî (bizina / miha / çêla şîr jê hatiye dotin / derxistin) (t. "barûdox navik, nîvek, navend bingehîn, giring, serekî navik, nîvek, navend bingehîn, giring, serekî doz, dawa, daxwaz mebest, merem armanc doje, cehenem, agiristan, dojeh, dozex dîtin, peyda kirin, pêrgî hatin lê gerîn, li pey gerîn dua, lava, lavaj, liyan, hêvî û daxwaz kirin ji xweda yan mezinek olî / dînî dua qebûl bûn, wek duayên yekî çêbûn xatir xwastin, gotin "bi xatirê te / we" xatirxwazî xatir jê xwestin, gotin "bi xatirê te / we" bişkoj, dugme, qupçe dijmin, neyar, dijber dikan, firoşgeh dikandar, xwedîdikan dikandarî, karûbarên (xwediyê) dikanê doktor bijîşk, nojdar, tixtor dinya, cîhan, gerdûn xelk, alem dur, morîk, mircan, cewer, micewher gerode, remolte, gemorte, xilte (ava binê amanan / firaqan ya ji ber qirş-mirşan pîs e û nayê vexwarin, çaya di bin peyaleyan de dimîne û ji ber ku tov tê de ye nayê vexwarin) nîşe, nîşane, delîl, gova bn dujmin bn diwa cêwî, cêmk, cotik, cêmik do, duh, duhî, duhinî, roja berî îro û piştî pêr ximavdank, hibirdank, şûşeya ximavê / hibir dot, duht, keç, qîz, kiç xiyarmast, mastê xiyarên kerkirî hatine têkilkirin doktor, tixtor, nojdar, bijîşk, pisîşk f. keç, dot, qîz, kiç du (jimare 2, II) pey, dû, dûv bn diwa dûkêl, dûman, dûxan duav, cihê du çem / robar lê digin hev û dibin yek ducarî, duqatî, dumilî, duhêlî, dualî dubare, ducarî, tekrar, ji nû ve, ji nişka ve dubare bûn, dîsan qewimîn, tekrar bûn dubare kirin, dîsan kirin, tekrar kirin bn dûpat hevrikî, duberî, rikeberiya di navbera du aliyan de bi lez û bizav karek kirin hevrikî kirin, li dij hev rawestîn hêvotin, berdan hev, kiş kirin hev duca, kare pêrg, rast, tûş pêrgî / rastî (tiştekî) hatin tûşî (tiştekî) bûn ducar, ducarî hindî tiştekî, ducarî ji tiştekî mezintir / biçûktir / dirêjtir / kurttir û hwd. duçerxe, duçerxî bîsîklet, kerkê asinî, hespikê asinî bn dû darbest, tabût, darên kesên mirî li ser tên rakirin û bo veşûştinê yan binaxkirinê dibin qûnder, homoseksuel, sodomî, îbne dudil, dilwas, dilwaswas, biguman, bişik dudilî, dilwasî, dilwaswasî, guman, şik dûnde, ûcax, ziriyet, dûndeh, malbat, binemal, sûlal hoz, êl, eşîr bêdûnde, bêûcax, bêziriyet qosk, duçeq, duşeq, tiştên bi dirûvê / şikilê "v" dûng, daw, dawa mihan (beşa ji leşê mihan ya derqûna wan diniximîne) bn dûdil bn dûwem, dûwemîn bn dukan dûkêl, dûman, dûxan hilm, buxar dûkêlî, dûkêlgirtî, dûxanî, dûmanî, dûxangirtî, dûmangirtî dûkêlkêşk, kunek e li banê xanî bo ku dûkêl / dûman / dûxan tê re hilbikeve derveyî xanî dûkêlî, dûkêlgirtî, dûxanî, dûmanî, dûxangirtî, dûmangirtî hilmdayî dûkêlkêşk, kunek e li banê xanî bo ku dûkêl / dûman / dûxan tê re hilbikeve derveyî xanî dual, dualî, duhêlî, durexî (derî / pencere) duqat pesn, pesnebêjî, gotarek pesndanê (t. bo bîranîna kesên mirî) duşeq, duçeq, qosk dual, duhêlî, dualî, duşaxî, duçeqî, duqatî dulûlî, duborî, dukunî, tivengên dulûlî dumalî, dumalikî, dema jin û mêr di eynî malê de dijîn lê maiyeta xwe ji hev cuda dihêlin lîr, peq, peqûşk, peqûşkên li leş çêdibin daholk, çeşnek daholên biçûk e bi herdu destan duqat, duqatî, xaniyên duqat dunîv, nîv û nîv nîvandin, nîv û nîv kirin, wa parçe kirin ku nîvek li aliyekî û nîva din jî li aliyek din bimîne dubare, tekrar, dîsan dubare kirin, dîsan kirin, tekrar kirin deng vedan, olan dan duşeqî, duçeqî, qosk dupî, dulingî, jîndarên du pî / pê / ling hene dupêpikî, tiştên du pêpik / pî / pê / ling hene dûpişk, dûlipî duqat ducarî duhêlî, dualî, durexî dûr, dijw. nêz, nêzîk ji dûr ji dûr ve dûrahî, dûrayî, mezafe, dîstans dûrbîn, kesa/ê pêşeroja mijarekê dibîne yan wê li ber çavan digire dûrdest, tişta destê mirov bi asanî nagiyê, dijw. berdest dûrpûnij, dûrfikir, sexbêr, kesa/ê dûr difikire û mijarê bi berfireyî li ber çav digire û li pêşeroja wê dirame dûrî, dûratî bêhest objektîv durû, xapînok dusibe, dusibê, roja piştî sibe / sibê / sibehî bêt duşem, duşemb, ji rojên hefteyê ya piştî yekşemê û berî sêşemê duta, duqat, ducar duhêlî, dualî, duqat şêwirîn, suhbet kirin, (li gel hev) axiftin, qise kirin, şor kirin, (li ser mijarekê) peyivîn, bas kirin, qal kirin duyan, duwan, du liban / heban / kitan: Dûwan debînim Duyan dibînim, du (ji wan) dibînim cot du-du, cot-cot, du bi du, her du carekê şiroveker, raveker, basker, liseraxiv, kesa/ê li ser mijarekê diaxive peyvder, axiftger, kesa/ê axiftinekê pêşkêş dike axaftin, peyivandin, li gel yekî suhbet kirin, wa kirin ta ku kesek biaxive axiftgeh, cihê axiftinên gelemperî, cihê axiftinên bo raya giştî cêwî, cêmk, hevalcêmk, du xwişk yan du bira yan xwişkek û birayek yên bi hev re ji diya xwe bûne du tiştên tam mîna hev dazde, duwanzdeh, (jimare 12, XII) duyem, (ya / yê / yên) duyê / duyan, (ya / yê / yên) pişta (ya / yê / yên) yekem / pêşîn duxalok, duniqtok (di niqteşaniya nivîsînê de nîşaneya ":") xew lê herimîn nerehet kirin, aciz kirin e: Ew kurd e Ew kurd e di-: ekat dike, edim didim, egiryan digirîn -o -ê (paşpirtika vokatîvî yekhejmar): kure kuro, mame mamo, apo, kake keko, bawke babo, bavo, kere kero dayke dayê, xwişke xwişkê, kiçe keçê dibe, dibit, dibît divê, divêt matmayî, ecêbgirtî, mestbûyî betenî (anatomî) zirav rojev, ajenda dermanfiroş dermanxane bêguman, bêşik, tabî, helbet Ma ne? Ma ne wisan e? efsane, çîrokên mîtolojîk serleşker, fermandara/ê leşkerî yan na, heke ne, egîna heke, eger, ger, herke wek din heke ne kezî, bisk : sedeha bi sedan, hezareha bi hezaran, milyoneha bi milyonan û hwd. sivîl, medenî gel, xelk milet ejdeha, marê bidestûpê hejmar, hijmar, jimar hijmartin, jimartin, hesab kirin hijmêr, hesabgir çok -an: kiçekan wut keçan got -ên min: kitêbekanim kitêbên min -ên te: xizmekanit xizmên te -ên: zimanekanî ewropî zimanên kurdî -ên wê / wî: hevalekanî hevalên wê / wî -ên me: dostekanman dostên me -ên we: malekantan malên we -ên wan: pênûsekanyan pênivîskên wan helbet, bêguman, bêşik, bivê-nevê, hebe-nebe dibêje alfabe, komtîp, koma tîpan, pergala herfan gustîlk, gustîrk elmas mode, bistîl ev, eve, vê, vî, viya, vêya lê, lêbelê, welê min ez pêbawer, emîn asayîş, ewleparêz, ewlekar, emniyet ferman, bang, gazî til, tilî encam, akam, dawî ker, parçe, qet ker kirin, qet qet kirin, hûr kirin encûmen, deste, konsey endazyar, mihendis bîrdoz, îdeolojî mem, çiçik, bersîng gav, pêngav tirî seyr, sosret, ecêb awarte kevnare, antîk aqil, hiş, bîr, awez perîşan, hejar, belengaz, feqîr enîşk birek, mişar belê, erê ma, gelo, erê, ecebe: Erê deynasî? Gelo wê/wî dinasî? erk, wezîfe, kar, vatinî erd, ax, xak, zevî tirî, libên tirî heskû, mifsik, kefçî jixwe, eslen hesp spartin bêpêjnî, tenahî, bêdengî, bêgeremolî, bêqerebalixî hêsir, rondik, firmêsk, ava ji çavan tê dema mirov digirî Bi giştî cihê st- Stembol stêr, stêrk bendav hevîr hestî patik, paşsto stûn enîşk şkence, lêdan, tazîb şkeft eşya, tişt, mal hetk, rûreşî, şermezarî dojeh, cehenem, agiristan ew wê wî (yekhejmar) ew, wan (pirhejmar) ew jî, wan jî (pirhejmar) paşî, peyre, dûre encax (amrazî amajekirdin) ewa/ê he, ewa/ê ha, ewa/ê han (baştir e: ew e) ew e ve-: geranewe vegerîn, xwardinewe vexwarin hind, ewqas, weqa ew jî işte, va ye, ev e, binere, bibîne mirêsdar, mihteşem, ewreng, şiko vêca, îca, îja, vêga hingê, vêca hingê, wê gavê, wê demê, wî wextî amraz, alav, amûr, alet pa, ma, gelo: Min kur im, ey to? Ez kur im, pa tu (çi yî)? ey! rezber, îlon, meha 9em di salnameya romî de ma ne? ma ne wisan e? biharat azmûn, ceribandin, test, îmtîhan -ek: wilatêk welatek carêk carek carekê hoz, êl, eşîr em me -în-: deçên Îran van deran, vira, van derdoran îranî, xelkê / tiştê (ji) Îranê Iraq vir, vê derê, vira, vêrê, here, hire, êre, vî cihî, ev der hestî niha, noke, nika, niho, ana, aniha, vê gavê nihoyî hêstir, qantir hê, hê jî, hîn, hêşta, hîna, hîna jî êvaran, her êvar êvar hûn, hingo, win we, hewe, hingo xelat, badaşt fafon, bafon, aluminyum lêb, lêhb, lihb, fêl, dek, dekûdolab, hîle fal, pêşbînîkirin, diyarkirina bûyerên demên bên fal vekirin, pêşbînî kirin telewî, rewşa mirovekî yan heywanekî ku tê de têkiliya cinsî pir dixwaze falveker, falbêj, falçî falvekerî, falbêjî, falçîtî fam, fehm, fêm, têgîştin, têgihiştin fama, têgîştî, fehma famîde, kesa/ê dikare tiştekî binirxîne û wê fam bike tê gîştin, fam kirin, famîn fanos, lampe, çira xefik, tepik, faqe, dav, davik faris farisî fayiz, faîz, selef, riba dosye, fayl, belge cênîk file, xrîstiyan, mesîhî, îsawî asûrî, siryanî felsefe, fîlozofî (erebî) bn huner wek, mîna, fena, nola, şibî, eynî fen, fend, feng, lêb, lêhb, hîle, lîstik, leyistik, lehîstik fen û fêl, lêb, hîle, xap, xapandin fanos, fener, çira, lampe feqe, feqî, şagirdê dînî (t îslamê) feqîr, hejar, belengaz, jar nirx, hêjatî, hejîtî: Ferî niye qiseyş legel bikeyt Ne hêjayî ye li gel biaxivî jî feramoş, nehesibandî, înkarkirî jibîrkirî feramoş / pûç kirin, nehesibandin ji bîr kirin sersarî, xemsarî înkar jibîrkirin, nehesibandin bend, qeyd, zincîr (t yên pî / ling pê tên girêdan) dergevan, kesa/ê karûbarên xaniyekî (t yên îdarî) yên mîna malînê dike bihagiran, binirx, hêja, hejî (tiştekî) bikêr, biwec, bikêrhatî ferde, kîs, torbe, tûrik, telîs bn fêlûferec fire, fireh, fereh, firhe xweşî, şadî bereket, zêdehî ferheng, peyvname, bêjename, pirtûkên peyv tê de (li gor rêza alfabeyê yan mijaran) hatine rêzkirin û (bi zimanek din yan bi heman zimanî) hatine rave- û şirovekirin ferhengok, peyvnamok, bêjenamok, ferhengên biçûk fehengok, çend peyvên rêzkirî kerik, kojik, rizik, çilmik (fêkiyên / keskiyên / sebzeyên) negihayî / negihiştî -terk, -kelî: ferîkeqezwan kezwanterk, kezwanên ter, ferîkenok kelînok, kelînuhk, nokên ter ferkandin, li ber nivîsîn, ji ber girtin, kopî kirin, lasa kirin, texlîd kirin jibergirî, lasayî, texlîd destnîşanî, tilnîşanî şîret, nesîhet pêşniya, pêşniyar, pêşniyaz, pêşniyad, teklîf ferman, emir, emr fermanber, karmend, memûr, kesa/ê di karek fermî / hukumî de dixebite fermanberî, karmendî, memûrî, karê gelemperî / hukumî fermandar, kesa/ê emir û ferman di dest de ne mîr, prens fermandarî, erkê / hêza dana emir û fermanan fermange, biryarge, qerarge, cihê ferman / biryar / qerar jê / lê tên dan hukumî, fermî, resmî, fermangêrî fermanî, emrî, împeratîv rêveber, serok, serwer, fermanrewa, administrator walî, mihafiz rêveberî, serok(at)î, serwerî, fermanrewayî, administrasyon kerem: Wek 'Elî fermayişt kirdûwe, ... Wek Elî kerem kiriye, ... (Awayek rêzgirtinê ye li şûna "Wek Elî gotiye") Kerem bike! kerem kirin kerem bikin gotin (t dema rêzgirtin û qedir û qîmet hemberî kesa/ê tiştek gotiye têt nîşandan) Xwa le Quran da fermûyetî ke... Xwedê di Quranê de kerem kiriye ku... (... gotiye ku...) (Herwa bi tiraneyî / tinazî jî têt bikaranîn:) "Cenabtan" çî defermê? Çi dibêjî, "ezbenî"? ferq, cuda, cihê merş, berik, xalî, xalîçe, mehfûr, hêsîl ferş firtone, bahoz, barove, hewayê bi bayek xurt (kesa/ê ji pîriyê / êxtiyariyê) jitaqetketî, bêtaqet, neşê per, perûpûrtê bi mirîşk û elokan ve serdar, serwer çeşnek tiriyê hûrî bêdindik e bn firya ferz, gerek, pêdivî, pêwîst, hewce, lazim (di şetrencê de) wezîr lihevhatin, sulh, rêkeftin, lihevkirin, dijminatiya di navbera xwe herdu aliyan de nehêlan (dafetan) ji xwe şerm kirin perit(and)î, hincir(and)î, dir(and)î parçe-parçe birihîn, telifîn, neman, ji holê rabûn, ji navê rabûn (hevîrê) netirşkirî, bêhevîrtirşk pûç bûn, wêran bûn, kembax bûn, ruxîn, hilweşîn pûç kirin, wêran kirin, kembax kirin, ruxandin, hilweşandin pûç(bûyî), wêran(bûyî), kembax(bûyî), ruxî, hilweşî fîlozof, feylesof ferfûrî, çîn, porselen (êşa) atî, sara, epîlepsî atîdar, saradar, epîleptîk, kesa/ê êşa atî / sara / epîlepsî lê ye fêl, lêb, lêhb, hîle, dekûdolab, lîstik fêlbaz, hîlebaz, lêbker, lêhbker dekûdolab, lêb, hîle, fêl, lêhb, xapandin hênik, hînik, hûnik, hîn, ne germ û ne jî sar fêr, hîn, hî, hû, elm fêr bûn, hî(n) bûn, elimîn tamijîn, elma xwe girtin fêr kirin, hî(n) kirin, elimandin tamijandin, elimandin xwe fêrbû, hî(n)bû, dijw. zikmakî fêrdar, hîndar, şagird, kesa/ê têt fêrkirin fêrdarî, hîndarî, ders(dan), wane(dan) fêrge, xwendinge, dibistan, qutabxane, cihê lêfêrkirinê û lêfêrbûnê fêrkar, fêrker, hîndêr, fêrdêr, hînkar, hînker, perwerdekar, perwerdekar, mamoste, kesa/ê fêr / hîn dike, şil bûn, şilîn, şilikîn fikir, hizir, raman, bîr, pûnij fikirîn, hizirîn, ramîn, pûnijîn filan: ~ car filan car(ê), ~ kes filan kes, ~ şit filan tişt, ~ û fîsar filan-bêvan, filan û bêvan bn firçe filis, hezarêk (yek ji hezarê, 1/1000) ji yekîneya diravî ya Iraqê: 1000 filis 1 dînar e meriçîn, merçiqîn, perçiqîn, pelçiqîn meriçandin, merçiqandin, perçiqandin, pelçiqandin meriçî, merçiqî, perçiqî, pelçiqî, hatî meriçandin / merçiqandin felîte, tûle, tolaz, pûç fehş, fire, mezin (cil û berg, sol û pêlav) şep, dengê mîna wî dengî yê ji avê têt dema tiştek giran (wek kevir) dikeviyê qehbe, qehbik, fahîşe şeperep, bn filq (dev) beş, zêde vekirî minandin, mine-min kirin, bi mine-minkî peyivîn, wa nezelal û dengnizm axivîn ku bi asanî jê neyê famkirin mine-min devminok, kesa/ê wa nezelal û dengnizm axivîn ku bi asanî jê neyê famkirin kif, kif kirin, poz / difin / bêvil / lût ji kilmûş paqij kirin (bêyî ku tila xwe bike tê re) kif kirin fincan, kûpên qaweyê find, şemal, mom, çira, şemalk finddank, cihê find / şemal lê tên danîn findiq, fisteq fir, qurt, qurç: firêk le çay dan firek li çayê dan, firek ji çayê vexwarin hay, aga: Firî be ser dunyawe niye Hay ji bayê felekê nîne, Ji ti tiştî ne agadar e têkilî, peywendî: Firî niye be ser karekey êmewe Ti têkilî bi karê me ve nîne firajîn, peresîn, pêş ketin, guhertinên wa tê de çêbûn ku ji berê baştir / kêrhatîtir bibe firajandin, peresandin, pêş xistin, pêşve birin, , guhertinên wa tê de çêkirin ku ji berê baştir / kêrhatîtir bibe firajî, peresan, pêşketin, pêşxistin, pêkhatina hin guhertinan di tiştekî / kesekî / heywanekî de ku wê / wî ji berê baştir / kêrhatîtir dike firajîwer, guherbar, tişta diguhere yan dikare biguhere (t. baştir bibe) bn firkan firandin bn rifandin fire, berfire, fireh, firhe, dijw. teng fireyî, berfireyî, firehî, firhetî, dijw. tengî firçe pir, gelek pir-, gele-: fireayînî pirolî, pirdînî, geledînî, firehizbî pirpartî, firekulturî pirçandeyî, pirkulturî pirolî, pirdînî pirbêj, zêdeaxiv firefir, vexwarina fir bi fir û deng ji devê xwe anîn pirepir, dengê berdewam yê çeng û baskan dema firinde / teyr difirin pirpartî pirpartîtî, pluralîzm pirî, gelekî, zêdeyî, mişeyî, zafî qedîfe pirneteweyî, multînasyonal avêtin, vir kirin: avêtin, virvirandin, vir kirin, vir (û) avêtin avêtî, virkirî bêxwedî(hiştî), bêxudan(hêlayî) firfire, qelûna avî firfirok, pêlîstokek zarokan e persîv, êşa sarmayê firgeh, cihê firîna balafiran firne, firin, tenûr firinde, balinde, teyr, tilûr firok, firinde, tiştên difirin kunên difinan / pozan / bêvilan / lûtan firîn, li hewa meşîn, li hewa hatin û çûn (t. bi saya / alîkariya çeng û baskan) firîşte, melek, melaîket xap, hîle, lêb, lêhb, fêl, dekûdolab xapandin, lê(h)b lê kirin, hîle lê kirin xapîn, hatin xapandin, lê(h)b lê bûn, lê(h)b lê hatin kirin, hîle lê bûn, hîle lê hatin kirin xapandin, hîle lê kirin, dekûdolab lê kirin xapînok, hîlebaz, hîleker, lê(h)bok xapînber, kesa/ê bi asanî têt xapandin yan lê(h)b / hîle lê tên kirin firîz, giyayek e li mêrg û çîmenan şên dibe panîk, bizdîn, behecîn bizdîn, behecîn, ketin panîkê bîsk, kêlîk, gav: Be firkanêk gerayewe Di gavekê de vegerî mat, ecêb, hêbetî, sosret, seyr pirepir, pirpir, dengê çeng û baskan dema firinde difirin vatinî, erk, kar, xebat rêz. lêker, verb, fiîl rondik, hêsir, esrîn, ava ji çavan têt dema kesek digirî yan giriyê wê / wî têt firoke, balafir, teyare dij-firoke, dij-balafir, çekên dijî firokeyan tên bikaranîn firvan, firokevan, pîlot, kesa/ê firokeyan difirîne peyamber, qasid firoşge, firoşgeh, dikan firotî, hatî firotin firotin, bi pare dan, bi kirîn / standin dan vefirotin, dîsan firotin delîv, derfet, firset, firsend, gav, mecal bênteng, bênçik, dijw. bênfire firt, liva / lebata tavil û bilez: Firt xoy hawîşt Firt xwe avêt (ango bilez xwe avêt) firtîn, firte-firt kirin, bi lezûbizav meşîn / hatin û çûn firtone, bahoz, barove, tûfan zarok, dûnde, biçûk xwe tewandin / çemandin (li ber kesekî / tiştekî bi mebesta nîşandana qedir û qîmet) marir, marirk, mirîşkên nûgihayî dekûdolab, hîle, fenûfêl firne, firin, tenûr hewar li hewarê hatin li hewarê çûn: Xelkîne, firwam kewin Xelkîno, li hewara min werin hewar kirin, bi bang û gaziyan alîkarî xwestin xêrxwaz, kesa/ê li hewara hewcedaran diçe fis, fisîn, fisikîn, dengê fisefisê fisandin, cotbûna dîk û mirîşkan, karê dîk mirîşkê digê fisto, kesê xwe mêr û mezin dihesibîne lê di rastiyê de ne ti mêr e fisefis, dengê "fisss..." pistîn, dengê pir nizm (t li ber guhê kesekî) pistepist, peyivîna bi dengek pir nizm (t li ber guhê kesekî) fis, goga / pifdanka / tekerê hewa kêm tê de heye pif, perçivî, nerm û hewayî bn fis yarî, henek, qerf, tirane, tinazî, tiştek ne cidî bn fise tirane, tinazî, qerf, henek, yarî, galte pesno, metho, pesnok, methok, xwemezinker qerf, henek, tirane, galte, yarî, tinazî fitîl, fitîlk (wek ya fanosê) bn fetîr fitre, fitir fitwa deng, pêjn derzî, kutank, şirînqe, enjeksiyon gorî, cangorî, fîda fîdayî di Iraqa serdema Sedam Huseyn de: komando fît, fîr, fîtvedan, dengê fîtefît fîtîn, fîtikîn, fît vedan, fîtefît kirin fîtik, dudik, fîrfîrk, fîtok, firîzok, alava pêfîtînê / pêfîtvedanê fîtîn, fît vedan, fîtikîn li fîtikê / firîzokê dan fîtefît, dengê fîtînê / fîtvedanê fîl (di şetrencê de jî) lêker, verb kinekin, nalîn, girîna bi kinkinî hinav çûn, zik çûn, fîrikîn, fîşikîn, îshal hebûn îndeks, fîrist, fihrist fîrik, fîşik, hinavçûn, zikçûn, îshal (maliyet) pûç kirin, zêde mesref kirin şil bûn, şilîn, şilikîn (filan û) bêvan ziwa, zuha, hişk fiş, fişefiş, dengê fişînê axivîna zêde dirêj û bêkêr fişefiş, dengê berdewam yê fişînê fîşek, teqok, telqe binas, xeta, xeletî, sûc: Axir hemû fîtî ew bû Jixwe hemû binasên / xetayên wê / wî bû, Jixwe ew sûcdarî hemûyê bû ser-bi-ser, beramber, wekhev: Sed dolar bide û fît debîn Sed dolaran bide û em dê ser-bi-ser bin, Sed dolaran bide û em dê beramber bin fît, fîtefît, (dengê) fîtînê / fîtvedanê fîtefît, dengê berdewam yê fîtvedanê quretî, pozbilindî nalîn, gilî, gazin, xem, derd, kul û kovan qure, pozbilind fîzîk pif, hewayê ji dev tê pif dan, pifandin, hewa kirinê nazdar kirin pif kirin pif dan, hewa kirinê pifdayî, perçivandî, tijî hewa kirî sûlavok, sûlav (t biçûk), cihê ava çem / rûbar lê ji bilindayiyekê dikeve erdek nizm ga, gamêş ge, geh: ga ga carinan, car-car: Ga ga tarîk e û ga ga rûnak Geh tarî ye û geh (jî) ron, Carinan tarî ye û carinan (jî) ron rayê dema borî yê lêkera "gan" ga- gir-, gire-: gaberd girekevir, kevirên gir -ge, -geh, paşqertafek e cih diyar dike: firoşga firoşge, cihê tişt lê tên firotin, fêrga fêrge, cihê fêrkirin û fêrbûnê orîna gayan navê tîpa "g" di alfabeya kurdî-erebî de gagel, celebê gayan, çeşnê gayan gagêre, gêreya bi gayan çarlepk, meşîna li ser herdu destan û herdu piyan gakûvî, gayên kûvî gazî, bang, dey, deng, hewar qîrî, qêrî, qîjî, qêjî, giriyê bi dengek bilind galegot, galgal, gotinên bêbingeh erebe, erebane (ya hesp li dû xwe dikêşin) gopal, kaşok (t yên gavanan) qerf, henek, tinaz, tirane, galte, yarî, şoxî, tinazî henekbêj, qerfbêj, tinazbêj, tiraneker, galtebêj, tinazîker, kesa/ê henekan dike / dibêje qerfok, pêkenok, qeşmer henekbêj, tiraneker, tinazîbêj deqşkên, kesa/ê henekan / tiraneyan / galteyan bi kesekî daku wê / wî bide şermê yan qedirê wê / wî bişkîne serhişkî, dijberî gamêş, ga gan, niyan, nan, tê nan, seks, cot bûn, têkiliya cinsî seksî, ganawî ganek, sefîh, tûle, tolaz -ger, paşqertafek e bo diyarkirina ku kesek tiştekî dike: parêzgar parêzger, kesa/ê tiştekî / kesekî diparêze qidîn, qidqidîn (dengê mirîşkan) qidqid (dengê mirîşkan) garis gasin, gêsin kaş, kevirek hilû ye garan, koma çêl û gayan (hengaw) gav, pêngav (kat) gav, bîsk, kêlîk, dem gavan, çavdêrê çêl û gayan gavanî, karê gavanan dergûş, landik, cihê lêçêbûna yan jêdestpêkirina tiştekî kafir, gawir, bêdîn file, mesîhî, îsawî, xrîstiyan meşk hêstir, qantir geyî, car-carî, carinan, hin car bn gan gaz, maddeyek sotemenî ye (qepal) gez, leq, didanlêdan gestin, leq lê dan, didan lê dan, dan ber didan (gazî pişt) hestiyê piştê gazî, bang, dey, deng nav, nêv, nîv, nava / nêva / nîva tiştekî / derekê gazin, gazind, gazinc, gazinde, gilî û gazin nalîn, kul û kovan gazinok, gazindok, kesa/ê pir gilî û gazinan dike spîkirin -ge, -geh, paşqertafek e cih diyar dike: firoşge firoşge, cihê tişt lê tên firotin, fêrge fêrge, cihê, karge karge, cihê kar(lêkirinê) (mirovên) tûle, tolaz, pûç, bêwec, bêkêr gêç, cis, ces geda, parsek, xwestok, xwazo(k) gedatî, parsekî, xwestokî, xwazokî zik, ûr bn sik gef, hereşe, tehdîd rey, rew, hew (dengê se û kûçikan) hewhew, rewrew, reyrey (dengê berdewam yê se û kûçikan) reyîn, rewîn, hewtîn (dengê se û kûçikan) gef, tehdîd, hereşe gef lê kirin / xwarin gel, milet, xelk, mirov, netewe kom bir, celeb, ker, ref civîn, (gel) hatin cem hev, (gel) kom bûn kel, navran, nava herdu piyan / lingan (dê, çilûy wuşk) gil, gilgile, çilûyê hişk (pelên / belgên hişk yê daran) ku payizê ji daran werîne pel, pelg, belg (yê daran / gulan), çilû, belçûn, pelçûn peldar, bipel, belgîn pelwerandin, werandin, weşandin, dawerandin, ji pel / belg kirin, belgwerandin (pel ji daran / gulan) werandin, (dar / gul) ji pelan / belgan / çilû / belçûnan rût kirin 8em meh ji salnameya kurdî, meha pelwerînê, bi salnameya julyanî (romî) her sal 210 - 20.11 şûnik, darek pan e cil û xalîçe pê tên qutan dema tên şûştin daku baş paqij bibin celal, meyav, rûbarok, rûbar pêşnima, miswede stêra Gelavêj (bi zimanên ewropî Sirius) meha 5em ji salnameya kurdî, bi salnameya julyanî (romî) her sal 28 - 20.9 (li payizê) seqa / hewa sar bûn lingjevkî, pîjevkî, (meşîna yan rawestîna bi) herdu pî / ling ji hev dûr pelwer (dara / gula pelên / belgên wê diwerin / dikevin) bir, celeb, ker, ref, kom komdevjenkî, komsuhbet, suhbeta di navbera gelek kesan de kotan, cihê tankirî / çeperkirî bo tê ve parastina sewalan gelek, pir, zor, zaf, zêde famkor, mejîreş gelî, newal, nihal, dol peledîn, aqilsivik, mejîreş, famkor, xwelîser, delodîn, tiredîn, hepledîn, hepletiraş bn gelî birek seyan / kûçikan e dorpêç, dorgirtin ambargo dorpêç kirin, dor (lê) girtin ambargo danîn ser (yarî) lîstik, yarî (galte) henek, qerf, galte, tinazî, tirane, yarî keştî, gemî, vapor, papor, sefîne, baxîre gilîz, tif, bilxem gen, bîna genî bn gend, geng genandin, genî kirin rizandin genav, ava genî genc, ciwan, (kurekan) xort, (kiçekan) cehêl, gênc: kesên êdî ne zarok in lê hê bi temamî mezin jî nebûne kesên êdî ne zarok in lê hê pîr jî nebûne bn gencîne gencî, gencîtî, ciwanî, ciwantî, xort(an)î, cehêl(t)î, gêncî gencîne, xwençe, xezîne embar paşdav, serdav destavgeh, tiwalet genî, fistewî, bînew, bêhnewî, bînpîs, bêhnpîs pêşqertafek e ku wateya biçûkî û kêmiyê dide peyvên dikeve pêşiyê: gendepiyaw mêrkok gendexor gemşo, gemşok, kesa/ê çi xwarin (ya pîs û ne xweş jî) bikeve ber dixwe riziyok, tişta/ê dirize pîsî, qirêjî, bîna pîs genim, dexlûdan balûk genimê şamî, garis bênavbir, bêrawestan genîn, genî bûn rizîn, riziyan genî, genîbûyî rizî, riziyayî devjenkî, suhbet (t ya sivik û nefermî) gir, zexm, girs, mezin devjenkî, suhbet galgal, galegot, gotinên bêbingeh ger, eger, heke, heger, heku ger, geş, geryan, hatin û çûn lêgerîn gerewî, girewî, gurî, pîs, lewitî hêcet, bihane, hincet qerqeşe, şerenîx, teşqele, gengeşe paşqertafek e kirde diyar dike: asinger hêk (yên masiyan yan pêşû-mêşûyan) gerîn, geriyan, gerihan, hatin û çûn gerandin, anîn û birin vegerandin, veanîn, dîsan anîn, înan ve vegerîn, vehatin, hatin ve gerav, ava li hin sewalan têt kirin daku ji girewîtiyê bên parastin gêr, girêl, çerx, dor, qulp, zivir çip, piç, pirt, piçek, pirtik, pirtkok, hûrik, ziret, misqal toz gêr, girêl, çerx, dor, qulp, zivir gerdenî, ristika gerdenê tevlihev, serobin zivirok tozik, toz armûş, hevrîşm babelîsk bn gerdin gerden, sto, hustu: Gerdinit azad bê Gerdena te azad (Ango: Tu hatî bexşandin / lêborandin), Gerdinim azad ke Gerdena min azad bike (Li min bibore, Li min negire), Gerdinim le mû barîktir e (bw) Li ber emrê / fermana te me nefsbiçûk dijraber, serhildêr xweragir, mukum biînat, înato pevçûn, şerenîx, ajawe şoreş pirtik, atom, ziret, misqal elind, berspêde, gizing, berbeyanî gerdûn, kaînat, erd û esman felek zivirok, çerxok gerek, lazim, hewce, pêdivî, pêwîst, divê daxwaz gerekî, lazimî, hewcetî, pêdivîtî, pêwîstî, divêtî tax, mehel, beşek ji bajarekî tevlihevî, serobinî, bêahengî gerewî, girewî, gurî, pîs, lewitî geryayî, dinyadîtî lêger germ (dax) kel, gurî (şîletên) tênşîr, tînşîr, têhnşîr germa, germî (hewayê germ) bn germbirdû bn germiyan 4em meha salnameya kurdî, bi salnameya julyanî (romî) her sal 26 - 20.7 germapîv, germîpîv, termometre germav, ava (ji xwe) germ (e û têt bawerkirin ku derman e) tavil, di cî de, serdanpê germî, germayî, germatî germbirî, tiştê li ber germayê pûç bûye bênavbir, bêbênvedan, bêîstîrehet navê lîstikek goganê / holanê ye bn germiyan germî, germatî deşt, nizmistan herêmek e li Başûrê Kurdistanê germiyan û kiwêstan deşt û zozan deştî xelkê herêma Germiyan li Başûrê Kurdistanê germî, germatî germapîv, germîpîv gerok, kesa/ê pir digere reben, rebenok, xwelîbiser, tepeser rebeno! rebenê! (ûk) gewrî, hefk (gelî) gelî, newal, nihal, dol gewrîêş, hefkêş, anjîn, angîna pakêt gesk xeleng, gezik, giyayê gezik jê tên çêkirin gezandin, dan ber didanan, leq lê dan, gestin, gez kirin, leqandin (mar) pê vedan geş, vebûyî, xweş, zelal, birqok, biriqdar, teyisok, gur geşîn, geş bûn, (gul) vebûn geşandin, geş kirin geşedan, firajî, pêşketin, pêşveçûn geşbîn, xweşbîn, hêvîdar, optimîst, umêdewar geşbînî, xweşbînî, hêvîdarî, umêdewarî, optimîzm gihiştin, geşe, pêşketin, zêdebûn, pêşveçûn gihiştî, pêşketî, pêşveçûyî geşî, vebûyîtî, xweşî, zelalî, birqokî, biriqdarî, teyisokî, gurî heyranî, şadmanî, mestî, jihalçûn, hîsterî, ekstasî ji hal çûn, mest bûn, şadman bûn jihalçûyî, mest(bûyî), şadman, heyran geşt, ger, seyran, rêvingî, sefer, seyahet, rêwîtî pirtûka bîranînên nivîser yên geştê pirtûka şîretan bo rêvingan pirtûka bîranînên nivîser yên geştê pirtûka şîretan bo rêvingan turîzm gerok, lêger geşyar, turîst, rêving, rêwî kevan (tîr û kevan) pezeveng, jinfiroş, gewad, bênamûs govan, gova, şahid, kesê bûyerek dîtiye dema qewimiye govanî, govahî, şahidî, dîtina qewimîna bûyerekê pîne, pinî kom, deste, grûp kêrhatî, baş, têr(a tiştekî dike) saxlem, sax, qenc aqilsivik, peledîn, tiredîn, hepledîn, hepletiraş, delodîn gêj, gêjok, gêjelok zivirok, xwarovîç (rê) lêb, lêhb, hîle, xap, xapandin, dekûdolab lêbok, xapînok, hîlebaz, cambaz, xapîner, lêhbçî gewer, cewer, gewher, dir, micewher, kevir û berên bihagiran gewer, resenî, pakî, rindî, delalî bingeh, esas gewerlê, gewerkirî, bigewer (pir) delal, bedew, rind, xweşik bingehîn, giring, esasî gewerkar, kesa/ê karê geweran dike gewerî, ji gewer resen bingehîn, esasî, giring gawir, kafir, ne-misilman mezin, gir, girs, zexm, giring mezinî, mezintî, girî, girsî, zexmî, giringî gevz, qulipîna berdewam yan çendcarî ji aliyekî li aliyê din di nav axê / heriyê / xwînê de kesa/ê pir car jin / mêr kirine devî, tiraş, kêrat kotan, cihê tankirî / çeperkirî bo parastina pez yan terş tê ve gov, axur, xaniyê pez yan terş şkefta sewal tê ve tên parastin gevizîn, perpitîn, pirpitîn, xwe gevizandin, di nav axê / heriyê / xwînê de her ji aliyekî qulipandin aliyê din û dîsan her wa gevizandin, perpitandin, pirpitandin bn gewizan kerb, kîn, qehr, nefret, nifir bikerb, bikîn, binefret, binifir, qehirî, qehirokî, sil, aciz, xeyidî gihandin, gehandin gihîn, gihan, gihiştin gihiştge(h), cihê (hev)gihiştinê gihîn, gihan, gihiştin gihayî, gihiştî, gehiştî gihî, gehî, gihayî, gihiştî (t fêkî) gez, leq gez, yekîneyek pîvanê ye, hemberî 0,5625m ye: ~î Heleb gezê Helebê = 0668m, ~î şa = 0,72m metho, pesno, xwemezinker ziyan, zerer, ezyet, azar baraneberfa giran gezîn, gestin, gezandin, dan ber didanan, didan lê dan, leq lê dan, leqandin gezok, gezînk, gezinde, leqok, kesa/ê yan tişta/ê digezîne / dileqîne ziyandêr, bive gezgezok, gezgezînk (giyayek e) şerenîx, xirenîx, gengeşe, qerqeşe, lihevnekirin gêj, çavzivirok, serzivirok gêj bûn, ser / çav zivirîn gêj kirin, serê yekî gêj kirin, nerehet kirin, mejîreş kirin, ser êşandin serzivirok, çavzivirok pirsgirêk, arîşe gêjelok, mejîreş, kesa/ê tişt li bîrê namînin û hişên wê / wî ji ser tiştekî diçin yek dî û nikare serdariya hişê xwe bike peledîn, aqilsivik, tiredîn, hepledîn, hepletiraş, bêaqil, delodîn, behle gilyas, kîraz, gêlas bn goranî bn mêrûle peledînî, aqilsivikî peledînok, aqilsivikok hefik, sto, hustu, stu şel, seqet kulek xwar, xwehr, nerast gêr, guhorek, vîtes, fitêz gêr, ger, zivir, dor, dewr, çerx gerandin, gêran (karûbarek) meşandin, bi rê ve birin li dar xistin -gêr, paşqertafek e kirde diyar dike: şorişgêr şoreşgêr, kesa/ê şoreşê dike yan di nav (karûbarên) şoreşê de ye vegotin, gêran, basa / çêra / qala tiştekî (t wek çîrok ji serî ta binî) kirin gêre, gerandina alavek makîneyî yan hin dewaran yan gayan li ser dexlûdan daku ew hûr bibe û paşî bi danebayê / hilavêtinê dan û ka ji hev bên cudakirin gêre pê kirin m bo xwe dan xebitandin û heqdestê wê / wî nedanê m serobin kirin şerenîx, xirenîx, gengeşe, qerqeşe, lihevnekirin bisk, kezî (pirça / porê jinan) neti, çine, bêqîmet, erzan bn cîhan, dinya kalik, pêlavên / solên ji bilî binê wan bi dest hatine kêlîkirin gêzer, gizêr, gêzel biçûk, biçkok, dijw. mezin soz axivîn, peyivîn peyv, gotin danûstandin, giftûgo, gotûbêj, mizakere suhbet devjenkî bejn, bejnûbal giya, gulûgiya, şênkatî êm, alif gij, gijedij, dengê bayê tund gijeba, bayê gijok, bayê wa tund û tûj ku "gijegij" jê tê gijnîj gêr, girêl, gilo, gindêr gêr / girêl / gindêr bûn, gindirîn gêr / girêl / gindêr kirin, gindirandin zûrîna / êşîna çavan ax, herî, gêç gindirîn, gêr / girêl / gindêr bûn gindirandin, gêr / girêl / gindêr kirin gilar, libên tirî yên yek-yek ji mêwê / darê ketine bîbika çavan pîs, kesa/ê ne wa paqij e ku bikare nivêjê bike (ser)banê (ji) axê tebeşîr hiştin, wek xwe hiştin mexel, cihê bênvedana lawiran / ajalan / heywanan gilî, gazin, gilî û gazin nalîn zik, 'ûr reşika çavan kom, berhev (li hev) kom bûn, civîn (li hev) kom kirin, civandin axî, axîn, (tişta) ji axê (hatiye çêkirin yan çêbûye) (çav) perixandin, firikandin, mizdan gulolik gulop, şewle, lampe, ronahî, çira bn kilpe gundor, petêx, talik, kalik pirsgirêk, kêşe, girift bibela, bipirsgirêk, kêşeyî, giriftar gur, geş, gurmij (ya agir) (agir lê) geş / gur kirin (agir lê) gur bûn, geş bûn (dengê) gir (di lîstikan de) sujandin, sotandin, şewitandin, wa kirin ku kesek di lîstikê de têk biçe û êdî nikare beşdar bibe sujandin dewr, zivir, zivirîn, li dor xwe yan tiştekî zivirîn / dewr dan giran, bihadar, nirxbilind dijwar, asê, zehmet. (Berevajî kurmancî, di soranî de "giran" bi wateya "gelek kîlogram" nayê bikaranîn. Bo vê giraniyê "qurs suşîn, sotin, şewitîn, agir berbûnê / vêketin sujandin, şewitandin, sotandin, agir berdanê / vêxistin giranî, bihadarî, nirxbilindî giranî, dijwarî xela, neyîna yan kêmheyîna qût û xwarinê gir, cihê bilind lê ne hindî çiyayan mezin û bilind dor, dewr, zivir, zivirok tev, tevayî, sercem, giş berhev bûn, kom bûn, civîn hevok, tevok, cumle babelîsk, bager zivirok, dewrok, dorok, dewra / zivira biçûk qelewok, qelew qut, kin, bejnbost, bejnkurt bn girdele girik, gir, girê biçûk berhevok, tiştek komkirî / berhevkirî gend, gidîş, kom şertanê, qumar girê, girêk xilf girê dan girêdayî girêkor, girêya nikare bi asanî bêt vekirin agirgir, tiştaagir dikare (bi asanî) berbibiyê / vêbikeve agirvêketî, geş, gur bela (rewşa) dijwar, asê, zehmet, giriftar bela, arîşe, kêşe, nexweşî giring, fer, muhîm, watedar, şandar giringî, ferî, muhîmî, watedarî, şandarî pûte pûte pê dan, giring hesibandin girî, dijw. ken fereziye, hîpotez: Girîman ew naye, tu çî dekeyt? Me hesab kir ku ew nayê, tu dê çi bikî? Em bêjin ku ew nayê, tu dê çi bikî? girîn, rondik ji çavan hatin, dijw. kenîn kizgiriyok, girînok, kesa/ê bi asanî digirî bn girî nazdarî, qiştik, tewşik (rûgirj) rûtirş, buxumî, dijw. rûgeş, rûxweş, rûken qirmiçî, çilmisî, qurmiçî, qermiçî rûtirşî, buxumîtî girmiçîtî, çilmisîtî gurmij, agirê gur û geş badayî, badok, tişta bi dirûvê gogekê li hev hatiye badan (bi dirûvê gogekê li hev) badan badokî, badayîtî boş, pir, gelek, zaf, zehf, kom boşî, pirî, gelekî, zafî tevahî gazindo, nerazî bor, boş, asê, di nav hev re girtek, fatura kupon girtin vegirtin, girtin girtî, dîl, esîr, êxsîr girtîxane, zindan, hefs axivîna pêşîn ya zarokan dema hê baş nizanin peyvan bi lêv bikin girûn, çerm / pîst / post ji ser vekirin, ji kevil kirin girewî, qirêjî pûrtikî girew, qirêjî pûrtik girîn, dijw. kenîn giryandin, wa kirin ku kesek bigirî, dijw. kenandin bn gesik, gesk giş, hemî, tev, gişt, gî, hemû, seranser gişgir, hemîgir, tevgir, seranser, komprehensîv, tişta gişan / hemûyan / tevan di xwe de dihewîne giştî, hemûyî, tevayî, seranserî (pirç, por yan birû) bor, boş, zêde dirêj / bor qijavij dengê "give-giv" borî, boşî qijavijî guhan (memikên lawiran) guh rex, serlêv, berlêv, kenar, qerax qaşo guh dan, guhdarî kirin lê ne ji dil guh lê bûn: bîstin guhê xwe danê guh(ê xwe) girtin (daku nebîze) guhbel bn guh guhdêr, kesa/ê guh dide tiştekî (wek radyo) guhdirêj ker, guhdirêjk bn giwêdêr guhgiran, kesa/ê xweş nabîze, dijw. guhsivik guhkip, guhên ku bi demkî nabîzin zûbawer, kesa/ê zû ji tiştê têt gotin bawer dike bê ku bi rexneyî mijarê binirxîne tûr, kîs, telîs, tûrik, kîsik, telîsk hişyar, guhlê, bidîqet, kesa/ê guhê wê/wî lê ye ka dê çi biqewime guhgiran, kesa/ê xweş nabîze, dijw. guhsivik guhdar, kesa/ê guhê xwe dide kesekî / şîretekê, kesa/ê bi gotina / fermana kesekî / şîretekê dike guhdarî gor, dû, wek: be giwêrey ke delên li gor ku têt gotin, wek ku tê gotin, angorî gotinê golik, çêla / gayê biçûk û berşîr guhrep guhsivik, xweşbîz, kesa/ê xwe guh li dengan dibe, dijw. guhgiran guhzivikî, xweşbîzî gûz, gwîz gûzterk gûza xirş / xalî gûzan gêzer bn guwastinewe zingîn, ziringîn, dengê "zing" yê dirêj di guhê mirov de giya, gîha, gulûgiya can, giyan, ruh beden, leş, gewde kelex can, ezbenî, ezgorî, ezqurban, ezheyran, ruha min: Bira giyan bira can li ber mirinê / sekeratê bûn giyanas, kesa/ê giyayan (t yên dibin derman) dinase û karûbarê wan dike jîndar, candar, biruh sax, zindî, nemirî bn giyan jana / janên mirinê jîndar, candar, biruh lawir, ajal, heywan canstîn, ruhstîn, firîşteyê mirinê, Ezrayil lawir, ajal, heywan jandar, biruh, jîndar ezyetkêş, kesa/ê ji berî mirina xwe pir ezyetê ji nesaxiyan dibîne û paşî dimire giyayî, gîhayî, ji giya / gîha daxwaz, xwestek (t. xwestinek zêde yan bêhed) lêb, fêl, hîle, xap, lêhb gizing, tava spêdeyan, tîrêjên pêşîn yên rojê dema spêdeyan roj hiltê tav dan (dema spêdeyan roj hiltê û tîrêjên xwe yên pêşîn digihîne derekê) kizir, (ax yan giyayê) zuha / hişk yan kêmav (wezîr û) gizîr, serok, rêveber, serperiştkar girê, girêk asteng dav, xefik, feq, tepik (pê ve) girê dan ketin davan / xefikan / feqan / tepikan bicîhatî, bicihhatî (tika / daxwaz / dua) hatin girtin (mang, xor) xeyirîn, tarî bûn (şerbet) hatin givaştin (şerbet ji fêkî) (mast) hatin rakirin (sertûk / firû ji ser mast) girtî, hatî girtin xeyirî, tarîbûyî givaştî rakirî, bn gîran têkilî, tevlihevî (ya du maddeyên têkilî hev bibin û maddeyek nû peyda bikin) şedde, nîşaneya cotandina (kirin du ya) tîpên dengdar di zimanê erebî de pitpit, gazin, gilî (t ne bi zimanek zelal) berîk, kûrik, cêb, bêrîk berîka paxilê / paşilê berîkdiz, kesa/ê ji tiştan berîkan didize bn gîr kesa/ê bi dijwarî razî dibe, zû razî nabe girtî girêdayî rêgirtî, rêlêgirtî (bi nesaxiyekê / nexweşiyekê) ketî nûjen, nû, jinûve serdest serwer bn gîro bn helgîrsan (li hewa) vegirtin, ne hêlan / hiştin tiştek têt xwarê bikeve erdê dadan, nişîn, niştin, ji hewa hatin û "rûniştin" erdê, bn firoke asteng, dijwarî, pirsgirêk, zehmetî, gîrûgirift, arîşe, kêşe, astengî gîsk, bizina / nêriyê ciwan ku êdî ne kar / kehr e lê hê mezin jî nebûye ku jê re bizin / nêrî bêt gotin gidîş, giyayê (t genim yan cehê dirûyî) li ser hev hatiye komkirin gij, qij, pirç / por / pûrt / mû dema ne rast û rêk û hilû ye bn giy... dengê "vizeziz" yan "gizegiz" vizandin, dengê "viz" (ji xwe) derxistin gizandin, dengê "viz" (ji xwe) gopal gog, hol, top, tepik xebitîn, şol kirin, livîn, lebitîn, hatin û çûn: Le sermana demim kar naka Ji ber sarmayê devê min nagere qerqeşe, şerenîx, tevlihevî, geremol, qerebalix goc, ji destên xwe şel û seqet yan jî ne jêhatî / zîrek gocî, şelî û seqetiya yan nejêhatiya / nezîrekiya destan gopal, çogan, bostan kaşok kifrît, nifik, derbik, kirgot (tişta / makîneya) dixebite (û ne xirabe ye) gol (di hin lîstikan de) se, kûçik (yê nêr, dijw. dêl) çist û çeleng cax, şifşe, bist, bistik, şîş golik, çêla / gayê berşîr lîç, avgirk, ger(a avê), gerik, golik gidîş, kom, tiştên li ser hev berhevkirî awa, şêwe, reng tûr, kîs, telîs, tûrik, kîsik, telîsk bişkuv, bişkuj, bûtik, xunçe, pindik bişkuvîn, bişkujîn, bûtik / xunçe / pindik dan gor, mezar, qebr, mezel, ziyaret, zêd, cihê kesên mirî tê ve hatine binaxkirin guher, guhor, guherîn gorkol, kesa/ê goran dikole / çêdike goristan, cihê goran kesên zaravaya / zimanê wan yê dayikanî kurdiya goranî ye (goranî) guherîn, guhorîn, hatin guherandin / guhartin, bedil bûn, têvel bûn, wek xwe / berê neman guherandin, guhorandin, guhartin, bedil kirin, têvel kirin, wek xwe / berê nehêlan veguherandin, veguhartin stran, kilam goranî, zaravayek zimanê kurdî ye guherbar, guhorbar, tişta diguhere yan dikare biguhere guherandin, guhartin com, gom, meydan gore eynî, heman, her ew guherandin, guhartin, guhorandin, bedil kirin, têvel kirin, wek xwe / berê nehêlan (ve)guhastin, (ve)guhezandin, bi hev guherandin,dan bi hev golik, têjika çêlan mezin kirin, xwedî kirin (t zarok ji alî dayikê ve) goşe, kuj, kujî kunc, qunc, kuncik, quncik balguh, balîfk, balgî palgeh, palpişt goşedar, kujîdar, bigoşe, bikujî terkemirov, tenêperest, kesa/ê nayê nav mirovan terkemirovî, tenêperestî goşenîga, ruxsar, awayê / cihê lênerînê / jêdîtinê goşt goşt girtin, qelew bûn, zexm bûn goştê xav goştav, avika goştî zexm, qelew, têrgoşt xilmiş, selix, birîna sivik goştxwer neliv, bêliv şel, felc, şat, axûz, şil, şel û seqet qerimî, qerimandî wa lê hatin ku nikare bilive / bixebite şel / felc bûn qerimîn wa kirin ku kesek / tiştek nelive / nexebite şel / felc kirin qerimandin qeliq, hej lerz, recf qeliqandin, hejandin lerizandin, recifandin ref, koma firindeyan bir, celeb, kom, tev gotin, bêjîn, bêjan kovar, magazîn goyîj, goyîşk, fêkieyek e (bi îngilîzî "hawthorn" û bi tirkî "aliç" tê gotin) cer, cêr cerçêker cerik, cêrik beşa / pişka ser eniyê ji pirça / porê mirov tundî, tûjî, şidet (bejnûbala xwe) hejandin bn gecer girewî, lewitî, pîs, herimî, gurî, beloşîn, pîskî, larekî gul, kulîlk gul girtin, kulîlk dan, pişkivîn kapsûl, kîsik (gula) nîsanî, (gula) bûkûzava 2yem meha ya salnameya kurdî di salnameya zayînî de meha 5em ya her salê gulav, ava (ji) gulan gulavî, ji ava gulan gulavî, birek hirmiyan e gulavreşînk, lêreşandina ava gulan (peyva/ banga) bixêrhatin(ê) daxwaz, tika, rica gulbaran, gul bi serê kesekî / tiştekî de barandin / weşandin ter, hêşîn (fêkî, keske) bijare, gulbijêrk, yên herî baş / xweş / jêhatî û hwd guldank, amana gulan dikin tê de yan tê de şên dikin guldar, dara / giyayê gulan dide sorgul gulberoj beybûn gulbejn, gulendam, kesa bejnûbala wê wa lihevhatî û bedew e ku jê re "gul" dikare bêt gotin navek keçan e gulî, ji gulan, ji rengê gulan gulgulî, cil û bergên wêneyên gulan li ser gulle, berik, fîşek gullebaran, gullereşan gullereşînk, tifeka makîneyî tibab, parçe, parçeyek mezin sing, mîx, arêx, spîn gulreng, ji rengê gulan gulreng, wek gulan bedew û delal gulbaran, gul bi serê kesekî / tiştekî de barandin / weşandin gulşen, gulistan, gulrez, rezê / baxçeyê gulan gulîfank, rîşelok, mengule gulistan, gulrez, rezê / baxçeyê gulan girew, girewîtî, pîsî, herimîtî wenda, hinda, berze, rêwenda, nediyar jidestdayî, wendakirî şik, guman, dudilî, dilwasî berşik, gumanbar, kesa/ê / tişta guman jê tên birin bişik, dudil, dilwas, dilwaswas bişik, dudil, dilwas, dilwaswas xwe hilavêtin, xwe hilavêtin gumirk wendayî, hindayî, berzeyî, rêwendayî, nediyarî jidestdan, wendakirin bênav, nenas, kesa/ê jêhatîtiyên wê/wî nayên nasîn yan ecibandin xirayî, xirhayî, kesa/ê ji ser rêya rast (ya olî û dînî / sincî û exlaqî) çûye, li ser nemaye, heretîk bêbext, bêwijdan xapînok, xapîner, lêbok, cambaz gun, hêlik, ritil, (kîr û) gun gune, guneh, xirabî, tawan gune(h)bar, tawanbar, kesa/ê gunehek yan çend guneh kirine gunehkar, gunehker, tawankar, kesa/ê gunehan / xirabiyan / tawanan dike gunehkarî, gunehkerî, tawankarî, kirina gunehan / xirabiyan / tawanan (bi) kêr hatin, guncîn, lê hatin (bi) kêr anîn, lê anîn, guncandin, wa kirin ku (tiştek) kêrî (tiştekî) bêt bikêr, bikêrhatî, guncav, lêhatî, kêrhatî, minasib gund gundarî, derbajar, dernavend, deverên ne bajar in gundor, petêx, talik, kalik birek tiriyê zer e gur lez, bizav hêz, şiyan gur kirin lezandin, bizivandin, lez danê nêrepisîk, nêrekitik, pisîkên / kitikên nêr pindiloşk, (kur) pito, bito (kiç) pitê, bitê, kesa/ê kurt û qelewok zexm, qayim, bihêz gurc, leşsivik, destsivik çist, çeleng lezgîn, bilez, bibez, pît, hêl: ~ û gol çist û çeleng gurçik, gurçîlk berçêlk, sersîng, bersînga firindeyan wêrek, biste, mêr, dilêr, dilşêr, pelewan, bisteh qelebalix, geremol, qerebalix lêxurîn, gef, tehdîd: hereşe û gureşe gef û gur gefker, gefxwer, tehdîdker bive, xeter heytûhot, deng û pêjn, qerebalix, dengê bilind û zêde xwejêkirin, xwejêdûrkirin, hevzaxwejêkirin, xwetêkilnekirin gur, gurg xayîn, hevalê dijminan werîs, wêrîs, benek stûr e (t ji mûyê bizinan têt çêkirin) (dengê) gurm, gurmegurm, dengê lêdana dil ya dil gurz kaşok gurz, biserdegirtin, êriş gurzik, destik, qevd (nim. yê gulan) gurze, prîzma werîs, bizîng, ben, hebl tîroj, tîrêj wêrek, biste, bêtirs, netirs, mêr wêrekî, bisteyî, bêtirsî, netirsî, mêranî ben, benik, dezî xirş, pûç, vala, xalî, bênaverok givaş, guvaş, şidan givaştin, guvaştin, şidandin, givişandin givişîn, guvişîn, şidîn, hatin guvaştin / şidandin givaştî, guvaştî, şidandî, givişandî derkişandî, jêkişandî, jêderanî guhan (memikên lawiran) kewê ferx guhar, guhark raguhezandin, guhastin, veguhastin, guhezandin, ji cihekî birin yek dî guh guh dan, guhdarî kirin guh giringî, watedarî, pûte, pûtedarî, ferî, muhîmî watedar, giring, pûtedar, fer, muhîm razber, abstrakt kunc, qunc, kuncik, quncik, qulaç buhur, rê meşîn, bi rê ve çûn (t mecazî) debar(e), îdare (ya jiyanê), qîm debare kirin, îdare(ya jiyanê) kirin, qîma xwe (bi tiştekî) anîn meşandin, bi rê birin (t mecazî) debare kirin, îdare(ya jiyanê) kirin, qîma xwe (bi tiştekî) anîn, (jiyana xwe) borandin rê, rêgeh (rêya) vekirî / bêasteng gû, pîsatî rîtin, gû kirin (qewze) kevz gep, alek gepîn, gepqelew dirûvîn, dirist bûn, şikil girtin pîs, gûyî, herimî, qirêj, lewitî bn giwê ha? çi? çawan? (Te) çi got? ha? ma ne, yan: Toş dêyt, ha? Tu jî, ha? Tu jî dêyî? Tu jî dê bêyî, ma ne? Tu jî dê bêyî, yan? ha, hanê, de ha, de hanê, işte, va ye, de va ye, kerem ke, fermû (t dema tiştek ji kesekî re têt dan li şûna bêt gotin: "Bigire") ha! bizane ha! bizane ku, de min ji te re got ha ... ha ... ha ... ha, geh ... geh, car ... car: Le lêre ha lewê li vir li wir, geh li vir geh li wir, car li vir car li wir ([min] ham, [to] hayt, [ew] ha, [ême] hayn, [êwe] han, [ewan] han) Li şûna lêkera "bûn" têt bikaranîn: Ham le mal [Ez] li malê me. Hayt le mal? [Tu] li malê yî? û hwd. : -an (pêşpirtikek e bo diyarkirina pirejimariya t jimaran): hezarha (bi) hezaran, milyonha (bi milyonan) bn har û hac alav, amûr, hacet hecî, hacî, kesa/ê heca xwe bi cî aniye navê birek biskewîtan e bahîvtirşk hacîleglege, leglege, quling bn hacîreş hacîreşk, hechecîk, çivîkek rewş e bn dirêjayî hafiz, kesa/ê Qur'anê ji ber dizane, kesa/ê Qur'an ji ber kiriye kor, bêçav, kore mat, matmayî, ecêbgirtî, sersam xwişîn, xuşîn, dengê bilind yê daherikîna / darijîna avê jê hatin xwiş, xwişexwiş, dengê bilind yê daherikîna / darijîna avê haha, aniha, di vê gavê de hahayî, tişta aniha / haha bibe / bêt / biqewime (fermanrewa) hakim, padişah, fermanber, walî, rêveber, mîr (dadgêr, serokî dadga) dadgêr, dadger, hakim, serokê dadgehê hakimane, wek / mîna hakiman hikûmî, hukumetî, fermî hakimî, hakimtî, rêveberî, fermanberî, hukim keteberî, tesadif: le ~ bi keteberî / tesadifî hal, rewş, çawanî çawanî, rewş, hal û ehwal serwext, fama, têgihiştî, têgihandî, fehma tê gihîn, serwext bûn, fam kirin, tê gihiştin tê gihandin, serwext kirin, famandin, fehmandin hilm, buxar, hewayê germ, ava wa germ bûye ku hildikeve hewa rewş, destûdar, hal tê gihîn, tê gihiştin, fam kirin, serwext bûn, fehm kirin, fêm kirin tê gihandin, dan famkirin, serwext kirin bn haw rastgeh, deşt hemêz, hembêz, koş, dergûş pal, def, dehf, han, teşwîq şarandin, (li tiştekî) sor kirin, han dan, teşwîq kirin, berev (kirina tiştekî) def dan / pal pê radan dinyadîtî, xwedîtecrûbe, pêzan bn ast hewar, pena, stare, daxwaza alîkariyê kirin xwe spartin (kesekî / tiştekî), avêtin hewara (kesekî / tiştekî) hingiv, hingivîn. Tenê di vê gotinê de bi kar têt: Hanam kirde demit Devê te bihingiv be ("Min hingiv kir devê te." Dema kesek tiştekî pir baş vedibêje û li şûna "sehet xweş" yan "dev xweş" mirov dixwaze gotinek hê şirîntir bibêjiyê) hewarber, stareber, kesa/ê xwe dispêre (kesekî / tiştekî) bn han palder, defder, şarîner, sorker, teşwîqker şarandî, (li tiştekî) sorkirî, teşwîqkirî, berev (kirina tiştekî) defdayî bn kanî bn ha bn hênan bn derfet har, dînûhar, dirinde, venehewayî, bêtebat, şûm, neqet, destmatî şûm, neqet, venehewayî, destmatî, ya/yê destê xwe dike di nav her karî re tevî ku ne karê wê / wî be jî, t zarok yên ku ji ber nesekinîna xwe xirabiyan dikin û ziyanê digihînin kesekî yan tiştekî bn harîn hêrayî, hêrandî, destarkirî, (genimê, goştê û hwd) hûr-hûrkirî şinq, şingeşing dengê şkestina caman / şûşeyan şingîn, dengê şkestina caman / şûşeyan jê hatin kêzikek e kêzek e harî, dînûharî alîkar, arîkar, alîkar alîkar, arîkar, alîkar hêran, hêrandin, hêrîn, destar kirin, (genim, goştê û hwd) hûr-hûr kirin pidû, pû, alûne, pidî, goştê ber didanan pozbilindî, quretî, xwe mezin hesibandin / kirin bn bêkelk haşa, ne wa / wisan / wiha / wilo / hosa ji bilî, ji xeynî, ... ne tê de: haşa huzûr haşa huzûr, ji bilî yên amade / hazir / li hizûrê dengûdor, qerebalix, qerqeşe, gengeşe, şerenîx dema borî ji lêkera hatin bext, nesîb, şans: rêy çûn û nehat rêya bêveger, rêya çûn û nehatinê hatin bi cî hatin, bi cih hatin, rast derketin: Awatekanman hatine dî Hêviyên me bi cî hatin vegerîn, vehatin, hatinve, dîsan hatin hatin bîrê hatin-û-çûn trafîk: polîsî ~ polîsê livok, polîsê gerok, polîsê trafîkê havil, xebat, berhem, encam hev-, hev-, eynî-, êkûdu, hevûdin hevahengî, lihevanîn hevkarî, amadekirina tiştekî bi hev re hawar, bang, gazî, hewar xwe spartin (kesekî), hawara xwe gihandin (kesekî) hawar kirin, kirin qîrîn û hawar hey hawar! wey li vî halî hawar e! Hewar Xwedê! bn hewar hewarî, berbedel, mînek hewarker, gazîker, bangker, kesa/ê hewarê dike hevbend, hevgir hevbeş, hevpar, mişterek, pêkve, şirîk hevbeşî, hevparî, mişterekî, şirîkî hevbîr, hemfikir, kesên (li ser mijarekê) dîtin û baweriyên wan mîna hev in hevber, tiştên mîna / beramberî hev in hevbir, hevceleb, hevçeşn, hevcor, tiştên ji heman birê ne / eynî hev in hevcot, tiştên tam mîna hev hevtov, zarokên cêwî / hevalcêmik yên ku tam dişibin hev hevrik, dijber, kesên dijî hev hevrikî, dijberî, berberkî, dijîtiya hemberî hev hevçax, hevserdem, hevdem, eynî demî nûjen, hevçerx, nihoyî, modern hevçek, kesên bi hev re dijî tiştekî / kesekî şer dikin hevçeq, hevbin, tiştên bingeha wan yek e bn hawçax bn hawcor hevbêj, kesên bi hev re (tiştekî, t stranan) dibêjin hevderd, kesên derd û kulên wan eynî ne hevdeste, mîna hev hevdîn, hevol, kesên dînê wan eynî ye hawin -avêj, paşqertafek e dikeve pey hin peyvan û kirdeyan ji wan çêdike, nimûne: rimhawêj rimavêj, kesa/ê riman diavêje, tîrhawêj tîravêj jihevkirina mih û berxan bo dema dotina mihan dengûdor, dingering, xiringediring, teqereq havîn, tavistan, germtirîn demsal, demsala piştî biharê û berî payizê, dijw. zivistan havînî, havînîk, tiştên li havînê çêdibin (wek fêkî) yan kêrî havînê tên (wek cil) havîngeh, havînwar, cihê bênvedanê yê havînê avêtin, havêtin, avêştin bn hawîştin hevkar, hevxebit, hevşol, kesên / tiştên li gel hev karekî dikin yan dixebitin hevkarî, hevxebat, hevşolî, karkirina bi hev re, şol kirina li gel hev, xebata pêkve hevdem, bûyerên di eynî demê de diqewimin hevkêş, paralel hevkêşe, hevber, beramber, wekhev hevkêşe, paralelî, paralelîzm hevhêl, hevla, hevlayen, tiştên aliyên wan eynî ne bn hawta hevmal, kesên (ji / li) eynî malê hevnîr, gayên bi hev re vot pê têt kirin (m) heval, hevrê, hevbar hevnav, kesên navên wan eynî ne hevwate, sînonîm, hevmane, du yan zêdetir peyv yên ku wateya / maneya wan eynî ye yan pir nêzî hev e, nimûne: wek, mîna, şibî, eynî, nola, fena û hwd hevrik, dijber, rikeber, kesên dijî hev hawjîn, kesên bi hev re dijîn bn hawwilat hevdor, kesên doranê dikin, kesên bi dor cihê hev digirin û karekî dikin hevtawan, hevguneh, kesên ziyanek / xirabiyek bi hev re kirine hevpaye, kesên di pileya / dereceya xwe de hindî hev in hevpeyman, hevsoz, hevalbend, kesên li ser heman soz û peymanan hevkarî û alîkariyê didin hev û bi hev re dixebitin hevpirsî, suhbet, pirsîna li halê hev hevpişt, hevpal, kesên alîkariya hev dikin birabav, birabab, kesên bavê wan yek e lê her yekê dayikek cuda heye (m) birabav, kesên wa dilsozî hev in qey birayên hev in hevraz, kesên tiştek / tiştên hev yê(n) raz / nepenî / nehînî dizanin heval, hevrê, hogir, dost, birader hevalî, hevaltî, hevalînî, hevrêtî, hogirî, dostî, biraderî hevjî, hevtemen, hevsal, kesên jiyê / temenê wan hindî hev e hevbînahî, hevbîr, hemfikir, kesên baweriya / bînahiya / dinyabîniya wan wek hev e hevgir, hevsaz, hevkêr, tiştên kêrî hev tên hevsedsal, kesên / tiştên li eynî sedsalê jiyane / qewimîne hevseng, serbiser, hevterazû, tiştên / kesên / giraniya / giringiya / bandora wan hindî hev e rewşa yan rawesteya normal / asayî hevsengî, serbiserî, balans şû, hevser, jina yan mêrê kesekê/î bn hawçax bn dirawsê hevtixûb, hevsinor, cihên (t welatên) sinorên wan bi hev re ne hevsoz, hevsond, hevpeyman hevsozî, hevsondî, hevpeymanî, komplo hevmil, kesên di pileya / asta / dereceya hev de hevta, kesên hindî hev zîrek / jêhatî hevbajar, hevşar, hemşerî, kesên ji eynî bajarî hevawa, hevşêwe, hevreng, tiştên bi eynî awayî / şêweyî / rengî hevşîr, kesên şîrê eynî dayikê xwarine lê ne ji eynî dayikê ne hevta, kesên hindî hev zîrek / jêhatî / xurt û hwd pêvek, pêrek, tiştê(n) bi hinek / yek dî ve / re hevjî, hevtemen, kesên jiyê / temenê wan hindî hev e bn hawseng hevwelat, kesên ji eynî welatî hevwelatî, kesa/ê ji welatekî ye û mafê wê / wî yê asayî wek ya / yê herkesa li wî welatî dijî heye hevax, cîran hevxew, kesên bi dinivin / radikevin / radizin hevsifre, kesên bi hev re dixwin û vedixwin bn hawwilatî cêwî, hevalcêmik, hevzik, kesên bi hev re di heman demê de ji eynî dayikê bûne hevziman, kesên bi eynî zimanê wan (yê zikmakî) eynî ye hevzom, hevcom, hevgom, kesên ji eynî zomê / comê / gomê / herêmê / deverê / aqarî amade, hazir hazirî, amadeyî he!? çi? ha!? he', hi', ne', na, ne, no: He', nayem He', nayêm he-: [min] hem [ez] heme, [to] heyt [tu] heyî, [ew] heye [ew] heye, [ême] heyn [em] hene, [êwe] hen [hûn] hene, [ewan] hen [ew] hene [min] heme min heye, [to] hete te heye, ew heyetî wê / wî heye, ême hemane me heye, êwe hetane we heye, ewan heyane [e]wan heye heb, hebik, tablet, dermanê lib-lib hec, çûna Mekeh û Medîneyê bo bicîanîna yek ji erkên /erkanên îslamê ziyaretkirina cihek pîroz armanca dawîn di lîstika tebelanê / xarbaziyê de bn daşorîn rew-rew, reyîn / rewîna / hewîna har ya seyan / kûçikan hed, sinor, tixûb, rade, ast wêrekî, bistehî hedîs, pendên / şîretên / çîrokên têt bawerkirin ji devê Mihemed Pêxember in heft (jimare 7, VII) heftê (jimare 70, LXX) heftêyem, heftêyemîn, (di rêzê de ya / yê / yên) heftêyê heftane, meaşê heft rojan hefteyî, tişta her hefte (carekê) dibe hefte, heftî, heft roj, yekîneyek demî ye ji heft rojan pêk têt heftem, heftemîn (di rêzê de ya / yê / yên) heftê hefteyî, tişta her hefte (carekê) dibe bn heş hejîn, hejiyan, hejihan, hatin hejandin, şilqîn, qeliqîn, livîn (wurûjan) arîn, ariyan, arihan hejandin, şilqandin, qeliqandin, livandin (wurûjandin) arandin hejar, jar,belengaz, feqîr, reben, kêmhe, destkurt hejarî, jarî, belengazî, feqîrî, rebenî, destkurtî hejde, hijdeh (jimare 18, XVIII) bn ejdeha hejdem, hejdeyem, hejdemîn, (di rêzê de ya / yê) hejdeyê hejok, qeliqok, livok, venehewayî hejîner, qeliqîner, livîner, ya / yê dihejîne arîner, ya / yê diarîne çeq, çiqil, çeqik, çikilk (yên daran / deviyan / tiraşan) zend, dest pî, ling hekîm, bijîşk, nojdar, dermanker, luqman delîv, derfet, firset, fersend, mecal, keys car, gav, dem, kêlîk, bîsk, hal, neql hil- (pêşqertafek e dikeve pêşiya hin peyvan û wateya berev jor / serî / silal dide wan) bn helayil rîçalok, zîçarok, peritî, pirtepirt, parçe-parçe pûyîn, debax pûyîn, debax kirin helal, rewa, durist, tiştê (bi taybetî ji alî dînî ve) destûr heye bêt kirin lale, alale, le'le sergul, gerik, toza kulîlkan awaz, melodî, dengê birêk û lihevhatî helalxwer, kesa/ê malê heram naxwe kesa/ê malê ne yê wê / wî be bêyî destûr destdirêjiyê lê nake helalza, helalzade, zaroka/ê ji dêbavên markirî çêbûye persîv, arsim, harîk, zekem, asrîm, sarma persîvî, arsimî, harîkî, zekemî, asrîmî, sarmayî, kesa/ê persîvê girtiye, ya / yê bi persîvê ketiye enflasyon, bihabûna tiştan û daketina qîmetê pare zembîl, sepet meth, pesn (t yên bêbingeh) bên, bêhn, bihn (ya pîs) tenê di rojhelat revok, ya / yê direve bn helhatin hilawîstî, daliqandî, (bi dîwar / ristê ve) kirî (ji hev) veqetandî / cuda(kirî) ji hev kirin, ji hev cuda kirin, ji hev veqetandin werimîn, perçivîn berfire bûn, belav bûn girtin, qepat kirin (t kun yan rê) xwe hilpîvan, qedirê kesekî şkandin bi gotina dijûnan li kesek wê / wî yê mirî jehremar! quzilqurt! quresim! helbest lihevînayî, çêkirok, xapînok, lêbok helbest, t çîrok yan dersa wek helbestê vehûnandî / lihevînayî hûnandin, vehûnandin, li hev anîn, hilbestin, kirin helbest li hev anîn, çêkirin (t derek yan tiştek bo xapandin û lêb û hîleyan) hûnandî, vehûnandî, lihevînayî lihevînayî, çêkirî, çêkirok, xapînok, lêbok elbet, helbet, bêguman, jixwe, bêşik belkî, dibe ku (xwe)hilavêtin, xwe bilind avêtin vejenîn, bi erdê ketin û jê bilind bûn hilbijartin hilbijêr, ya/yê ku hildibijêre yan jî mafê hilbijartin û dengdanê heye hilbijar, ya/yê tê yan dikare bê hilbijartin bijare, tiştên hêja / berkeftî / hezkirî bijare, tiştên hêja / berkeftî / hezkirî hilbijartî, bijartî, yên ku hatine bijartin hilbijartin, bijartin, ji nav hinan yek yan çend (kes / lib) qebûl kirin hilbijêr, ya / yê (hin kesan / tiştan) dibijêre ya / yê mafê wê / wî yê dengdanê di hilbijartinan de heye hilbijartî, ya/yê hatiye hilbijartin hilavêtin hilketin, rabûn, bilind bûn (ronahî) hilbûn, vêketin, berbûn, geş bûn, gur bûn rê lê girtin, bersîng lê girtin (t li êrişên dijmin û nehiştin dijmin bi pêş bikeve) meriçandin, merçiqandin, perçiqandin, zirviçandin (rûyê mirov ji tirsan) zer bûn / spî bûn (rûyê mirov ji tirsan) zerbûyî / spîbûyî tê kutîn, tê çûn, tê re çûn, çûn tê re (bizmar, derzî, strî û hwd di tiştekî re çûn) nijinîn, nijinandin, gidîş kirin, (li ser hev) kom / berhev kirin dîwar danîn (av yan ruhniyek dî) mêtin / mijîn (xwe) nijinî, nijinandî, gidîş kirin, (li ser hev) komkirî, (li ser hev) berhevkirî firûn (t şîr dema zêde germ dibe û di ser qazanê / qûşxanê re diavêje) hilketin, hewa ketin, berev jor / serî / silal çûn hilavêtin, avêtin hewa (firfirok) hilfirandin (çadir, kûn, xîvet) vedan (zêde) pesnên / methên kesekî / tiştekî kirin (gotina kesekî) vebirîn geş bûn, xemlxweş bûn (qepax / kevînk / serpoş / nivîn û hwd ji ser) rakirin hilqulipîn, xwe hilqulipandin, li hewa / firê xwe xwe qulipandin dirîn, çirîn, peritîn, hatin dirandin / çirandin / peritandin dirî, çirî, peritî, dirayî, çirayî, (ya / yê) hatî dirandin / çirandin / peritandin hildirandin, hilçirandin, dirandin, çirandin, bi devek tûj (t yê kêrê) dirandin / çirandin hildirû, derdirû (tişta/ê deriyê wê / wî bi dirûnê / kêliyan hatiye girtin) hildirûn, derdirûn (bi dirûnê / kêliyan deriyê tiştekî girtin) şaşî, xeletî, çewtî lez, bizav, lezûbizav, ecele, pele qîrîn, qîjîn, dengûdor venehewîn, li cihê xwe nesekinîn / netebitîn navê govendekê ye navê birek teyrê baz e tilîlî, dengê kêfxweşiyê di şahiyan de (t jin vedidin) tilîlî vedan, kirin tilîlî hilingivîn, hilingiftin, likumîn, terpilîn ehmeqî, serserî, gotinên / tiştên dûrî hiş û aqil lezok, bilez, bizivok, bilezûbizav, bêsexbêr, bêdîqet lezokî, bizivokî, lez, bizav, bêsexbêrî asê, cihê mirov nikare bi asanî lê bimeşe serhişk, neguhdar, mirovê serkêşiya wê / wî kirin dijwar e kesa/ê têkilî nav karên (t axiftina) xelkê dibe felîte, destbelav, kesa/ê malê / pareyê xwe pir xerc / pûç dike meriçandin, merçiqandin, zirviçandin, perçiqandin meriçîn, merçiqîn, zirviçîn, perçiqîn meriçîn, merçiqîn, zirviçîn, perçiqîn hilfirandin, wa kirin ku tiştek bifire (t bi lez) hilfirîn, firîn (t zû firîn dûr) xapandin, lê(h)b lê kirin, hîle lê kirin hilgerîn, li hindavî / raserî tiştekî gerîn yan dewr dan hilketin, hewa ketin, ji derek nizm meşîn derek bilind berbelav bûn (dar yan giya dema pelên / çeqên xwe belavî derdorî xwe dike) (reng) guherîn, lê bûn (rengek): Rengî zerd helgera Reng lê zer bûn (ango bûn spîçolkî / zerik) qulipîn, vequlipîn, serberjêr bûn, berejavî bûn, dijber bûn bn helgeranewe perixandin, mizdan, destê xwe pêve anîn û birin hilgirtin hatin hilgirtin revandî, revayî (jin yan keç bi armanca markirina li xwe) hilbûn, vêketin, berbûn, geş bûn, gur bûn (agir) çêbûn, dest pê bûn, berpê bûn, afirîn berbûn hev, li hev sor bûn hilkirin, vêxistin, berdan, geş kirin, gur kirin (agir) çêkirin, dest pê kirin, berpê kirin, afirandin berdan hev, li hev sor kirin givaştin, şidandin, guvaştin, jidandin (roj / heyv) hilhatin / rabûn / derketin revîn, bazdan (reng) guherîn / guhorîn (hevîr) pif / bilind bûn (bi hevîrtirşk) tirşîn, tirş bûn (hêk di bin mirîşk / eloka kurk ve) meriqîn (metelok / pirsgirêk) tê derxistin, pê hesîn, zanîn (hêk di bin mirîşk / eloka kurk ve) meriqandin (çav[ên xwe] piştî nivistinê / nesaxiyê / bêhişiyê) vekirin vereşîn, hilavêtin, tişta xwarî / vexwarî zikê xwe dîsan di devê xwe re avêtin (av ji bîrê) hilkişandin / hilkêşan (av ji derekê) çikîn, miçikîn, miçiqîn, çik / hişk / ziwa / zuha bûn, (t ji ber germayê av jê) qut bûn (av ji bîrê) hilkişandî / hilkêşayî (av ji derekê) çikî, miçikî, miçiqî, çik / hişk / ziwa / zuha bûyî, (t ji ber germayê av jê) qutbûyî têderx, kesa/ê metelokekê / pirsgirêkekê tê derdixe / hel dike hêlîn, kurkgeh, cihê mirîşk lê kurk dibe û hêkên xwe dimeriqîne têderxistî meriqî meriqandî vekirî bn helhênan çerm, pîst, post (yên heywanan) meşk hiljimar, statîstîk, jimarko hejmartin, hiljimartin, hijmartin, jimartin jimartî, hejmartî, hijmartî, hiljimartî zimanxweş, zimanşirîn, peyvzêrîn pitpit kirin, gilî / gazin / lome kirin -kol, -hilkol: gorhelken gorkol, kesa/ê goran dikole / çêdike hilkolîn, hilkêlîn hilkêşan, hilkişandin, (darek / giyayek bi reh û rîş ve ji erdê) deranîn / derînan qewirandin, derxistin, kesek / tiştek neçar kirin ji derekê bireve hatin hilkolîn / hilkêlîn hatin hilkêşan / hilkişandin, (darek / giyayek bi reh û rîş ve ji erdê) hatin deranîn / derînan hatin qewirandin / derxistin, kesek / tiştek hatin neçarkirin ji derekê bireve hilkolî, hilkolayî, hilkêlayî, (ya / yê) hatî hilkolîn / hilkêlîn (ya / yê) hilkêşayî, hilkişandî, hatî hilkêşan / hilkişandin, (darek / giyayek bi reh û rîş ve ji erdê) derînayî, hatî deranîn / derînan qewirandî / derxistî, kesek / tiştek hatî neçarkirin ji derekê bireve hilkeft, bone, minasebet berkeftî, bijare, jêhatî, hêja awarte, nejirêzê, têvel, cuda hilkêş, hilkişîn, ya / yê hildikêşe / hildikişîne hilkêşan, hilkişandin, kêşan / kişandin jor / serî / silal / hewa hilkêşayî, hilkişandî, ya / yê hatiye hilkêşan / hilkişandin selixîn, veçirîn, verûçîn, verûçikîn, piçek / pirtek çerm / pîst ji ser vebûn / çûn, bi sivikî birîndar bûn selixandin, veçirandin, verûçandin, verûçikandin, piçek / pirtek çerm / pîst ji ser vekirin / rakirin, bi sivikî birîndar kirin (ala) hildayî bilindkirî (ben, dezî, rîs) alandî, alayî (huçik) hildayî (agir / ronahî) hilkirî, vêxistî, berdayî, geşkirî selixî, veçirî, verûçî, verûçikî, piçek / pirtek çerm / pîst ji ser vebûyî / çûyî, bi sivikî birîndar(bûyî) kizirandin, kuzurandin, (goşt) li ser / ber agirî sor kirin hilkişîn, hewa ketin, hilketin, hilçûn, berev jor / serî / silal ve çûn rabûn, bilindbûn (a seviyeya avê) lezok, bêsexbêr, nehişyar, kesa/ê ne têr hişyar / sexbêr / bidîqet e dema tiştekî dike, kesa/ê di karê xwe de zêde dilezîne û li xwe ne hişyar e hilkolîn, ax (kûr) kolîn daku tiştek di bin derbîne hilkolî, hilkolayî hilkolandî hilkelîn, hilfûrîn, wa zêde kelîn / fûrîn ku di ser re avêtin bi ser de girtin, êriş kirinê şerenîx, xirenîx, dengûdor, dijberî daûrandin, dabeliandin, dabeli'andin, da'ûrandin, zû yan bi hesûdî xwarin nîçandin, nîç kirin, çipek / dilopek ji avê yan vexwirakek dî nehêlan hilm, bixar, buxar, dû, dûkêl hildan, hilmalîn, hilmaliştin hatin hildan / hilmalîn hildayî, hilmalî, hilmaliştî, hilmaliyayî hilmîn, bûn hilm / buxar tebel, xar, tîl, holik, gogik tebelanê, xaranê, tebelbazî, lîstika tebelan / xaran / tîlan pêncokanê, lîstikek / yariyek e bi pênc berkokên / kevirokên biçûk têt kirin êriş, pelamar, lêdan, biserdegirtin operasyon, êriş, lêdan, biserdegirtin hilmijandin, hilmêtin, av bi boriyan hilkişandin, av / hewa kişandin devê xwe, mêtin xwe hilmîstin, hilmîzîn, ji piyan ve mîstin / mîzîn gavîn, gav avêtin, pêngav avêtin, hewa ketin (dav / xefik / feq) venan / danîn venîştin, (mirîşk / dîk li ser lîsê xwe) nivistin / razan / raketin / di xew çûn venîştin, rehet rûniştin eylo, elih, qertal, holî, qertel xilole, xulole kaşok, gopal, dar landik, dergûşan, lehndik, dergûş, mehdik, dêdîk, deydik, colank, textê zarok tê de tên nivandin / razandin dema hê sava / biçûk in qusandin kur kirin cewandin, cew kirin qusandî kurkirî cewandî, cewkirî bn hepîn bêrî, bêrîkirin, (tiştek pir) xwestin, ji dil xwestin werimîn, perçivîn (zarok) hilavêtin (û vegirtin) bn helpaçîn govend / dîlan / dawet kirin / girtin, reqisîn govend, dîlan, dawet, reqas spartin, pal dan, pişt dan, pala / pişta tiştekî / xwe dan tiştekî paldayî, piştdayî (tiştekî) dang, daw, dawên, berdang hilpêçan, hilpêçandin, hildan, rakirin gihîn, gihiştin, ji kulîlk bûn fêkî hilpêçayî, hilpêçandî, hildayî, rakirî gihayî, gihiştî, ji kulîlk bûyî fêkî peritîn, çirîn, dirîn, hatin çirandin / dirandin peritî, çirayî, dirayî, çirandî, dirandî peritandin, çirandin, dirandin, vekirin (av û hwd) hilbilqîn, vemistin, hilvizîn, hilvizikîn, di ser re avêtin betilîn, westîn, kerixîn, mandî bûn betilandin, westandin, kerixandin, mandî kirin betilî, westî, kerixî, mandîbûyî kizirîn, suşîn, sujîn, şewitîn, bûn qerqûş(k) kizirandin, sotin, sujandin, şewitandin, kirin qerqûş(k) kizirî, suşî, sujî, şewitî, (bûyî) qerqûş(k) bn elqe çikîn, miçikîn, miçiqîn, çik bûn, ziwa bûn, hişk bûn, ji ber germayê av jê qut bûn çikandin, miçikandin, miçiqandin, çik kirin, ziwa kirin, hişk kirin, bi germayê av jê qut kirin çikî, çikiyayî, miçikî, miçiqî, çik(bûyî), ziwa(bûyî), hişk(bûyî), ji ber germayê av jê qut(bûyî) hilbilqîn, bulqîn, dengê bilq-bilq / bulq-bulq yê ji avê têt (t dema dikele / difûre) îşqilîn, xwe hilavêtin (t bi lingekê gav avêtin) îşqilk, îşqilkî, îşqilkanê, meşîna / bi rêveçûna li ser lingekî / piyekî qurtandin, qurçandin, (av û hwd) qurç-qurç / qurt-qurt vexwarin (xwe tê ~) (destê) xwe kirin di nav karekî re, xwe têkilî karekî / tiştekî kirin bn helqurtandin hilrijîn, hilrijan, hilrijiyan, av bi ser de çûn, av yan tiştek dî yê ruhn dema aman tijî dibe û av / ruhnî di ser lêvan re dirije hilrijî, hilrijayî, hilrijiyayî (bn helrijan hilrijandin, hilriştin, hilrêtin (bn helrijan rabûn rabûn û rûniştin, irf û edet, rewişt bizav, leptûliv, tevger rakirin verabûn, dîsan rabûn rabûyî hilsengandin, nirxandin, berisandin, dan ber hev, li hev pîvan, nirxê / bihayê / giringiya tiştekî texmîn yan hesab kirin kêşandin, giraniya tiştekî pîvan hilsengîner, nirxîner, kesa/ê dinirxîne / hildisengîne pîvan, krîter bn helpesardin leptûliv, tevger, rabûn-û-rûniştin çêbûn, durist bûn, saz bûn, pêk hatin, afirîn, amade bûn, hatin pê, berpê bûn çêkirin, durist kirin, saz kirin, pêk anîn, afirandin, amade kirin, anîn pê, berpê kirin çêkirî, pêkînayî, durist(kirî), sazkirî, afirandî, amadekirî, berpê(kirî) çêker, pêkîner, duristker, sazker, amadeker, afirîner, birêveber (piya) lê xwirîn, gef lê kirin, enirî û bi qehr li gel kesekî axivîn hilşêlandin, şêlandin, têkil kirin (t hevîr) hilhejîn, bi bingeh ve hejîn yan hatin hejandin hilhejandin, bi bingeh ve hejandin hêrandin, hûr-hûr kirin (bejnûbala) xwe hejandin hêdî-hêdî, bi sexbêrî, bi hişyarî (meş û birêveçûn) hilhejî, hilhejandî, bi bingeh ve hejî yan hatî hejandin peritîn, pirt-pirt bûn, parçe-parçe bûn, hûr-hûr bûn peritandin, pirt-pirt kirin, parçe-parçe kirin peritî, pirt-pirt(bûyî), parçe-parçe(bûyî), hûr-hûr(bûyî) totî kirin, totî vedan, rûniştin finîn, finihan, ne li ser xêrê çûn (Wek nifirîn têt bi kar anîn: Heltire! Bifine! Bifinihe! Here ji ber çavên min!) bezandin, revandin, dan bazdan / bezîn bilqîn, hilbilqîn, bilq dan derketin, serê xwe deranîn pirzik bezandin, revandin, dan bazdan / bezîn bn heltirûşkan hilû, hilûk, încas, hilîk, hulûk hilûreşk şertûşirûd, rewş, destûdar, kewdan, barûdox hilawîstin, daliqandin, (bi dar / dîwar ve) kirin li sêdare dan hatin hilawîstin, hatin daliqandin, hatin (bi dar / dîwar ve) kirin hilawîstî, daliqandî, (bi dar / dîwar ve) kirî werîn, weşîn, weriyan, dawerîn, daweşîn, vewerîn, veweşîn, werihan, pel / dindik / tov jê veqetîn / cuda bûn werandin, weşandin, vewerandin, veweşandin, pel / dindik / tov jê veqetandin / cuda kirin bn helweran hilweşîn, ruxîn, têk çûn, pûç bûn verûşîn, verûşan, verûşiyan, verûşihan, (girêk / dirûn) vebûn hilweşandin, ruxandin, têk birin, pûç kirin verûşandin, (girêk / dirûn) vekirin hilweşî, hilweşiyayî, ruxî, ruxiyayî, têkçûyî, pûçbûyî verûşî, verûşiyayî hilweşandî, ruxandî, têkbirî, pûçkirî verûşandî, (girêk / dirûn) vekirî helwest, bîrewerî, dîtin û nerîn pesinandin, pesn dan, metihandin, meth kirin xapîn, hatin xapandin, bi ser de çûn, lêb lê bûn, hîle lê bûn, lêhb lê hatin kirin xapandin, bi ser de birin, lêb lê kirin, hîle lê kirin, lêhb lê kirin, fêl lê kirin xapî, xapandî, lêblêbûyî, lêhblêkirî, hîlelêbûyî, biserdebirî xapînok, lêbok, lêhbok, ya / yê xapan / hîleyan / lêban dike yan dikare bibe sedema wan hilisîn, tehisîn, şemitîn, hulusîn xwişîn, xijîn, xuşîn, xîj bûn, xwiş bûn, terişîn, şelipîn, xijikîn hilisandin, tehisandin, şemitandin, hulusandin xwişandin, xijandin, xuşandin, xîj kirin, xwiş kirin, terişandin, şelipandin, xijikandin hatin raxistin / raêxistin, (t cil bo ziwabûnê) hatin bi ristê ve kirin raxistin, raêxistin, (t cil bo ziwabûnê) bi ristê ve kirin bi cî kirin berdest kirin (piya ~) bi xerabî basa kesekî kirin pifîn, pif bûn, perçivîn, werimîn pif, pifî, pifbûyî, perçivî, werimî bn helgeran hem, him, herwa, jî, û, herwiha: Hem eme û hem êwanîş hem em û hem jî ew, em jî û ew jî z 'em, xweş e bo xwarinê: emî ke 'em ke, bixwe (zarê zarokan e) bn haw- -yem, paşqertafek e bo çêkirina jimarên rêzî ji jimarên sade dema jimara sade bi tîpek dengdêr bi dawî bêt: nohem nehem, (di rêzê de ya) nehê bn hawahengî hemal, hilgir, xizmetkar, kedkar karîte, darên banên xaniyan xwe li ser digirin hemam, serşok germav eynî, heman, wek, mîna, şibî hevdem, di eynî / heman demê de nivişte, niviştok, hemaîlk malzaro, malzarok, zarokdank, rehîm, cihê zarok tê de ye ji berî biwelide tev-, heme-, ji hemûyan, ya hemûyan pir-, gele- bn hemşîn tevalî, hemealî piralî, gelekalî bn -hem herdem, hergav, hercar tim, hertim her-: hemîşezîndû herzindî, hersax, nemir, hemîşebehar herbihar, herdem-bihar herdemî, herherî, hetahetayî, ebedî, bêdemî mijmije, mişmiş, qeysî hemû, hemî, giş, tev, gî, gişt, xir her: hemû şewêk / rojêk her şev / roj gelpirsî, hemûpirsî, referendum gelemperî, giştî, tiştê / karê / malê hemûyan hemûyî, giştî, tevî, tevayî, gelemperî qebûl, razî, pesend, pejirandî, pejirbar, heqdar (hûn / ew) hene (dema nihoyî pirhejmar ji lêkara "hebûn") bn hana hinar (fêkiyek e) hinarde, îxracat, bo bazirganî eşya / mal ji welatekî birinek yek dî bn nardin henase, nefes, bên (ya mirov dikêşe û berdide) axîn, oxîn (kişandin) bênbiserketin bextreş, bêsiûd, bênesîb bênçik, êlpik, astmayî bênçikî, êlpikî, astma hinav, ûr û rîvîk, nav hejîr, hêjîr hin, hinek, hindek, çend (lib / heb û hwd) hendaz, birêk, birêkûpêk, rêzkirî, birêz, sererast, sîstematîk hindî, bi qasî, temetî, bi temet der, derve, dijw. hindir derveyî welat biyanistan, dûrî, xerîbî hêsk, colank bn endaze hin, hinek, hindek (kemêk) piçek, kêmek carinan, hin car henefî, mezhebek îslamê ye henefî, çeşme, kanî nevis, zarokên mêrê / jina yekî yên ji jinek / mêrek dî hing, mêşa hingiv / hingivînî tevlihevî, serobinî gav, pêngav dem, gav, wext heyam gav avêtin, gavîn gavandin, gava xwe di ser tiştekî re avêtin şan, şana hingiv / hingivînî îşqilk, bezîna / meşîna / xwe hilavêtina li ser yek piyî / lingî ran, qalçe, newq, hengil bn hengeşelê hingiv, hingivîn, berhemê şirîn yê hingan bn tirê îsk (henasebirkê) bênbiserketin îskîn, îske-îsk kirin, îsk hatin (kesekî) bn henasebirkê niha, noke, nika, niho, bn êsta nihoyî, ya niha / noke / nika / niho sûn, hesûn, hilû kirin rew, rey, rewrew, dengê se / kûçik yan mîna wan axiftina zêde û bêwate heyirîn, mat man, ecêbgirtî man / bûn, hêbitîn heyirandin, mat kirin, ecêbgirtî kirin, hêbitandin heyirî, mat, matmayî, ecêbgirtî, hêbitî hewîn, rewîn, reyîn (dengkirina se / kûçik yan wek wan) peledîn, delodîn, tiredîn, hepletiraş, xwelîbiser, rebenok, hol, aqilsivik, kêmaqil hûr, hûr-hûr, parçe-parçe hefs, zindan, dîlî, êsîrî, êxsîrî, heps hefsxane, zindan, girtîxane, girtîgeh, dîlxane, êsîrxane z hepû, xilas, nema maf, heq: Heqt e Tu heq î, Heqê te ye Tu heqt nebê Karê te pê nebe, Tu xeman nexwe adil, dadperwer rastgo çîrok, heqayet tûr, kîs, çante, tûrik, telîs, torbe, çewal heqdest, destmiz, meaş her her çi, çi: Her çî bibêt min le gel tom Çi bibe jî ez li gel te me Her çi ew e, ta êsta diyar nebûwe Herçi ew e, hê diyar nebûye her hinde, her ev qas tenê hinde, tenê ev qas her hind, her ew qas tenê hind, tenê ew qas her dema, her gava, kengî ku her kes, her kesek qene, ti nebe jî, çine-çine, çune-çune, qet nebe jî, herî kêm, bi kêmanî her tişt her yek, herêk her, bi berdewamî: Her wut dêm belam nehat her digot dê bêm lê nehat (tenya) tenê: Her carêk çûbûm Tenê carekê çûbûm (dîsan, dîsanîş) her, dîsan, dîsa, dîsan jî: Çi bilêyş her naçim Çi bibêjî her naçim, Çi bibêjî jî dîsan jî naçim aniha, haha, vê gavê, vê kêlîkê, tam niha herî bn qur qerqeşe, şerenîx, xirenîx, pevçûn, gengeşe rev, bazdan, bez revîn, bazdan, bezîn herac, mezat, mazat, bazara pitirandinê ya tê de mal dikeve destê kesa/ê herî zêde pare pê bide heram, qedexe, yasax, tişta nabe bêt kirin (t ya ji alî dînî ve hatiye qedexekirin) ewk, ewka, ewkê, ew-a-dî, ew-ê-dî, çîk, çîkê, çîka heramxwer, bertîlxwer, rantxwer, kesa/ê malê ne yê wê / wî bi xwe ye dixwe / bi kar tîne bêyî destûr hebe kesa/ê tiştên dîn heram kirine dixwe (bo nimûne: misilmanên goştê beraz bixwin) bîje, bîjî, zaroka/ê ne ji dêbavên markirî çêbûye şatir, şeytan, hîleker acizî, nerehetî, bêzarî, bîntengî, tengezarî tengezar, nerehet, bêçare, bêzar, bînteng gihber, ya / yê li ber gihiştinê, ya / yê dê di nêz de gihiştî be (fêkî, keske) maka li ber zanê dayika li ber welidandinê lewçe, zimandirêj binefş, gulbinefş tat, teht, helan (cihê) tatî / tehtî / helanî dudil, dilwas, dilwaswas, bişik, biguman, bêbiryar derbider, gerok, bêmal herdu (ya/yê) herî / here, ...tirîn, ji hemûyan ...tir: rojî here sard roja herî sar, sartirîn roj, roja ji hemûyan sartir mişar, destere, birek (ya daran / asin û hwd) tevlihev, têkil, serûbin, bêserûber aşût, aşît, berfxwişî, axxwişî, dahatina axê / berfê ji erdek bilind berev yek nizm lehî, rabûna avê, boşûna avê şirebaran, barana boş hilweşîn, ruxîn, pûçbûn gef, tehdîd, hereşe, lêxwirîn gef / hereşe, tehdîd lê kirin / lê xwarin lêxwirîn, bi peyvên hişk êriş kirin gupik, lûtke, gupîtk, cihê herî bilind yê tiştekî (t çiyayan yan daran) demsal, werz hevkar xizmetkar herêm, navçe, dever, cih, war herêmî, navçeyî, deverkî (ya / yê ne hemû netewe / welat / dinyayê) firîz, giya, gîha (t yê mêrg û çayir û çîmenan) berkêr, berxên berkêrê, pezê bo serjêkirinê têt xwedîkirin cerûmer, keramîk qet, hîç, ti car, çi car, qe qet û qet, qet'en, hîç, ti car, çi car, qe hirî, herî, pûrtê pez hevta, wekhev, herîf, kesên / tiştên bi hêza / zîrekiya / şiyana / bedewiya û hwd xwe wek hev in heval, hogir kêz, kêzik hirmî, hirmîk, karçîn, hermî hirmiya çolî / beyarî / bejayî pên, pehîn, pêhn (t ya li derqûna kesekî têt dan) berbihar, dema pişkivîna hirmiyan herwa, herwiha, herwisa bn herwa bingeh, esas erzan, negiran, bihakêm, djw. giran, bihadar, bihagiran bihakêm, bihaerzan, erzan erzanî, negiranî, bihakêmî ciwan, xort, genc, cehêl, negihayî tûle, tolaz, felîte, pûç kesa/ê axiftina wî dûrî aqilan e devjen, lewçe, zêdebêj ciwan, xort, genc, cehêl, gihber, kesa/ê di jiyek wa de ye ku dê haha bibe jin yan zelam tûle, tolaz, felîte, pûç cahilane, ciwanane, xortane, karê ne mîna kesên gihayî û aqildar tûlane, tolazane, felîtane, karê kesên pûç û nehêja ciwanî, xortî, gencî, cehêlî, gihberî tûletî, tolazî, felîteyî ciwanî, xortî, gencî, cehêlî (heye) heye, dijw. nîne, tine (xest) tîr, pît, pehêt bn hest hesan, berê / kevirê pêhesûnê hewîn, vehewîn, hewiyan, hewihan, bêna xwe vekirin, (bi navdemî / demkî) li derekê bi cî bûn û bêna xwe vekirin hewandin, vehewandin, xwirak û vexwirak û cihê nivistinê / raketinê dan yekî bên vekirin, bên dan yekî hesar, kelhe, dîwar, dorbend bn estêre hewayî, vehewî, hewiyayî, vehewiyayî, bênaxwevekirî, bêndayî hêsîl, mafûr, xalîçe, berik cezakirina bi lêdana li ber çavên xelkê hest, hes, his, pêhesîn, naz, dilîn bn hes bn helsan bn helsandin hestber, bihest, hesas nazdar hestberî, bihestî, hesasî nazdarî nf hilo! rabe! hestewer, hesas, alerjîk hestewerî, hesasî, alerjî strî, giyayên tûj hestyar, kesa/ê dikare (bi asanî) hest bi tiştan bike / pê bihese hestyarî, (bi asanî) hestkirina bi tiştan, pêhesîn heş, îndîgo heşî, şînî tarî veşarî, veşartin, berşar veşartin, berşar dan, (li cihekî) wa bi cî kirin ku (bi asanî) neyêt dîtin veşartî, (li cihekî) wa bicîkirî ku (bi asanî) neyêt dîtin heşbiser, xwelîbiser, bêsiûd zewqî, kêfî, keyfî, coşdar pasevan, çavdêr, zêrevan, heres, dergevan heşir, daraz heşt, heyşt (jimare 8, VIII) heştê, heyştê (jimare 80, LXXX) xox, bn qox heştêyem, heşêyemîn, (di rêzê de ya / yê) heştêyê / heştêyan hefte, heftî, heft roj yên bi hev re yekîneyek demî pêk tînin û 52 ji wan dibin salek heştem, heştemîn, (di rêzê de ya / yê) heştan heştyek, heştêk, yek ji heştan, 1/8 heta, ta, heya, heyanî daku, bo ku, ji bo ku, da: Hatim heta pêt bilêm Hatim daku bibêjim te, Hatim ji bo ku ji te re bibêjim hê, hêj, hêşta, hê ku: Zû ke heta nemirdûwît şitêk bike Zû be hê nemirî tiştekî bike ta dawiyê (htd) hwd, her wek dî ta serî, ta dawiyê zinar, kevir, ber "Bimbarek û tebarek, hecî heca te mibarek" tav, hetav, roj niviştok, hemaîlk (t yên bi stoyê zarokan ve tên kirin) sêwî, êtîm, bavmirî, daymirî, kesa/ê herdu dêbavên wê / wî yan yek ji herduyan mirine (m) xwelîbiser, rezîl kolanî, zarokên kolanan, zarokên bêkes / bêxwedî sêwîbar, (jin) daysêwî, dayêtîm, jina mêrê wê miriye û zarokên hûr hene (piyaw) bavsêwî, babsêwî, bavêtîm, babêtîm sêwîxane, xaniyê / lêgeha sêwiyan / êtîman bn etk pelate, belav melhem, milhem heval, hawrê hevde (jimare 17, XVII) hew! 'ew! vêca ev / ew çi ye / çima! kul, birîn werimîn, perçivîn 'ew! hew! (peyvikek e dide diyarkirin ku yê wê dibêje mat maye yan ecêbê serê wî girtiye: ev çi ye!? ev çawan wa ye!?) hewa, seqa, siqa, avûhewa ba esman piçek, kêmek, hinek bn hewa nûçe, dengûbas, peyam, êxbar hal, rewş, kewdan, barûdox raguhestin, raguhezandin, hinartin, şandin spartin beramber, hember, bergind, bedel, berdêl agastînî, îstîxbarat hilavêtin, berev jor / serî / silal avêtin roket, sarox, hewa-avêşk vehewandin, xwedî kirin, xudan kirin, matî jê kirin, sereguhiya yekî kirin vehewîn, tebitîn, hedinîn, sekinîn, rehet bûn, rawestîn, li cihê xwe man fekirin, hêvkirin, berêxwedan, nerîn, nihêrtin hewayîk, eriyal roet, sarox, hewa-avêşk war, kamp, lêmangeh, havîngeh, cihê havînan koçer yan seyranî lê dijîn wargeh, havîngeh, kamp, aqar, kûngeh, kongeh kûn, kon, xîvet, çadir hewayî, seqayî, siqayî bayî esmanî bn Hewtewane hevcar, gasin asinê / hesinê helandî mesîn, misînk ben, dezî, benik, rîs, ta pêşîn, ewil, yekem hewes, daxwaz, arezû, hêvî, çêj, tam, xwestina tiştekî pir / ji dil ji dil xwestin, hewes hebûn dilxwaz, hewesdar, biarezû, dilsoz, dildar, kesa/ê tiştekî pir / ji dil dixwaze hewî, jina mêrê wê jinek yan çend jinên dî jî hebin ji wan jinan re hewî ye, ew hewiyên hev in hêvên, haveyn, dermankek e dikin nav hevîr daku hevîr pê pif bibe û kêrî pehtina nan bêt giyayek derman e bn hewanewe hevîr, hêvîr, ar û av û hêvênê têkilî hev hatine kirin daku nan jê bêt çêkirin koşîn, hewl, têkoşîn, lê xebitîn, koşîş, cehd, ceribandin, mihawele koşîn, tê koşîn, hewl dan, mihawele kirin, lê xebitîn, cehd dan ewr, 'ewr hewramî: zaravaya hewramî ya kurdî her tiştê / kesa/ê ji herêma Hewraman ya Kurdistanê evraz, berjor evrazî û nişîvî balexane, avahiyên bilindiya wan digihe ber ewran birûsk, şirqîna ewran (dara) qaç, hevriz, hêvriz, merx, dara kêmê hefsar, hevsar, benê bi serê hespan / keran û hwd tê ve tê girêdan daku pê bên kişandin yan zeft kirin alava serkêşiyê / serkêşîpêkirinê bênfireyî, sebr, taqet, xwegirî, baldirêjî hewş, dermal, bermal, derdorên malê (t dema bi tan / çeper / dîwar hatine tixûbkirin) heft (jimare 7, VII) bn heftane hefte heftî, heft rojên piştî zewicînê / welidandina zarok ku bûk / dayik li gor edetan ji malê dernakeve heftem, heftemîn, (di rêzê de ya / yê / yên) heftê Heftbira, Termê Mexîl, Hirça Mezin (komek stêran e) demance (ya heftlibxwer) hewz, birk, birka avê hewzane, heqê (bikaranîna) hewzê hey! hêy! ey! wey! (peyvikek bang- / fermankirinê ye): hey hawar! fedî, fihêt, şerm, eyb, heya hêbet, heybet, sosret, seyr, ecêb heyf, mixabin în, eynî, cum'e, roja xutbeyê, ji rojên hefteyê ya piştî pêncşemê û berî şemiyê heyran, gorî, qurban, kesa/ê wa pir ji tiştekî / kesekî hez dike ku dikare xwe jê re bike gorî / qurban heyranok, heyran, birek stranên kurdî ye heyîn, hebûn jiyan, derbara jiyanê, îdareya jiyanê, meşîna / meşandina jiyanê jiyan lê dijwar kirin fehêt, fedî, şerm, eyb xwe di bêşermiyê danîn, derpiyê xwe dan ser milê xwe, mîna bêşerman kirin bn kêr nesefandî, venebijartî polîs komek leşkerên osmanî dengûdor, heytûhot, heysûbeys, deng û qerebalix zêde û bêwate eywan, bersifk, sefik şaneşîn, balkon heywan, lawir, ajal havîn, dema mirov dikare li eywanan binive (ji derengî biharê ta berpayizê) heywanet, koma / civata lawiran / ajalan / heywanan heyzeran, rûl, qamûş hez, viyan, xwestin, evîn, hêvî, daxwaz çêtirandin, hez lê bûn, viyan, xwestin jê hez kirin, hez jê kirin dost û dijmin hezar, hizar (jimare 1000, M) hezarsal, hezare, mîlenyûm hezarem, hezaremîn, (di rêzê de) ya / yê hezarê hezaryek, hezarêk, yek ji hezaran, 1/1000 giyaderman, davûderman, giyayên wek derman tên bikaranîn pûşber, hezîran, 6em meh ji salnameya romî helandin (t ya xwarinê) (xwarin) helîn / hatin helandin (xwarin) helandin hezret, amadeyî, hazirî hezret, rêzdar, birêz, hêja navê tîpa H / h navê tîpa H / h bn gamêş aciz hêdî, dijw. zû, pît, bilez, hêl hêl, qaqûle xet, rêz, hêl ray, rê rayên asinî, asinrê, asinên / hesinên trên li ser dimeşin hêlan, hêliştin, rê dan, hiştin hêlîn, cihê firinde hêkên xwe tê de diparêzin zeliqek, çirek, demûş, debûş, lehîm, girek êlinc, ilq ilqîn, êlincîn, êlinc kirin / dan heliz (navê giyayekê ye) grafîk, xetkarî, hêlkarî hêk (hî masiyan) xerz, xirz (gun) hêlik, gun, ritil hêkrûn hêkî, (tişta dirûvê / şikilê wê) mîna hêkê nîşan, hêma, remz, sembol, nîşe bn hêşta sembolîk, hêmayî, nîşeyî, remzî aram, rehet, nerm, hêdî aramî, rehetî, nermî, hêdîkî anîn, înan, hînan bi cî anîn, kirin rastî vegerandin, anîn ve, dîsan anîn ji devê xwe avêtin (zû piştî ku bo xwarinê xistiye devê xwe) bn helhêncan bn êre êriş, biserdegirtin, pelamar hêro (navê gulekê ye) tî, birayê mêrê kesekê êriş bn êstir bn gasin hê, hê jî, hîn, hîna, hêşta, ta niha, heta noke hêlan, hêliştin, rê dan, hiştin wîşî, guşî (yê tirî / xurmeyê) aşxane, odeya xwiraka malê tê ve têt parastin hêdî (tişta / mirovê pêdivî bi demek dirêj heye ta ku biqewime / bibe / bike), dijw. zû, bilez, lezgîn, pît, hêl hêdî, rehet, aram, tena hêdîtî, rehetî, tenahî, aramî (mirova/ê yan tiştê - t dermanê -) hêdîker, tenaker, rehetker, aramker tî, birayê mêrê kesekê jintî, jinên tiyên kesekî (kiç) keçtî, keçên birayên mêrê kesekê (kur) kurtî, kurên birayên mêrê kesekê rehet, aram, tena objektîv, hêwir, dûrî hestên kesînî / şexsî bi rehetî, bi aramî, bi tenahî bi objektîvî, hêwirane rehetî, aramî, tenahî objektîvî, hêwirî hêz, quwet, şiyan, xurtî, taqet pûjan, pûşan, tihtawik, nane, ne'ne êzing, tirik, darên sotinê / şewitandinê hikûmet, hukumet, civata wezîran (û serokkomar), serokatiya dewletê, rêveberiya dewletê qebûl, pesend, razîbûn hesab, hisêb partî, hizb hizir, fikir, raman, pûnij hizirîn, fikirîn, ramîn, pûnijîn hizirî, hizrî, ramanî, fikirî, pûnijî yê, ya yên ew nan hî min e ew nan yê min e, eme awe hî êwe niye Ev av ne ya we ye, kitêbekanî sur hî ew in Pirtûkên sor yên wî ne hikmet, hişmendî, aqildarî, hişyarî hiş, aqil hîrandin, hîre-hîr kirin, dengê hespan kirin lêb, hîle, lêhb, xap, xapandin, fêl, fen bi hîle bîlasebeb, bê ti sedemekê hîre-hîr, dengê bilind yê hespan hîl, hîlhîl, tîq, tîqtîq, tîrqetîrq, kenê bêterz qet, ti, hîç, çu neti, netitişt hîçî, tineyî, çineyî, çuneyî, ne-ti-tiştî rêberî, rênîşandan, hîdayet westayî, mandî, betilî, kerixî mirin, hîlak koşîn, koşîş, hewl, cehd, hîmet, berxwedan ewk, ewê-dî, ewa-dî, ew-çî-ke, ewkê, ewka, filanok hîn, fêr, ilim, ders, wane hîn bûn, fêr bûn, elimîn, ders / wane (ji tiştekî / kesekî) wergirtin hîn kirin, fêr kirin, elimandin, ders / wane dan (yekî) kit, hece, tîp, herf kitandin, hece kirin, tîp bi tîp / herf bi herf gotin gêjok, peledîn, sergêjok hesab matematîk hêvî, umêd, awat, hîvî daxwaz xwestek. bêhêvî, hêvîşkestî, hêvînemayî hêvîdar, umêdewar, bihêvî bn hiy... hîz (h wek heft), qehbe, gander, qehbik, xwefiroş, bêşerm, rûreş hîzane, bi bêşermî, wek qehbikan pîst, çerm, post (t yê reş bo têdeparastina rûn) neşê, nekar, kesa/ê nikare / neşê tiştekî bike hîzî, hîzîtî, karê hîzan sedem, sebeb, faktor, say, bone, mak, hîm, hêm, hêman, şert, merc xêr dan, berhem dan, ber dan, bereket dan, hêjayî tiştekî bûn bi kêr hatin, kêrhatî bûn ji ber: Be hoy ewe min nayem Ji ber wê / wî / hindê ez nayêm ho! hê! hêy! (peyvikek e bo bang-, ferman- yan hişyarkirinê têt bikaranîn): Ho kure wa meke! Ho kuro, wa neke! bi hev re, li gel hev, tev, pevre, pêkve, vêkre hîmdar, mantiq, lojîk, tişta sedema xwe ya asayî yan diyar heye û dikare bêt famkirina ka çima wa ye yan wa dibe niviştî, nivişte ode, jore pêvek, pêrek (tişta bi tiştek dî ve ye yan li gel wê ye) hogir, heval û hogir hîmker, bandorker, sedem, sebeb xizmetkar, berdestk xulam, noker kotan, cihê tankirî / çepekirî bo parastina pez yan terş tê ve hol, hal, salon çol û hol, virtîvala, cihê ti tişt lê ne hol, nezan, gêjelok, xwelîbiser, peledîn, ti-nizan, çu-nizan bn gêre kolik, holik, koxik, xanîk (yê biçûk û bêserûber) kezî, hûn helbestvan, hozanvan, helbestnivîs hûnandin, vehûnandin, kezî çêkirin / saz kirin / durist kirin hûnandin, helbest danîn / nivîsîn / amade kirin / saz kirin hûnandî, vehûnandî, helbest, hozan hoqe, yekîneyek pîvanê ya nêzî 0,3 kîlogramî ye têr, çewal, tûrik, kîs, telîs, torbe horin, tûtik, dengê agadarkirinê yê tirimpêlan û hin tiştên dî artêş, ordî, leşker, cêş, esker hoo! boo! wiştê-êê lelo! (bo mêran) wiştê-êê lelê! (bo jinan) (dengê li dijî kirinên kesekî bi armanca ku ew kirin nayên pejirandin yan jî kesa/ê dike "boo!" yan "hoo!" pê ne razî ye) bn rêwî horî, zeriyên biheştê, keçên bedew / pak / xama li biheştê edet, banek, irf û edet, tore hiş, , hay, bîr, mejî şoş! şoş kero! şoşe were! (bangkirina li keran) hişbir, bêhişker, haybir, bêhayker hişmend, hişyar, haydar, aqildar, biaqil, têgihiştî, zana, ronakbîr, rewşenbîr hişmendî, hişyarî, haydarî, aqildarî, biaqilî, têgihiştinî, zanayî, ronakbîrî, rewşenbîrî hişyar, haydar, kesa/ê hay ji xwe heye şiyar, kesa/ê ne di xew e hişyarane, haydarane, bi hişyarî, bi haydarî hişyarî, haydarî şiyarî, nedixewî ha! belê! te çi ye! (bersiva ho hoz, êl, eşîr, binemal, ûcax hozkî, êlkî, eşîrkî, binemalkî, bi hozî hişmend, hişyar, aqildar, zana, xwenda, zanyar, têgihiştî, dinyadîtî hişmendî, hişyarî, aqildarî, zanayî, xwendayî, zanyarî, têgihiştinî, dinyadîtinî (kurbêje ji heta diwayî) hwd, her wek dî, her wek wan bn hêz, zor hucre, odek, odeya biçûk giyayek e şorbe jê têt çêkirin hukim, hikim, ferman, desthilat, rêveberî, serokatî daraz, hukim, biryara dadgehê yan daîreyek dî ya fermî / resmî fermandar, hukimdar, serok, desthilatdar bn hikûmet pîsatiya hêştiran / deveyan / sareyan angaşt, îdîa guherok, xweranegir, guherbar firindeyek çîrokane ye ku herdem piştî şewitîna xwe dîsan ji nav xweliya xwe radibe û vedijî û bûye sembola nemirina hêviyan. Di zimanên ewropî de jê re "fenîks" (bi îngilîzî "phoenix") têt gotin tevlihevî, serobinî, taromarî bn umêd huner, afirînerî, efrînerî hinêr, hunêrî, şiyan, jêhatin, karîn, kanîn hinêr / jêhatin nimandin / nîşan dan hunerên spehî hunergeh, cihê huneran hunerî, afirînerî hunermend, afirîner hunermendane, afirînerane, bi hunermendî, wek hunermendan bn hunermend bn hûrde bn wure garana berazên kûvî rêzgirtin, hurmet, qedirgirtin, qîmetgirtin Hormiz, Hirmiz: di zerdeştiyê de xwedayek e gerestêra Hormiz, Jupîter bn wujûwan bn êriş, pelamar hêştir, deve, sare hêştirvan, siwara/ê yan xwediya/ê hêştirê / hêştiran pûşber, hezîran, xezîran, meha 6em ji salnameya romî, meha piştî gulanê û berî tîrmehê hizûr, pêşberî, hizûr, bi amadebûna (kesekî): le huzûrî dadga da li pêşberî dadgehê, li hizûra dadgehê sûde, kêr, kelk, mifa, feyde, kar, qezenc, qazanc hooha! boo! hoo! (tinazî / henek / galte pê kirin) kund, bum, bim dengûdor, dengê bilind / nexweş hûrde, pareyê asinî / biçûk / kêmnirx hûr, biçûk hûrnerî, tûjandin, vekolandin, hûrsehî, hûr lênerîn / vekolandin / pûnijîn bo diyarkirina rastîniya tiştekî bn haşûhûş meth, pesn, quretî, pozbilindî metho, pesno, xwemezinker xweperest, ezperest avilke, neheng, hût, balîna, mezintirîn lawirê guhandar yê avî im: Min kurd im Ez kurd im e, im, belê, erê min, a min, ê min, ya min, yê min -im Min naçim Ez naçim -a, -ê: malî min mala min espî reş hespê reş vêca, îca, vêga (ew kat) hingê, wê demê, vê gavê yekcar, êkcar, bi temamî, bivê-nevê, êdî tew êxtiyar, pîr, kal îlle, îlleh, bivê-nevê ev î-, ev-: îmro îro, evro îmsal îsal, vê salê îro îsal îşev (em) in: Ême kurd în Em kurd in (vokatîv pirjimar) -no, -îno, -ino: kurîne kurîno, kurino, xelkîne xelkîno, xelkino vêca, îca, vêga (ew kat) hingê, wê demê, vê gavê teror, terorîzm, tirskarî terorîst, tirskar peyale îstîfa, destjêberdan, devjêberdan êxtiyar, pîr, kal kar, şol, şuxl, îş jî: minîş min jî ez jî êdî, hew, ji niha pê ve, ji niha şûnde jaj, giyayek e têkilî nav penîrê vexewixandî dikin û jajî jê çêdikin benîşt, ilk, jajik, cûtek (cil) qirmiçîn, qermiçîn, qurmiçîn (gul) çilmisîn (cil) qirmiçandin, qermiçandin, qurmiçandin (gul) çilmisandin (cil) qirmiçî, qermiçî, qurmiçî (gul) çilmisî jale, kerkujk, darek yan deviyek jehrî ya her-şên e bi gulên geş yên spî yan pembe (pîvazî) yan sor jan, êş, azar, ezyet jandar, bijan janeser, serêşî, êşîna serî zikêşî, êşîna zikî jar, jehr, jehrî, zehr jarav, jehrav, ava jehrî jarawî, jehrawî, bijar, bijehr, jehrkirî jarber, jehrber, antîtoksîn (gulûgiyayên) pirsalî, gulûgiyayê di salekê de namirin lê zivistanê di bin berfê ve dimînin û dîsan biharê jiyana xwe didomînin jarqende, jehrqende, nîkotîn rikmane, dijberî, kerb, kîn dengûdor, qerebalix, geremol, dengên bilind û tevlihev (şîrê) terezak, şîrê yekem yê piştî zana sewalan. Ji şîrê terezak ne mast lê firû wiha çêdibe: şîrê terezak têt germkirin û bêyî bêt hêvênkirin dihêlin ta bicemide û piştî cemidî têt xwarin. xwarin, zad (t ya danek / demek diyar, wek: taşt / firavîn / şîv) xizmet alîkarî bicîkirin bicîanîn mastê dew jê çêdikin -jen, paşdankek e bo çêkirina peyvên nû bi wateya "ya / yê lê dide": defjen defjen, kesa/ê li jenandin şilqandin hejandin qeliqandin, livandin, lebitandin jeng, zeng, jengarî jengar, jengdar, zengar, zengdar, jengî, bijeng, tişta bandora jengê lê bûye birek hejîran e şînî tarî, şînî xwerû jenggirtî, jengawî, tişta di bin jengê ve maye bn jengar bn jengawî bn jendin ziqnebût, darek bi fêkiyê jehrewî ye. Herwa wek peyvek tal yan nifrîn yan dijûn têt bikaranîn û wateya wê nêzî "quzilqurt" û "jehremar" e bin jêr derazînk, bilindeka li ber deriyan serşor, ruhkole, neazad, neserbilind bindest, neazad, neserbixwe, kesa/ê / welatê û hwd yê di bin destê hinên dî ve bindestî, rewşa yên bindest tê de dijîn jêrve, berev jêr, ber bi aliyê jêrî / binî ve ji bin ve rakirin, ji bin ve pûç kirin, ji reh û rîş ve hilkişandin, ji qop hilkêşan bn jêrû jêrenot, binnivîsk, nîşeyên / ravekên / şiroveyên li binê her rûpelî yan li dawiya nivîsarê bi tîpên hûr tên danîn binpêk, kursîka mirov rûniştî piyên datîne ser daku xwîn li piyên bilindkirî bigere binkask, binpiyalok, sênîkoka piyaleyekê / fincanek datîne tê de daku cihê kefçikê têkvedanê û belkî şekira kabik hebe û belkî ji ber germiya çayê û germbûna piyaleyê baştir e mirov li şûna piyaleyê dest biavêje wê sênîkokê ku jê re binkask tê gotin balguh, balîf, balîfk, binserk bintîp, kontrol, dîsîplîn jêrî, jêrîn, binî başûr serobin, tevlihev binerd, binax binerdî, binaxî şarandin, lê sor kirin, kiş kirin, kişkişandin kiş, kişkirin, şarandin, lêsorkirin, kişkişandin jimar, hejmar hesab jimartin, hejmartin, hijmartin jimar, hijmar, hejmar, nimre, reqem jimaregir, hesabgir, kesa/ê karê jimartina / hesabkirina lêçûn û dahateyan dike jimaregirî, hesabgirî, jimartina / hesabkirina lêçûn û dahateyan jimareyî, jimarî, tiştê bi jimaran / hejmaran e jimarkar, makîneya hesabkirinê hiljimar, statîstîk, jimarko bn jimaregir jimêre, di matematîkê de beşa jimare û jimartina wan jin, pîrek, kabanî, kevanî, jinik jinane, mîna jinan ya / yê / yên jinan jinanî, jinok, serjin, jinik, nemêr, nezelam pêguhorkanê, jin-bi-jin (t dema zavayek xwişka xwe dide birayê jina xwe û wa du malbat li hev tên bêyî ku next / qelen ji hev bistînin) şabanû, jina şah / padişah / qral / melik bn bîstin jinî, jinîtî, jinbûn diş, xwişka jina kesekî bn juwan jiyan, heyat jîn vejîn, vejiiyan, dîsan sax / jîndar bûn, dîsan geş bûn jiyandin, wa parastin ku sax bimîne bi hestekê / di rewşekê de jiyan vejandin, vejiyandin, dîsan jîndar / geş / sax kirin jiyanî, hindî jiyanê giring jiyar, bingehîn, pir giring / fer / mihim jiyarî, debara / îdareya jiyanê bn jiyan pêşketin, peresîn, firajî bn jîşk xwelî (t ya germ / sor) bn jiyan jînname, jiyanname, jînenîgar, bîbliyografî, çîrokjiyan, çîroka jiyana kesekê/î jîndar, sax, nemirî saxlem jîndarî, saxî, nemirinî saxlemî, tenduristî jîr, ya / yê dikare / dişê (zû yan bi asanî) tê bigihe / fam bike aşt, tena, rehet, tebitî, vehewayî (t zarok dema nagirî) jîrane, bi jîrî, wek jîran aştane, tenayane, wek yên aşt / tena jîrgo, (mirova/ê) bi mantiqî / lojîkî karên xwe dike jîrgoyane, wek jîrgoyan jîrgoyî, mantiq, lojîk jîrî, hêza / şiyana têgihîna / famkirinê (t zû yan bi asanî) aşt, tena, rehet, tebitî, vehewayî (t zarok dema nagirî) jûjî, jûje, jîjo jîwar, pozîsyon, rewşa / pileya mirovek di jiyana xwe de tê de bn jiy... bn jûr jivan, soz, randevû, hevdîtin, dîdar jivangeh, hevgeh, cihê hevgînê, cihê gihiştina hev ode, mezel, hode, çavî, jore jor, serî, silal bakur super demsala nivistina / raketina / razana li hindir, dijw. heywanan hindir, jor, jorve, hundur çavî, hucre, odek, odeya biçûk ka, giyayê hişkkirî kabanî, kevanî, jin, jina bermalî Kabe, Ke'be, kevirê reş yê Mekehê yê ku hecî li dor dizivirin kabîne, hukumet, civata wezîran camêr, zelam, mêr, mêrik, peya, kabra (dar) kaj qaç bn gamêş kad, qad, meydan, gorepan, com, gom, zom kadîn, xaniyê ka tê ve têt parastin navê tîpa "k" di alfabeya kurdî-erebî de bn nawçe kafir, gawir, bêîman, bêdîn, kesa/ê baweriya wê bi dînî (t bi îslamê) û Xwedê nîne zalim, stemkar bêwijdan bn giwêzan xes, giyayek e selete jê tê çêkirin bn kaç kajav, cûnek e ji tiriyê reş kulox, ser bn kajelax bn katjimêr bn kajelax kek, kak, birayê mezin kek, hêja, birêz, berkeftî, ezîz, bihagiran keko (forma bangkirinê ji peyva kak kako (forma şirînkirinê ji peyva kak endama/ê hozek kurd ya t li Başûrê Kurdistanê dijî endama/ê rêbazek dînî (terîqeketê) ya t li Başûrê Kurdistanê peyda dibe kakil, nava tiştekî ya giring pirtik, parçe pate, paçe (erdê) beyar / hişk gidîş, koma kayê kal, pîr, salmend, dijw. qenc, xort, ciwan kerik, kojik, şînik, xang, (fêkiyên / keskeyên) negihiştî xav, nekelî, nekelandî rengê jêçûyî kej, rengê vebûyî, rengê ne tarî kerik, kojik, şînik, xang, (fêkiyên / keskeyên) negihiştî bn kiştûkal pertal, perok, cil, libas bn gelakutk kevlan, şûrdank, kaloxk, alava şûr tê de têt danîn dema mirov wî bi xwe re tîne û dibe daku ziyanan negihîne mirov yan daku pîs nebe talan, şelandin pêlav, sol gundor, petêx, talik, kalik lîstikek e kesek herdu destên xwe û tiştikekî dibe pişt xwe û paşî herdu destan miçandî tîne û ji yê dî dipirse ka ew tişt di kîjan destî de ye kalî, pîrî, dijw. gencî, xortî, ciwanî navdêr e ji rengdêra kal bn helkalîn cûnek xiyaran e kîj, kîjan, kîşk kî çi daxwaz, hêvî, xwestek, hez, bêrî, hesret dorber, tixûb ran, rehn, qalçe, derqûn bn kam bextiyar, bextxweş, kameran, dilşa, dilşad serkeftî bextiyarî, bextxweşî, kameranî, dilşayî, dilşadî serkeftinî ka, kanî, kanê, li kû ye, li kû ve ye kamil, temam, bêkêmasî gihiştî kamp, war, wargeh kan, kehn, kanî, kehnî, serekanî, ciyê tiştek lê çêdibe / dizê yan jê tê -yan: mamostekan wut mamosteyan got kanav, ava binerdî bin, kûratî, kûrahî -yên min: birakanim birayên min -yên te: birakanit birayên te kaniya havînan hişk dibe kanî, kehnî, ciyê av jê dizê, cihê av lê ji bin erdê hildibilqe -yên: mamostekanî kurdî mamosteyên kurdî -yên wê / wî: mamostekanî mamosteyên wê / wî kanîav, kehnîav, ava kaniyan / kehniyan kanîkevir, (ciyê) ava (lê) ji nav keviran derdikeve kanîk, kehnîk, kaniyên / kehniyên biçûk -yên me: hawrêkanman hevalên me -yên we: hawrêkantan hevalên we -yên wan: hawrêkanyan hevalên wan kanûna yekê, berfanbar, meha 12 ji salnameya romî kanûna duyê, rêbendan, meha 1 ji salnameya romî kanza, maden, metal kanzayî, madenî, metalîk kulox, ser kar, şol, îş, şuxl, sin'et ked mijûlî pîşe: Ewan çi kar in? Ew mijûlî çi ne? Pîşeya wan çi ye? karûbar bandor, tesîr, karîgerî. Biwêj: Kar le kar tiraza Mesele ji dest derket kar, karik, kehr, kehrik, bizina hê mezin nebûye -kar, ya karê wê / yê karê wî tiştek e -ker, ya / yê tiştekî dike kara, bibandor, tesîrker, giring, fer, karîger jêhatî, bişiyan, karzan karxezal, xezalên hê mezin nebûne şareza, karnas, pispor, kesa/ê karekî baş dizane / dinase şarezatî, karnasî, pisporî karbidest, rayedar, desthilatdar, kesên kar (t yên fermî / resmî) di bin fermana / rêveberiya wan de ne karbidestî, rayedarî, desthilatdarî karbir, tişta dawiyê li karekî tîne hevkar, kesên li gel hev karekî dikin hevkarî, kirina karekî li gel hev pispor, şareza, zanaya/ê karekî bertek, bersiv, reaksiyon kardîtî, karkirî, şareza kareba, kehreba, elektrîk, ceyran zîqok, zîqzîqok, hin pirtikên gewerî yên biriqin in bi cilên jinan / keçan ve tên zeliqandin daku xweşik bin xidam, xizmetkara jin / keç bela, karesat, bextreşî coya binerdî, kanala binerdî, ava di bin erdê re diherike karezav, ava di bin erdê re wek coyan / kanalan diherike karezçêker, kesa/ê karê çêkirina coyên binerdî baş dizane kivark, hacîlok, kuvark karge, kargeh, cihê kar lê têt kirin sedem, binas, sebeb, ho, faktor kargêr, serkêşa/ê yan birêvebera/ê karekî, kesa/ê serkêşiya karkeran dike kargêrî, birêveberî, serkêşî bikêr, bikêrhatî xizmetkar, destsivik, kesa/ê dixwaze xizmetan bike kêr, bikêrhatin, bikêrî xizmet, xizmetkarî kêrhatî, bikêr, bikêrhatî (êş / nesaxî ya) kujek, ya dikuje yan dikare bikuje -karî, kirina karekî: tawankar tawankar, kesa/ê tawanan / xirabiyan dike bibandor, karîger, tesîrker, efektîf bandor, tesîr, karîgerî, karîgertî, efekt karîte, darê dirêj û qayim yê banên xanî xwe lê digirin karik, kehrik, kara / kehra sava / nûçêbûyî karkinar, zanenşîn, teqawid karkinarî, zanenşînî, teqawidî karker, şolker, îşker, şuxlker, kesa/ê kar / şol / îş / şuxl dike şareza, pispor, karzan, karkirde karname, nameya / plana birêvebirina kar karname, belgenameya ku kesekî filan kar li bêvan demê kiriye daku kesa/ê kar kiriye vê belgenameyê di pêşerojê de wek nîşaneya pisporiya / şarezatiya xwe bi kar bîne bn karzan karxwaz, karniyar, kesa/ê daxwaz dike ku bikeve ser karekî karniyarname, karxwazname, nameya / forma têt dagirtin dema daxwaza ketina ser karekî têt kirin karte, name, belgename, kaxez dirûna cara duyem, berhemrakirina cara duyem ji heman zeviyê karsaz, kesa/ê yan şirketa tiştan çêdike çêker, kesa/ê tiştekî çêdike / karekî dike karûbar, kar, kar û tiştên dî yên pê re bn karûbar waz, şiroveya dînî karwan, kerwan, koma mirovan / dewaran ya bi hev re dimeşe karwançî, berpirsa/ê karwanekî karwanî, endama/ê karwanekî, ya / yê li gel karwanekî gerestêr, planet stêra spêdeyê, karwankuj bn karwankuj karxane, kargeh, cihê kar lê têt kirin fabrîqe karzan, pispor, şareza, kesa/ê karekî (baş) dizane karzanî, pisporî, şarezayî gêj, bêhay mat, ecêbgirtî, matmayî mismid, ya / yê guhên wê / wî ji ber dengek bilind kêlîkekê tiştekî nabîzin kase kûp tirar şûşe, cam bazirgan, ticar, tacir dikandar bazirganî, ticaret dikandarî gêjî, bêhayî matî, ecêbgirtinî, matmanî mismidî bazar, bazirganî, ticaret kêmasî, kêmûkasî cot, kêlan, çandin koşk, koçk, seray, qesr, xaniyên mezin û bihagiran kaşe, tiştê mirov li ser / têde rûdine û xwe li ser berfê dixwişînin kaş, libin, blok bn keşke dem, wext, çax, zeman carinan, car car, geh geh dema, gava, hingê ku, (wê) dema ku, (wê) gava ku, wexta ku demkî, navdem, berdem, rabor, neberdewam, neherherî, nemayinde demjimêrk, saet dempîvk, alava pêpîvana / pêdiyarkirina demê kerb, kîn, nefret cûn, cûtin kavil, wêran, xopan, xerabe kavir, mihên di navbera temenê 3 û 6 mehî de sosret, ecêb, seyr, neasayî, nesiriştî, nexwezayî navê giyayekî ye bn qereç per, kaxez, kaxiz, pel name kaxezdar, kesa/ê karê wê /wî (t li daîreyên hikûmî) tomarkirina kaxezan e com, gom, meydan, sahe, gorepan dor ("Dora min e, ne ya te lew ez dê pêşî bikim paşî tu.") rişte, biwar, şax (yê zanistê) ku dema (ku), gava (ku), wexta (ku) madem, pa madem: Ke wa ye, bo nayê? Madem wa ye, çima nayê? daku, da: Hatim ke bitbînim Hatim daku te bibînim ger, eger, heke, heger, heker, heko: Ne nazanî melê Eger nizanî nebêje ya / yê / yên dî / din ya / yê / yên dî / din paşbendika diyariya (# nediyariya) yekjimar e (Di kurmancî de bi piranî nayê wergerandin: Pencereke sor e Pencere sor e. Bi inglîzî li şûna wê pêşpeyvika "the -k- (rayê dema niho ji lêkera "kirdin = kirin": [Min d]ekem, [to d]ekeyt, [ew d]eka[t], [ême d]ekeyn, êwe [d]eken, ewan [d]eken kebab, pirtên goşt yên bi şifşeyan ve li ser yan ber agir tên biraştin xumamiya / tarîgewrikiya spêdeyan dawayên (bi li meha rojîgirtinê remezanê) berspêdeyan ji mizgeftê bi bangek bilind tên xwendin cûnek lîmonan e (serê) şor / berjêr (heywanên / lawirên) şaxbadok, şaxçemiyayî keçel, hewês keçelî, hewêsî, keçeltî bn keçe lê tevî ku, herçend e bn namo kef (ya sabûnê / pêlên deryayê) bilq (ya şorbê) gilîz (yê ji devî) gilîz (ji devî) hatin lêb, lêhb, hîle, xap, xîf (xwe) xîfandin, hîleyan xwe jê xilas kirin (jê) xîfandin, lêb lê kirin, xapandin, bi fêl û hîleyan jê standin kefalet, gerew garantî, misogerî filitîn, xilasî, azadî, silametî (ji belayekê / nexweşiyekê) filitîn, xilas bûn kefav, ava kefdar kefîl, gerewdêr garantor, misogerker bilq, kefa bi ser tiştekî dikele dikeve (hespên) kihêl / kehêl [h wek 7] tat, teht, helan zinar rizde gir şixre, darqetkên / darbestên wek baran li hespan / hêstiran tên barkirin bn keçel kom, gurûb, deste ker, pirt, par, parçe, qet gupik, gupîtk, lûtke, cihê herî bilind (yê çiya / darê û hwd) hût, rût, hilû, keçel nêr (t heywanên mezin) telew bûn, nêr xwestin, (hin lawirên mê dema dixwazin yên nêr li gel wan di nav têkiliya leşî de bin) varê, avarê, dûrî rê / navendê, dûr bn kilaf kelex, term, leşê mirî kelam, kilam, nivîsên pîroz yên hin mezheban (t. kakeyiyan): we kelam bi kelam, bi sond, sond dixwim ku... serek, serok, mezin bn kelan gidîş, koma giyayê dirûyî û li ser hev civandî navê bajarokekî ye li Başûrê Kurdistanê kum, kulav, şewqe, şepqe bn kilaş gumtil, gumtilk, komik kêlbe, kelbe, didanên tûj, didanên dirinde (wek yên seyan < kelb (A) = se, kûç) kulox, kele, ser ser-, sere-: kelepaçe serûpêk (xwarinek e ji ser û piyên heywanan tê çêkirin), keleberaz înato, serhişk, sereberaz, nêre-: kelejin nêrejin, jina wek mêran, keleşêr dîk, dîkilê, mirîşkê nêr -ve (paşpirtikek e bo diyarkirina hin rengên dişibin rengekî lê ne tam ew reng in): sûrkele sorve, rengek nêzîkî sor lê ne tam sor bejndirêj, dirêj kelek, darên bi hev re girêdayî yên pê mirov di ser avê re derbas dibin kom gidîş, koma giyayê li hev civandî kom kirin, danîn ser hev, kirin gidîş lêb, fêl, hîle, xap, fen, lêhb lêbo, hîlebaz, xapînok, hîleker kelekvan, kesa/ê rêveberiya kelekekê dike bn kelekbaz perasû, parsû seqet, bêdest yan bêpî, birîndar, kirêtkirî kelemî, kelem kelemçe, kelepçe şeq, tîk, tiştê ji hin deran ji hev vebûye û kunek dirêj ketiyê kelepûr, mîras, bermayî, tore, çande kelepûrî, mîrasî, mermayî, toreyî, çandeyî bn kelem bizîng, werîs serhişk, înato, biînat dîk, dîkil, mirîşkê nêr tikîtezî, cipîcemidî, sirûsar, pir tezî / cemidî / sar giyayek bor û strîtûj e bn deselat şeq, tîk meydan, qad sûd, sûde, mifa, feyde, kelk, kar, qezenc, qazanc bn kele kesa/ê didanên wê / wî yên pêşiyê ketine çande, tore, kultûr bêserûber kerûper, pirtûmirt, hûrûmûr cûnek stiranên gelêrî yên kurdî ye sirûseqem, sirûsarma kelxane, dikana çek-/ tivengçêkeran kêm, hindik, piçek piço-piço, kêm-kêm, hindik-hindik kemal, kamil, tam, temam, bêkêmasî, têrûtijî keman, alavek jendar ya muzîkê ye kemançe, viyolîn, alavek jendar ya muzîkê ye kemançejen, viyolînîst, kesa/ê li kemançeyê dide bn simt kêmayesî, kêm yan biçûk hesibandin kêmayetî, mînorîte, kêmanî bn kemî kêmbîr, kesa/ê tişt baş namînin li bîrê, kesa/ê bi asanî tiştan ji bîr dike venehewayî, bêsebr, balkurt, dw. baldirêj, bisebr destkurt, hejar, feqîr, belengaz, perîşan kêmbêj, kesa/ê kêm suhbetê dike rex, kinar, qirax, tenişt, serlêvî, sersinorî piçekê, kêmekê, hinekî kemer, navteng, newq kemera zemînê, ekwator kemerbend, kemerek pan e parastî, neşkê, îmmûn camêr, qenc îmmûnîte, parastinî çarşev, mêzer kemerdar, kemerkirî, bikemer kemerî, ekwatoriyal rexî, kinarî, qiraxî, teniştî, serlêv, sersinor pîsatiya bi dawa / derqûna mihan ve hişkbûyî bn kemî kêmî, piçekî, hindikî, kêmayî, hindikahî kêmnas, kesa/ê yan tişta/ê kêm tê nasîn jîr, zîrek, jêhatî, hişyar manîpûleker manîpulasyon jêhatî, dîplomat jêhatinî, dîplomasî şermîn, fedîker, kesa/ê şerm / fedî / fihêt dike kêmsal, kêmtemen, jîkêm, kesa/ê ji alî temen / jî / umur ve biçûk (t ya / yê hê nebûye 18-salî) kêmşîr (bizina / miha / çêla û hwd) ya kêm şîrî dide xemsar, sersar, kesa/ê baş pûte bi tiştek giring nake, kesa/ê giringiyê nade tiştek giring xemsarî, sersarî kemtiyar, hiyena, lawirek kûvî yê dirinde ye û dişibe gur û seyan kêmtên, kêmbandor, kêmtesîr bn kemûkûrî bn kemûkûrî kêmasî, kêmûkasî, netemamî ken, kenî (kiç) keç, qîz dot kinar, qirax, lêv, serlêv, rex, alî, hêl, tenişt avdestxaneya / tiwaleta derveyî xanî asoyî, kinarî, horîzontal terkemirov, kesa/ê zû-zû nayê nav civatan lê bi tena serê xwe dimîne terkemirovî kend, çal, xendek, newal, nihal kend û kosp, astengî, dijwarî kendal, cihê av yan ax tê de datêt kendav, xelîc, cihê ava deryayekê lê dike navber du bejayiyan (Agadarî: Ger av li van bejayiyan bisekine, jê re 'kendav' (ing. 'gulf') tê gotin. Ger di wê navbeyna du bejayiyan re bibore û dîsan bigihe ser avek berfire, jê re 'tengav' (ing. 'straits') tê gotin xendek, kendek, kend kolîner, kolînkar, kesa/ê dikole kend, şeq, kun, tîk, çal bn kenesme kolîn, kêlîn bn kine hewce, lazim, neçar, mecbûr, pêdivî, pêwîst hewcetî, lazimî, neçarî, mecbûrî, pêdivîtî, pêwîstî navê teyrikekî ye navê giyayekî ye kinîşte, perestgeha / pîrozgeha cihûyan (hevberî mizgefta misilmanan û dêra fileyan) bn ken navê teyrikekî ye keçik, qîzik, keça / qîza biçûk zerî, canik, bernavê rêzgirtinê bo keçan (li şûna 'camêr' bo zelaman û 'xanim' bo jinan) bn kilêse bn ken kentor, dolaba cilan yar, hevala keç, destgirtî xidam, bermalî, keçika karûbarên navmalî yên malbatek biyanî dike bn eskiwê sivî. bn sos kepen, kepene, kepenek, qapûtek / saqoyek / çakêtek dirêj e (t şivan şivan bi ser milê xwe de dikin) bn kepr bn kepran bn lûtke kepir, banek e ji çeq û çilû ye ku li ser çar stûnan yan jî du stûnan û aliyek dîwarê xanî hatiye danîn û daku hîn û sîber be û bo lêrûniştina yan lênivistina heyamên germ e kepiran, heyama / demsala mirov li bin kepiran dijî / dinive kepirk, kepirok, kepirên biçûk (limoz) lixav (lût) kepî, poz, difin, bêvil ker, guhdirêjk (lawirek e) ker, kerçove, bêaqil ker, kesa/ê (ti tiştî) nabîze, kesa/ê guh lê (li ti) nabe qerisî, (pir) tezî / cemidî / sar -ker (paşbendikek e bo diyarkirina ya / yê dike): niwêjker nivêjker kerbav, kerbab, keça / kûrê keran (dijûn) kerane, mîna keran / bêaqilan kerbeşk, kelbeşk, giyayek bistrî ye (t ker jê hez dikin) kerdir, navê giyayekî ye dişibe garis nîvişk, rûn belem, keştîk, keştiyên biçûk, amraza raguhezandinê ya seravî mejîreş, kesa/ê ti tişt naçe mejî / serî yan tê nagihe yan fêr nabe kerekûvî, zebra kerî: barêkî kerekî barek kerî (bi temamî) ker bêxem, sersar, xemsar, kesa/ê t tişt bo ne xem e şalok, alava giyadirûnê kerese, materyal bn kerese car, gav, dem, bîsk, kêlîk carcarî, carinan, carcar jêhatî û dilsaf navê teyrikekî ye kerefs, bexdenoz, meydenoz, navê giyayek xwerbar e kerî, kertî, kerînî, kerîtî xertel, sîsalk, sêmir, dalereşk, kergezk kerhing, hingên (ango mêşên hingivî / hingivînî yên) dixebitin kerî, nebûna hinêra bîstinê / guhlêbûnê nîvgirav, bn nîmçedorge kerkujk, jale (giyayek e. ing. orleander) kerok, kerkok, bêaqilok, peledîn xemegurî, margîsok, marik, marok kermêr, mêreker, mirovê mîna keran kerse, mirovê mîna keran û seyan pijûk kûfîk pijûkîn, pijûkê girtin, bûn pijûkî kûfikîn, kûfîkê girtin, bûn kûfîkî pijûkî kûfîkî kerûbar, karwanê keran kêrhatî, lihevhatî, mîna ker û mêşan li hev bn gilimtik ker, pirt, pişk, par, parçe, pirtik ker bûn, kerîn, hatin kerkirin ker kirin, kerandin kîte, kite, kit, pirtikên peyvan. Nimûne: peyva "azadî" sê-kîteyî ye: a-za-dî piç, piçek kerî, pirtî, pişkî, parî, parçeyî kerkirî, bn kert kerûper, pirtûmirt, kitûmat, hûrûmûr, bn kert kerguhk, kîroş, kêvrûşk, xirnîfk, xirnaq çirisok, biriqok, teyisok, birqdar bn sinor kes, mirov, şexs (kesûkar) kesûkar, xizm, lêzim, mrov, eqrebe kesane, prîvat, şexsî, kesî qerisî, qefilî, cemidî, tezî, teziyayî (rengê) kesk, bn sewz keskî, ji rengê kesk, bn sewzî tîj, xwarina tama wê bihêz keskûsor, keskûala, bûka baranê, bn pelkezêrîne kesnedar, împersonal nedîtî, kesê-nedîtî, berê-nedîtî guloka berfê / befrê, goga / hola / topa / tepika ji berê çêkirî seqa, avûhewa, siqa, rewşa tevayî ya avûhewa bn keşûfiş derd, kul, keder, keser, eger, elem, êş, jan werz, demsal car, dem, gav, kêlîk, bîsk kincir, peritî, diryayî, çiryayî bn keşye keşîş (di filetiyê de hevberê "feqe" yê misilmanan) keşk, mastê / şîrê / penîrê hişkkirî xwezî, xwezîka, xweziya, xozî, hêvî dikim ku..., baştir e / bû ger... (stêrgela / koma stêran ya) Kakêşan, Rêya Kadizan ber perên esmanan, cihê pir bilind, ciyê mirov nikare bi asanî bigihiyê qerebalix, heytûhot, geremol bn keştîwan keştî, gemî, sefîne, baxîre, vapor keştîgel, koma keştiyan, fîlo, donenme keştîvan, keştîgêr, kesa/ê karê meşandina keştiyekê dike keştîvanî, keştîgêrî pesno, metho, xwemezinker keşxe, xweşik, delal, spehî, bedew, ciwan keşye, şaşik, cemedanî, dersok (t ya zer ya hecî dikin zerê xwe) seqanas, hewanas, kesa/ê bi zanista hewa û seqayê mijûl seqadêr, hewadêr, kesa/ê di navgînek ragihandinê de (televizyon yan radyo) rewşa seqayê radigihîne seqanasî, hewanasî bermayiyên ar / ard dema tê patin kitan, ketan, qumaşek e kitan, caw, ketan kitane, ketane, cûnek stranên gelêrî yên kurdî ne kitanî, ketanî, cûnek behîvan / bahîvan e kule, ketan-û-kevan. bn kule gir, milpan, mezin, girs, debdebe, gembolan bn ketk lêb, xap, lêhb, hîle, fêl, fen, xapandin gezo, ava / dewê daran kitik / ketik , hejîrên hişkkirî bn ketin alavek e bo kolîna coyan / cokan / kanalan kew, firindeyê neteweyî yê kurdan kew, saxkirina birînan kewandin, kew kirin moxel, bêjing, alavek e bo bijartina t birinc yan ar ji qirşikên pîs (şîn) şîn, rengê şîn -kev- (rayê dema nihoyî ji lêkera "kewtin = ketin / keftin") eba, hin cûn cilên dirêj kavil, xopan, xerabe, wêran kevan, kivan (tîr û kevan) (qareman) pelewan, mêrxas, çeleng, fêris, qehreman, egîd, gernas (le nûsîn da) kevanek, ev nîşandeka nivîsînê: (...) kevane, banê ji alî binî ve mîna kevanê (pêlaw) kele, cûnek pêlavên / solên ser berfê yên ji rûlên vehûnayî çêkirî ne daku pî di berfê re kûr daneçin kevanek, ev nîşandeka nivîsînê: (...) têjkew, kewên sava / temenbiçûk kewgîr, kesa/ê kewan digire û xwedî dike kewgîrî, nêçîra kewan, xwedîkirina kewan kewlidar, ew heyama salê ya kew bi piranî li ser daran in kefçik, kefçî, kevçik, kevçî, alavek pêxwarinê ye bn kewçik kewdav, vedana kewekî li ber kewan daku bên nik kewa vedayî daku bên girtin mejîreş, kesa/ê ti tiştî fam nake peledîn, tiredîn, hepletiraş, delodîn, bêhiş şînî zelal, rengê şînî esmanî cûnek pîvazterkan e bn kepr mifsik, heskû, kefçiyek e di çêkirina xwarinê de bo têkvedanê tê bikaranîn cûnek hirmiyan e kedî, kehî, malî, dj. kûvî, kovî hez, dilbijî, daxwaz, dildarî, azwerî, arezû kewjîn, dil bijîn, xwestin, hez kirin, dil ketin tiştekî kevl, pîst, çerm, post navê cûnek marên rengzelal e bn kon kevot, kevotk, navê darekê / teraşekê ye pêlav, sol, kalik navê lîstikekê / yariyekê ye berika / cihê pêlavan / solan / kalikan navê lîstikekê / yariyekê ye bazar, cihê kirîn û firotinê meydan, qad, gorepan ketin, keftin, kevtin ketî, keftî, kevtî kengî, çi demê, kinga, kingê, çi wextê, çi çaxê kabanî, kevanî, xanim, bermalî, jin, hurmet kêf, keyf, xweşî, şadî, zewq rewş, hal xemgîr, xemgîn, têrxem, xembar serxweş, mest, sermest spehî, delal, bedew, şirîn, şeng tiştûmişt: her xerîkî keynûbeyn e Her mijûlî tiştûmiştan e / Her bi hin tiştan ve mijûl e. bn key delîv, derfet, delîve, keys, şens Keywan, Satûrn (planetek e) kezaxe, qusandina / kurkirina mêwên tirî kezaxtin, kezaxe kirin kezî, pirça / porê hûnandî kî kê: Kê ye? Kî ye? Bo kê ye? Bo kê ye? kêç, spih kêçewî, kêçan-girtî (berdî ser gorekan) kêl, kevirê li ser gorê tê vedan û pirî caran tekstek li ser tê nivîsîn (kox) kol, kolik, kox, koxik, xanîkê bêserûber kêlan, bo çandinê ax (ne kûr) kolan, cot kirin, gasin lê dan kêlgeh, zevî, cihê kêlanê kêlayî, (ne kûr) kolayî kîr, xir, pido, doqişk, organê cinsî yê mêran xet, rêz kêrat, teraş, devî, tiraş bn çeqo pozbilind, difinbilind, kesa/ê xwe pir mezin dihesibîne pozbilindî kêş, kêşandin, kişandin giranî, qursî kêş, pîvana helbestan kêşandin, kişandin, kêşan kêşandin, kişandin, kêşan (xayandin) vekêşan (Civîn dê du saetan vekêşe" ango "Civîn dê du saetan dirêj be) vekişandin, paşve kişandin / kêşan dirêjvekêş, bûyera demek dirêj didome pirsgirêk, arîşe, kêşe, problem, girift, dubendî ked, rênc, rêncberî ked kirin, rêncberî kirin bn kêşdar kêşik, alava tişt pê tên kişandin kêşman, dirêjker: gurîsî kêşman werîsê kêşman, werîsê li werîsek din hatiye zêdekirin daku dirêjtir bibe û bigihe ciyekî şerenîx, nîgaş, gengeşe, rikmane kişîn, kêşîn, hatin kişandin / kêşandin / kêşan kêşayî, kişandî, kêşandî çiya volkan, çiyayê agiravêj kûvî, kovî (dijberî 'kedî', 'kehî') hov, wehşî dêm, beyar, giyayê / fêkiyê bi xwe (ne bi avdana bi destê mirovan) çêdibin kesîtî, kiyetî, nasnav, îdentîte şixar, şixart, kibrît, gogird keç, qîz, kiç, dot keçane, mîna keçan yan yên keçan keçsêwî, keça bav yan dayik yan herdu nînin keçeza, nevî, zarokên keça kesekî keçanî, dema mirovekê ya ew tê de keç e / bû keçok, mîna keçan (t peyvek neşirîn e bo kuran / zelaman) bn kiçole biçûk, biçûkok, biçkok keçik, kiçik, keçên biçûk pif pif bûn, perçivîn, nepixîn, werimîn pif kirin, perçivandin, nepixandin, werimandin kifin, kefen, cilên (t spî yên) li miriyan dikin û wan binax dikin kifindirîn, ya / yê rê lê nikare bêt girtin berxwedêr kufur, kifir, guneh, bêîmanî kufurbaz, gunehkar, bêîman betilî, westî, tehibî, mandî, westiyayî demsal, werz, heyam kil, dermankek reş e li mijûlankên / bijangên çavan têt dan çêkirina ceran û alavên dî ji axê bi agirdanê bn kela gulolk, gog, hol, tepik, benê / deziyê / rîsê li hev hatiye alandin û wek gogekê lê hatiye kirin kalik, pêlava / sola serê wê ji rîs hatiye çêkirin kalikker, kalikçêker kulav, kum, tiştek e mirov dike serê xwe t daku serê xwe biparêze kumzirx, kumasin, kulavasin, kumê / kulavê madenî / asinî / hesinî kulavçêker gupik, gupîtk, lûtke, serikên çiyayan bn kilawne navê firindeyekê ye perûk, pirça / porê çêkirok / nerastîn kumzirx, kumasin, , kumê / kulavê madenî / asinî / hesinî fanos, lampe kilçîv, kilçîvik, çîvê / çîvikê / pênivîskê kildanê kildan kildank, cihê alavên kildanê tê de tên parastin / ragirtin mij, moran, dû, mij û moran bn helm embar, depo birihayî, qelihayî, qir, nemayî demborî, kevnbûyî birihîn, qelihîn, qir bûn, neman dem lê borîn, kevn bûn, êdî kêr nehatin birihandin, qelihandin, qir kirin, nehêlan dêr, kilîse, perestgeha îsawiyan seramîk kefş, binkefş gulte stûr, qalind asê kilîl, kilît, vekerk, enextar cihê kilîl dikin tê re gulolika berfê, komikek berfê ya hewa bi xwe re dimeşîne kilîm, xalîçe, berik, mehfûr, merş kilik, kurî, dûv, daw, kurîk, dûvik, dawik, tiştek dirêj e bi derqûna gelek cûn lawiran / ajalan / heywanan ve destik, li alavên pêkarkirinê (wek bivir / das / kêr) cihê mirov dikare destê xwe biavêjiyê û pê bibire çembil, li amanan / firaxan cihê mirov dikare destê xwe biavêjiyê û pê rabike (pence) til, tilî, tibl (pênûs) qelem, pênivîsk kilik / kurî / dûv qusandin / kurt kirin gumtil, gumtilk, kom, komik bn şêwe bextreş, bêsiûd bextreşî, bêsiûdî bn kulonce xulole, dara jixwe kunek yekderî li qurmê wê heye cehê li ber gihiştinê lê yê hê nehatiye dirûn qirç, qirçik, çirûsk, çirîsk (yên agirî) hilbûn, (agir) berbûnê, vêketin, geş bûn gurmij, agirê pir gur navê giyayekê ye hin cûnên tilyakê jê tên çêkirin kiltûrik, tûrikê alavên kildanê nik, cem, bal, ba, def, deve rex, tenişt: Malyan le kin malman e Mala wan li rex mala me ye bn kiç (giyayek çandî) şên nebûn, çênebûn rex, kinar, qerax, lêwar kinar, navê darekê û fêkiyê wê ye lêkolîn, hûrlênerî, ezmûn, ceribandin, vekolîn lêkol, hûrlêner, ezmûnker, ceribîner, vekol navê giyayekî ye qûn, paşî, pişt, derqûn qûnde, qûnder, kesê qûna xwe dide / difiroşe (herw. mecazî) qopik, bermayiya nayêt bikaranîn ya hin tiştan: kingecigere qopikê cigareyê, pirtika nekêşandîmayî ya cigareyê kundiloşk, qut, qutok, kurt, kin: kingeçinoke kundiloşk, quto / qutê, bejnbost biçûk kingeşer pevçûn, lêkdan, lihevxistin kereng, kengir, giyayek xwarbar e ben, dezî, ta, rîs qûndaxwişk, qûndaxwişînk, xwexwişandina jêrve li ser qûnê qûnxwişk, qûnxwişînk, meşîna li ser qûna (t zarok dema hê nikarin xwe li ser piyan bigirin lew qûna xwe dixwişînin ta ku xwe digihînin tiştekî) pîvazterk bn gesk kip, kesa/ê bi demkî ker, kesa/ê bo demek neberdewam tiştan nabîze mit, ciyê / kesê / tiştê qet ti deng jê nayên kip, dengek pir kêm bêkipên, bêdeng, mit kipî, keriya / kerbûna neberdewam mitî, rewşa tê de ti deng nayên bîstin kir, mit, ker, bêdeng, bêpêjn kurk, mirîşk û çengdarên dî dema li ser hêkên xwe rûdinin daku wan bimeriqînin û çûçelokan / çêlikan jê derbixin kurk bûn kiras gumlek, qemûs kirî, hatî kirin, (ya / yê) hatiye kirin vekirî, dijw. girtî qirç, dengê "qirçe-qirç" req (fêkî / keske ji ber ku hê negihaye) kir, dema borî ji lêkera "kirdin" ango "kirin" lêker, verb kirar, kiryar, kirin, kir lêkera hevdudanî lêkera gerguhêz, transîtîv verb lêkera gerneguhêz, întransîtîv verb kirarî, pratîkî, jiyanî kar, xebat: Kirdey min û birdey ewe Ez dikim û ew dixwe Yezdan, Afirîner, Xwedê rêveber çêker kirar, kir, kirin reftar, rabûn-û-rûniştin bn Kirdegar kirin vekirin, dijw. daxistin, girtin, girê dan conî, cuhnî destar bêruh, nejîndar kirê paletî miz, heq, heqdest, meaş kirêbar, mizê / heqê barhilgirtinê kedkar, pale, şolker, îşker, karker paletî, kedkarî, karkerî, palehî, şolkerî, îşkerî berzûr, zeviya ber / kevir / xij lê pir in lew kêrî kêlan û çandinê nayê keveşk, kepek, pab, serebêj keveşkî, kepekî, pabawî, serebêjî berfebahoz, rewşa seqayî ya tê de bi hev re berf dibare û bayê tund tê kerefs, giyayek xwarber e kirîn, standin, stendin, dijw. firotin heval, hogir, dost, yar xizm, lêzim, mirov, eqreba deşt, nizmistan, nizmgeh, rastgeh kurk, kurkbûyî pûjber, kesa/ê ketiye hizir û pûnijina û kûr difikire kerik, kirik, kerika guhî kirm, kurm kurmanc, kirmanc, kurd kurmancî, kirmancî, kurdî, kurdiya bakur , kirmol biguman, bişik, kirmdil kakil gewer nav, hindir cûnek hirmiyan çolê ye kirandin, keritandin, bi dengê "kire-kir" tiştek req xwarin cûnek hirmiyan e tîrok dengûdor, dengê bilind û berdewam kizîn (girîna zarokan / savayan) kiz, kizgirî, giriyê savayan / zarokan bikir, kiryar, kesa/ê dikire mişterî bn seg kerb, kîn, qehr kerb, kîn, qehr, kerb û kîn kişe! bigire! (bang li se / kûçik) bn kişûmat kişîn, kêşîn, xwe kişandin / kêşan xwişîn qeliqîn, velivîn, lebitîn (stêr) darijîn, xwiricîn jêk çûn, ji hev çûn çandin, cotkarî, çandinî, zîraet ben, dezî, rîs, benik, ta cotgeh, çandingeh, zevî cotkar, cotyar, çîner çandinî, cotkarî mit, kir, bêdeng, bêpêjn bindest, çewisandî mitî, kirî, bêdengî, bêpêjnî bindestî, çewisandinî pirtûk, kitêb, kîtab pirtûkbaz, kitêbbaz, kesa/ê pir dixwîne kesa/ê serê xwe ji pirtûkan / kitêban venake û karek dî nake pirtûkxanevan, kesa/ê li ber pirtûkxaneyekê kar dike pirtûkfiroş, kitêbfiroş, kesa/ê pirtûkan / kitêban difiroşe pirtûkxane, kitêbxane, ciyê pirtûkan kitik, pisîk, pişîk belakir, kesa/ê dixwaze her belayan peyda bike kufîkî, kifîkî, rizî, genî, fistewî tavil, tavilê, di cih de, di cî de, derhal, serdanser kû, kû der, kîj cî, kîjan cih: le kiwê li kû, li kû ve, li kû derê le kiwêwe ji kû ve, ji kû, ji kû derê kole, xulam, xizmetkar, berdestk koledar, xwediyên koleyan, kesên kole hene kolekirî, kesên hatine kolekirin koledarî, pergala / sîstema hebûna / kolekirina / firotina / kirîna / xwedîkirina mirovan wek kole bn kiwêleyî koleyî, koletî, rewşa koleyan kûderî, xelkê kîj derê / deverê / bajarî / welatî: Êwe kiwênderîn? Hûn kûderî ne? Hûn ji kû ne? kor, kore, ya / yê nikare (ti tiştî bi çavên xwe) bibîne bêûcax (kaniya) hişk(bûyî) (di) kû re, (di) kêrê re, çawan wa zû: Kiwêra hatît!? Kû re hatî!? Çawan wa zû hatî!? korane, mîna koran korav, ava hêdîka dimeşe (ya çem / rûbar) bn kiwêrî kordere, ava / çemê / rûbarê çikbûyî / hişkbûyî gundên varê / avarê, gundên marjînal korekanî, kaniya hişkbûyî, kaniya (êdî / niha) av jê nayê koremar şêlîbîn, kesa/ê bi çavên xwe baş nabîne korerê, rêya dawî lê tê û bi derek din ve naçe tengerê, rêya teng korekolan, korekuçe, kuçeya / kolana dawî lê tê û bi derek din ve naçe tengasî, tengavî, rewşa dijwar korî, koreyî, kortî, korbûn zozan, deverên hîn(ik) yên (t koçer) havînan lê dijîn dema ji germiya li deştan direvin, dijw. deşt zozanî (hespên) kihêl kû ve, kû de: Le kiwêwe gerawît? Ji kû ve vegeriyayî? axa, muxtar, serokê / serdarê gundekî / hozekî / êlekî / eşîrekî axatî, muxtarî, serdarî kix, pîs e, nexwe, biavêje (bo bangkirina li zarokan) kêmron, nîvtarî, mat kiz, bêhêvî, dilsar, xeyalşkestî kuzurandin, bi êşek tûj şewitandin / sojandin / suşandin kuzurîn, bi êşek tûj şewitîn / suşîn jan, azar, êş, şewat rîsî, giyayê nû hatiye dirûn û hê hişk nebûye solhe, birincê nû hatiye dirûn û hê hişk nebûye bn kizole kizir, nîvziwa, erda ne herî û ne jî toz kêmronî, nîvtarîtî, matî kizî, bêhêvîtî, dilsarî kizok, bêhêvî, dilsar kalox, kaloxk, tişta demanceyan dikin tê de keç, qîz, kiç, kîj, bn kiç keçik, qîzik, kiçik bn kîjele bn kela kîn, nefret, qîn, dijminatî, heznekirin bikîn, kînedar, nefretdar, kesa/ê di dilî de kîn û nefret heye qîr, qîj, qîrîn, qîjîn, dengek pir tûj û bilind derkirin qîreqîr, qîjeqîj, qajewaj kîs, kîsk, çiwal, torbe, telîs, zerf cizdan, berîk peq, pelq, porg, peqlîşk, peqik, pelqik bn keys kûs, kûsî, kûsele, req kîşwer, parzemîn, qita, kontînent navkîşwer, transkontînental, tişta navberî kîşweran kîşwerî, parzemînî, qitayî, kontînental cerik, cer strî, dir, giyayek çeqiktûj e kom, berhev tevayî, tevahî, hemû, giş tax, mehel, pişkek / beşek ji bajarekî ~î zoxal kul, derd, xem, keser, azar, ezyet, êş, jan, kovan kox, çiya civîn, kom bûn, berhev bûn kom kirin, berhev kirin, civandin Perwîn, navê komstêrek heftstêrî ye (bi îngilîzî "Pleiades" e) kombend, civang, civîn kombûn, civîn kas, kasik, tirar, tirark (amanek / firaxek e) koç, (mal)barkirin, ji ciyekî bar kirin cihek dî koça dawîn, mirin, wefat koçerî, koçkirina berdewam koçek, gerok koçek (hin alim û zanayên êzidiyan in) kum, kulav (t cûnek kulavên bo jinan) koçer, kesên bi berdewamî yan jî li gor demsalan malên xwe bar dikin û ji ciyekî diçin yek dî (t yên zivistanan li deştan û havînan li zozanan diborînin) koçertî, (awayê) jiyana koçeran koçerî, mîna koçeran koçî, hicrî, salnameya îslamî koçker, gerok, geştiyar den, dewlik, bîdon zerik (amanek e şîrî ji bizinan / mihan didoşinê) bn bac komfiroş, kesa/ê yan şirketa tiştan kom bi kom difiroşe komfiroşî, firotina tiştan bi kom / li ser hev komgeh, civîngeh, cihê kombûnê / civînê yan komkirinê / civandinê enstîtu embar dikan komgehvan, civîngehvan, rêvebera/ê yan karmenda/ê komgehekê / civîngehekê pisto, pistok, berstu, berstuk, yax, girîvan xirab, xopan, kembax berhevkirin, komkirin, berhevkarî kêlî, kêlîk (karê derzî û dirêziyan) lihev, lihevkirî, pêkhatî li hev kirin, pêk hatin, sulh kirin, aşt bûn li hev anîn, pêk anîn, sulh pê kirin, aşt kirin bn koke kuxik, kux kuxekux, kuxîna berdewam lihevkirin, pêkhatin, sulh kuxîn, dengê kuxikê jê hatin pişt (t beşa jorîn ji pişta mirovan) pişto, piştî, barê mirovek dide pişta xwe û hildigire goc, (kesên) destên (wan) baş naxebitin, destên nikarin tiştan zeft bikin goc, reben, feqare, nejêhatî, nekar, nikar kolan, kuçe, cadde, rê, şeqam kolanname, kuçename, berhevoka / ferhengoka / îndeksa kuçe û kolanan, kolanî, gerok, kesa/ê li kolanan dijî (ango ne di xaniyekî ve / ne li mala xwe) (yariyeke) firfirok, pirpirok (navê pêlîstokekê ye ku têt firandin) (balendeke) kolare, qereqûş, xertel, qertal (navê firindeyekî ye) zarokên bavê wan miriye û dayika wan dîsan zewiciye cehê / genimê avêtî / çandî hestiyê sîng(î) paşbendikek e wateya "pûç" / "nebaş" dide peyvan stûn, dîrek li ber xwe dan, xwe çirikandin koler, kesa/ê tiştekî dikole vekoler, lêkolîner, kesa/ê azmûnan li ser tiştan dike gocewar, bi dijwarî seqet / birîndar piştoyek, piştiyek, barek piştê pir, gelek, zêde (kar, bar, berpirsiyarî) piştgêr, kesa/ê malê firotinê (t çît û qumaşan) dide pişta xwe û digerîne û difiroşe piştohilgir, piştîhilgir, hemal qolinc, milreqî, êşîna ji ber reqiya navbera milan û patikê qolincan, pirjimariya "kolinc" qolincan, giyadermanek e bo saxkirina ji êşa qolincê têt bikaranîn patik, paşstu, pate, stukur kolîn, kolan, kolandin kêlîn, kêlan, kêlandin vekolîn, lê kolîn alavek e kefçiyên darîn pê tên çêkirin kolik, xanîk, kox, koxik stargeh, asêgeh, senger kok, qurm bn amanc piştokêş, piştîhilgir xweragir, xurt, kesa/ê (bi asanî) rê nade ku kesek zora wê / wî bibe kolî, qewartî, kolayî, tiştên (darên / kevirên) hatine kolandin cûnek nanê tenûrê ye qoz, kûz, xûz, qilûz, piştkûz, piştqoz, piştxûz, kesa/ê pişta wî daçemiyaye û rast nabe avsûrk, ava sûr(kirî/bûyî) bn ko bn king qumtil, qumtilk, komikek (axê / şekirê û hwd ya) hevgirtî daçemîn, (pişt) qoz / xûz / kûz / qilûz bûn komar, cimhûriyet, cumhûriyet, pergala / sîstema dewletî ya tê de gel (bi hilbijartinên rasterê yan jî bi rêya nûnerên gel) seroka/ê dewletê hildibijêre êl, hoz, eşîr civak civat komarî, cimhûrî, cumhûrî qozbûyî, kûzbûyî, xûzbûyî, qilûzbûyî alîkarî, arîkarî, harîkarî, harî, alî, arî bn komek komel, civat kom, grûb berhevok cûn bir kerî ref deste civak civakî, sosyalî komele, komîte, sazî, rêxistin, yeketî kom, grûb berhevok civak, tevaya têkilî û peywendiyên navbera komek mirovan t yên bi hev re çandeyek hevpar pêk tînin yan li welatek hevbeş dijîn civaknas, sosyolog civaknasî, sosyolojî komfiroş, kesa/ê yan şirketa eşya li ser hev difiroşe, dijw. kitfiroş komfiroş, firotina eşya li ser hev, dijw. kitfiroşî (pişt) qozî, xûzî, kûzî, qilûzî kevn, dijw. nû kincir, kevne, kevnekincir, tiştên (t cilên) kevn kevnenû, tiştên (t cilên) hatine bikaranîn lê hê pûç nebûne kevne-, yê kevn ya / yê berê mêjîn, dijw. nûjen / modern kevnefiroş, kesa/ê yan şirketa tiştên kevnenû difiroşe kevneperest, konservatîf kevneperestî, perestina irf û edetên berê û dijberiya nûbûnê kinc, cil û bergên mêjîn (ne nûjen / modern) pîr, salmend kevnî, kevntî, kevnatî kevnar, kevnare, mêjîn, dêrîn, qedîm, antîk, (tiştek zemanê) berê bn kurtan kovik, qozik, xûzik, cihê bilind yê pişta hêştiran bn kiwêr nav, navend, hindir kom, gel, grûp civîn semînar, semposyûm civang, encûmen, şûra sava, zarok(ên nûbûyî / welidî) savak, zarokên hê di zikê diya xwe de bn dehol bn kosp koxistan, çiyastan, cihê çiyayîn / koxîn semasî, sêmasî, dirindeyek avî ye (ing. shark, tirkî köpekbaligi) kosp, asteng, kend û kosp, rêya nexweş kospayî, erda nedûz / ne-edil bn kospayî kose, mirov bêmû (t zelamê bêrih) şatir, fena, hîlebaz, fêlbaz, jîrek, şeytan sexte, sixte, ne resen, ne rast koş, pêsîr, hemêz, dergûşan koşîn, xebitîn, dan xwe, hewl dan, mihawele kirin xebat, koşiş, hewl, koşîn ra-anîn, rahênan, ders, temrîn bn koşan koşk, koçk, eywan, dîwan, seray, qesr koşyar, xebatker, têkoşer, koşer, hewldêr qurm, kok (yê daran) stûn kot û zincîr bend û zincîr, nîr û zincîr dawî, talî, kuta, kota, hew, bes kurtenerî, kurtebêjî, kurtebas kotan, koz, guhêr, cihê tankirî / çeperkirî bo têve parastina terş û tewal dawî, ya dawî, dawîn dawî lê anîn, bes kirin, hew kirin texsîr, xemsarî, sersarî qirş, qirşik (t zîwan / reşreşk / narîcank / birabirinck û hwd yên di nav dexl yan birinc re şên dibin lê divê yên bên derxistin çiku kêr xwarinê nayên) li gor hin edetan spêdeyek şînî û behiyan / taziyan e bo kesek mirî qurmik, kokik stûnik serikê stûnan kevok, kotir, kotirk, kevot, kevod, kevotk, navê firindeyekê ye kovan, kul, xem, derd, keser, keder kol, kolik, kox, koxik, xanîk bn kox lihevkirin, konsensûs koz, kozik, kotan, guhêr, cihê tankirî / çeperkirî lê bêban bo têve parastina terş û tewal koze, kom, komel, rêxistin, komek mirovên li pey hin armancên hevpar bn koze komzanîn, akademî koze, kom, komel, rêxistin, komek mirovên li pey hin armancên hevpar belim, pûşk, tûşk, çeltûk, qirş, qirşik saziya / akademiya ziman bn kozere bn berd xefik, dav, tepik bezarok, têjikên berazan pif kirin (t dema lava û dua tên xwendin) kafir (t pirjimar) -kuj, paşqertafek e: piyawkuj mirovkuj, ya / yê mirovan dikuje, qatil temirandin, vemirandin, mirandin, birhandin, nehêlan vemirîn, temirîn, birhîn, neman vemirî, temirî, birhayî, nemayî bn kujraw, kujrawe hatin kuştin kuştî, (ya / yê) hatiye kuştin ko, kuh, koh, devê / devikê (birekan / kêran yê) xweş nabire, dijw. tûj, xweş kel, pir germ, tişta ku dikele kel, kela dil kund, firindeyên kilikên / dûvikên wan hatine birîn qut, lawirên (ker / çêl û hwd yên) kuriyên / kurîkên wan hatine jêkirin yan kurtkirin qut, kurt, kin, dijw. dirêj kel dan (tiştekî), piçekî kelandin pencirk, dest û tilên firindeyan kelîn, kel hatin (tiştekî), pir germ bûn kelandin, pir germ kirin kulandin, êşandin, arandin, zûrandin vekulandin, vezûrandin, dîsan kulandin / êşandin / arandin / zûrandin (t bi bîranînên têrxem) arîn, ariyan, zûrîn, êşîn vearîn, vezûrîn kelî, kelayî, keliyayî, tiştê ku keline yan hatiye kelandin kulî kule, perdeyek e bo xweparastina ji pêşûmêşan (t dema havînan mirov li derveyî odeyan li bin kepiran dinivin / radizin) kurte-, qut-, kin- nevisî, nevis, zarokên jina kesekî yên ji mêrê wê yê berî yê niha bejnqut, kin, kurt, bejnbost, qut, qutik, quto, qutê, kinê, kino balavgeh, ciyê jin lê leşê xwe û cilan dişon (t li beravên çem û rûbaran) astengî, dijwarî tegasî, tengavî sêr, efsûn, cadû, sihir sêrker, cadûbaz, efsûnkar, sihirbaz çoxik, êlek tevir neliv, kesa/ê nikare bilive cûnek nan e kulîn, kûratiyek e di dîwaran re û li şûna dolaban tê bikaranîn, bb stêrk kulîçe, kulîparçe, xwarinek ji nan û gûzan û şekirê / xurmê yê bn kulan kul, birîn (pirça / porê) qijavij, ne hilû (vexwiraka) tîr avreşînk bn kule alek, gep, hinarik, rû bn kilo kelok, tiştên baş kêrî kelînê / kelandinê tên, dijw. çir, nekelok bn kilol bn kilor bn kiloş kemax, hêt, ran, qorik tengasî, tengavî, rewşa dijwar vemirîn, temirîn (çirûsk / ronahî / hest) argûn, ciyê agir tê ve tê hilkirin li hindirî xaniyan ve bn tiwana kun, qul, kulek kenarî, navê deviyek / teraşek strîtûj e kunkirî, qulkirî hewaragir, tişta hewa nikare tê re biçe kunc, qunc, ciyê ne ber-rê / ser-rê kuncal, quncal, ciyê du dîwar lê digihin hev zîwanî, zîwanîk, çinçinî, çinçinîk bazbazî kuncanê, navê lîstikekê / yariyekê ye cûnek giyayê mord / mûrtik e kuncî (Bot. Indicum) kunik, kunên hûr(ik) bn qujbin bn meşk bn kunebebû pêşpirtikek e wateya "kuna / kunên" ya kurmancî dide: kunegiwê kuna guh kunelût firnik, kunên pozan / difinan / bêvilan / kepiyan pixêrîk, pace, kuna sobeyan, kuna li ban dûkêl tê re derdikeve derî xanî kund, bum, pepûk bn kotan kunik, kunên hûr(ik) kunkunîk, kunkunîşk, tiştê pir kunik / kunên hûr lê hene kunkerk, alava kunkirinê birxû kunkirî, qulkirî kuntîle, leqem, tunel delodîn, tiredîn, peledîn, netemam, aqilsivik kur, law, pis, xort, gede, sebî, kurik, lawik. dijw. keç, dot, qîz, kiç kurane, lawane, xortane, gedane, sebiyane, mîna kuran / lawan / gedeyan / sebiyan kurd kurdane, mîna kurdan kurdayetî, kurdîtî, kurdînî, hesta neteweperweriya kurdî / kurdistanî, tevgera neteweyî ya kurdan bn kurdşinas kurdewarî, jiyana (mîna ya) kurdan kurdhez, kurdvîn, kesa/ê ji kurdan hez dike Kurdistan, welatê kurdan, deverên (piraniya) nişteciyên wan kurd kurdistanî, kesa/ê yan tişta/ê ji Kurdistanê kurd û gelên dî yên li Kurdistanê dijîn welatiyên Kurdistanê kurd zimanê kurdî tiştê ser bi kurdan ve kesa/ê bi kurdî diaxive / dipeyive yan dizane biaxive / bipeyive kesa/ê zimanê wê / wî kurdî ye kesa/ê bi kurdî diaxive / dipeyive yan dizane biaxive / bipeyive kesa/ê zimanê wê / wî kurdî ye kesa/ê bi kurdî diaxive / dipeyive yan dizane biaxive / bipeyive kesa/ê zimanê wê / wî kurdî ye kurdîzan, kesa/ê zimanê kurdî dizane kurdînas, kesa/ê pispora/ê zimanê kurdî ye kurdîzanî, zanîna zimanê kurdî kurdînasî, pisporiya li ser zimanê kurdî kesa/ê zimanê wê / wî kurdî ye tişta bi zimanê kurdî ye bn kurdayetî navê cûnek xurmeya / qespên bêxêr / nexweş e kurdperwer, kesa/ê dilsoza/ê doza kurdan e kurdnas, kurdevan, kurdolog, kesa/ê lêkolînan li ser (jiyana) kurdan dike, kesa/ê li ser (jiyana) kurdan pispor e kurdnasî, kurdevanî, kurdolojî, karê lêkolînan li ser (jiyana) kurdan bn kurdîziman xort, kurgel, komek kuran / lawan kuro! lawo! (bangkirina li kuran / lawan) nîvek, nav(a tiştekî), navik, navend kureza, lawza, zaroyên kurê kesekî, nevî kurezaza, lawzaza, zaroyên zaroyên kurê kesekî, nevîçirk kurtî, kurîtî, xortanî, xortî, lawanî, lawtî tolazî, tûletî kurgerî, karê keç dibin pey kuran kurk, cilek e ji hiriya / pûrtê hin heywanan têt çêkirin bn ciwanû kinkinîn, bi kinkinkî girîn / nalîn kin, kinekin, kinkin, giriyê / nalîna kinkinkî kolare, qereqûş, xertel, qertel, qertal, navê firindeyekî ye (zool. Milvus) tewîn, çemîn (bejna xwe li ber kesekî / tiştekî) tewandin / çemandin kursî, rûniştek, cihê liserûniştinê kursî, text, cihê rûniştina mîr / serok kurt, kin, qut, gurc. dijw. dirêj kurt û kurmancî, rasterast, bêyî dirêjkirin, bi sadeyî kurtan, palik, hawid kurtançêker, kurtandirû, kesa/ê kurtanan didirû kurtbir, kurt û kurmancî, bi kurtî kurtbirî ya / yê ku çavên wê / wî tiştên li dûr (baş) nabînin ya / yê ku (baş) li encamên karekî nikare binirxîne. dijw. dûrbîn kurtbînî kurte, kurtebêje bejnkurt bejnbost kurtik, kinik, qutik, hûrik, hûrkok, qutok qutik, êlek qut (zelam: quto jin: qutê), kinik, kurtik, bejnbost, kurt û qelew kurtî, kinî, qutî, gurcî kurtik, kinik, qutik, kurtok, pir kurt / kin / qut kurtike-: kurtîleçîrok kurtikeçîrok, çîrokên pir kurt kujer, kujende, bikuj (tiştê dikare bibe sedema kuştinê wek jehr) kuştar, kujî, karê kuştinê komkujî, kuştina gelekan bi carekê kuştî, mirandî, birhandî, telaftî, telifandî, qetlkirî gêç, cis, ces rende, planya kuştin, mirandin, telaftin, telifandin, birhandin, qetl kirin pirt, pert, qet, ker, parçe, parî, pirtik pertal, kerkon, qerpal, eşya qutan, kutan: a) lê dan, lê xistin b) hûr kirin, hûr-hûr kirin c) derzî lê dan, şirînqe kirin (~ be zewî da) avêtin erdê, li erdê dan kut-kut! (bangkirina li seyan / kûçikan e: "were vir") tam, tam wa, eynî tavilê, di cî de, bi lez ka, kanê, li kû ye kuçk, cihê li derve agir lê hatiye hilkirin argû, cihê li hindir agir lê têt hilkirin quz, virçik, zî, zîlik, poz (endama cinsî ya mêyan) kuzirîn, kuzîn, suşîn, şewitîn, sotin, kuziryan kuzirandin, kuzandin, sujandin, şewitandin, sotin bn kuzan çawan, kusan, çilo, çawa, kusa, bi çi awayî bn çon kuçe, kolan, cadde, şeqam, şarih, rêyên nav bajar yan gund (t yên çîmento- yan kevirkirî) kulind, kundir kûkû, dengê pepûkan pepûk, kund, bum, kûkûk qûnde, qûnder bêkulek, newêrek, newêrok, bizdok kûp, amanek e çay / qawe / av pê tê vexwarin kûp, kûpe, tas, tirar (amanek e) kûpik, tirarok, tasik, kûpê biçûk kûr , nêriyê xort ku êdî ne gîsk e lê hê nebûye nêriyê temam (Ji yên mê re bi kurmancî "tiştûr / tiştîr / teştîr / tuştîr" û bi soranî "tiştîr / çiştîr" tê gotin.) çemiyayî, tewiyayî xwar, xwehr, xêl badok qoz, xûz, qilûz, kûz rizde, nişîviyê asê girêl bûn, gindirîn agirdank, ciyê agir: argûn, di mal ve ciyê agir tê de tê hilkirin kuçik, li derî xanî ciyê agir lê tê hilkirin bn kûre bn kûre ker, parçe, pirt, par (t ji hin fêkiyan mîna sêv / pirteqal) bn kiw... al, alî, rex, hêl cem, nik, bal, ba, dev ber neserekî, duyem dor, derdor, dorber pirt, par, pişk dan / birin aliyekî xwe vedan, xwe dan aliyekî, ji rê rabûn, veder bûn, rêya kesekî / tiştekî kirin danîn / deynan aliyekî dan alî, dan rexekî, ji ser rê rakirin, veder kirin, vedan berê xwe dan alîkarî kirin pişta / guhê xwe danê, pûte pê nekirin, giringî nedanê xwe vedan, xwe dan aliyekî, veder bûn, ji ser rêya kesekî / tiştekî rabûn albabet, babeta duyemîn / neserekî albar, tiştê li gel barê serekî tê barkirin alberhem, berhema neserekî / duyemîn dayî / birî aliyekî cênîk lacîwerd, şînî zelal demkî, berdemî, dw. berdewam, herdemî derbajar, gund gundî, derbajarî albandor, alencam, bandora / encama neserekî / duyemîn meth, pesn meth û pesn lehî, lêhî, avrabûn alîgir piştevan alîgirî piştevanî nezan, bêhay, bêaga nezanî, bêhayî, bêagayî kelex, term (t yê lawirên sekitî / mirî) karê pirtdemî, karê ne bo temamî rojê (ango 8 saetan), karê neserekî / duyemîn kêmkêş, kesa/ê carinan cigareyan dikêşe stêl, çargoşeya çik, rektangel alkolan, kolana neserekî / duyemîn lehl, yaqût (dir û miceherek e) lal, bêziman (kesa/ê nikare qet yan baş zimanê xwe bigerîne û bipeyive) lava / dia / dua kirin, hêvî kirin, tika / rica kirin, xwestin xal, birayê dayika kesekî, bn xal tika, rica, hêvî, daxwaz, dua, lava lalengî, tangerîn (navê fêkiyekî ye) nîvlal, kesa/ê baş nikare zimanê xwe bigerîne û bipeyive lê ne bi temamî lal e aliyê devî bn lale lalî bn lale pelate, pijale, belawela navê tîpa "L" di alfabeya kurdî-erebî de di alfabeya kurdî-erebî de tîpên hevedudanî "LA" tîpa di alfabeya kurdî-erebî de "L" ku di soranî de wek tîpa "l" di peyva "sal" de tê xwendin stu patik, paşstu hêlîn, mala firindeyan / teyrikan kunc, mala hin lawiran derxistî, aware, mişext, derbider, derkirî, bêmal, bêhêlîn, penaber derbiderî, mişextî, awareyî, bêmalî, penaberî beten, aliyek çiyayekî / girekî rûpel, berper serlêv, alper, marjînal lapçîn, lafçîn, gezme, pêlav, sol ling, pî, pê, bn qaç dest tê werdan, destê xwe kirin di nav karekî re, xwe tûşî tiştekî kirin, dest kirin (tiştekî), dest (li tiştekî) dan qerf, henek, tirane, galte, yarî xwar, xwehr, xêl, çemayî, tewî, tewayî, çemandî, tewandî, dw. rêk, rast hejhejok, bi hejhejokî varê, avarê, aliyekî rê, derî rê, rexî rê, ne li ser rê xwarûvîç, çepûçûr alrê, rêya neserekî / duyemîn xwarî, xwehrî, xêlî qane, îqna, razî serhişk, înato, biînat serhişkî, înat lasayiyane, texlîdane, zarveker, îmîtatîv zarvekirin, çavlêkirin, lasayî, texlîd zarve kirin, texlîd kirin, çav lê kirin, lasayî kirin zarveker, çavlêker, texlîdker, lasayîker bêseng, alseng, bêbalans bêsengî, alsengî, bêbalansî destik lastîk, plastîk, elastîk laş, leş, beden, gewde kelex, term, cesed mirar yekal, rêyên tenê yekalî bn laş şernexwaz, aştîxwaz, pasîfîst şernexwazî, pasîfîzm, aştîxwazî jar, hejar, feqîr, bêhal, belengaz, perîşan, reben, nehe feqîr û hejar reben û perîşan tenişt, rex, teref, alî vajî, berevajî, berûpişt, serberjêr jêrcûn, jêrtuxm, cûnên / tuxmên / celebên / coreyên ji hin cûnên / tuxmên celebên serekî ciwan, genc, xort, law lorandin, lorîk pê gotin, stiranên şîniyê li behiyan / taziyan gotin lorîk, stiranên şîniyê li behiyan / taziyan lawaz, qels, bêhêz, zeîf, nazik, hejar, lehwaz, dw. xurt, bihêz lawazî, qelsî, bêhêzî, nazikî, hejarî, zeîfî, dw. xurtî, hêzdarî, bihêzî xortemêr, xweşxort balkêşî, balkişan, dênkişandin, bi alî xwe ve birin, qanekirin, îqnakirin, biçûk, kêm, neserekî, duyemîn bn lawe bn lawêtî ciwanî, gencî, xortî lawik, cûnek stiranên kurdî ye parasît, pêrejîn cûnek stiranên kurdî yên evînî ye navê giyayekî ye bn lawik alî hêl al, rex, tenişt, alî, hêl alîgir, piştevan, piştgir alîgirî, piştevanî, piştgirî lorîk, stiranên dergûşan / landikan, stiranên bo zarokên biçûk tên gotin dema landikên wan tên hejandin li (le ... da) di ... de, tê de li (le ...ewe) ji berdest, amade, hazir li meydanê di nav de li ber / pêşberî / miqayeseyî (kesekî yan tiştekî) li ser li serbanî li şûna, li dewsa, pêşve, ji dêlva li ber, bicihkirî, amade, li cihê xwe yê rast ji ber birin (t zarok) wa kirin ku bi ser neketin welidandin, hemleya xwe danîn (dayika Xwedê zarokê wê dide) ji ber çûn, hemle têk çûn, zarok pêşdem û mirî welidîn têk çûn, bi ser neketin ji taqet û şiyan ketin li ser, li dor, derheq, derbareyî (mijarekê / babetekî), ji ber, bo, ji bo, ji sedema (ku) li ber, li pêş (le pênawî, bo xatirî) ji ber, (ji) bo xatirê, bi pêxemet ji ber, ezber, bêyî ku lê binere: Ew zor şî'r le ber dezanê Ew gelek helbestan ji ber dizane (cil û berg) (cil û berg) lê, li ber: Kirasekey le berî ke, ba zû biçîn Kirasê wê bike ber (lê bike) daku em zû biçin ji ber çi, çima, (ji) bo çi, çire, çira, sedema wê çi ye (ku) li pêşberî / rûyê / hizûra (kesekî) berdest, li ber dest, tişta/ê mirov dikare (bi asanî) xwe bigihîniyê ji ber hindê, ji ber wê yekê, ji ber wê çendê, lew, lewre, lewma, loma, lema pêşve rabûn, rabûn daku bixêrhatinê li (kesekî / tiştekî) bike ji ber kirin, ezber kirin ji bilî..., ji ... pêve, ji xeynî...: Le min bew lawe kesî tir lê nebû Ji bilî min kes lê nebû, ji min pêve kes lê nebû, ji xeynî min kes lê nebû. li bin, di bin (tiştekî) ve ji bin ve li ber zêdebûnê li şûna, ji dêlva, li cihê, pêş (tiştekî) ve (xwarin) li gewriyê (asê) man ji bîrê (bîra kesekî) birin, wa kirin ku (tiştek) ji bîra (kesekî) biçe li bîrê (bîra kesekî) bûn ji bîr kirin li … di … de li şûna, ji dêlva, li cihê, pêş (tiştekî) ve çap kirin, (pirtûk / rojname û hwd) derxistin dan çapkirin, dan derxistin lew çawit! va ye! işte, ha ev e! li ber çavê te ye! di çav(î) de li ber, ger bêt berhevdan / miqayesekirin: Le çaw to da tawanekanim hîç nîn! Li ber tawanên / xirabiyên te, yên min ne ti ne! (Ger xirabiyên min û te bên berhevdan / miqayesekirin, yên min qet ne ti tişt in.) şibîn (tiştekî), wek tiştekî bûn, pê ve çûn, bi ser ve bûn: Kurekeyş her lêy eçê Kurê wî jî dişibiyê, Kurê wî jî wek wî ye jê (ji belayekê / dijwariyekê) filitîn / xilas bûn ji devê (kesekî / lawirekî) ji mêj, ji mêj ve ye, ev demek dirêj e (ku) li dest(î) dan, li dest(î) xistin (delîv / derfet / jiyana xwe û hwd.) ji dest dan, hinda / wenda kirin xwe gorî / qurban kirin piştî (tiştekî), li dû (tiştekî), li pey (tiştekî), li dûv dû re, dûvre, bo razî kirinê: Hatûwe le dûm Hatiye dû(v) min re (= Hatiye min razî / qane bike. Hatiye ji min daxwaz bike.) bn lem bn le heman li erd û esmanan ("Ez li esmanan li te digerim, tu li erdê bi dest min dikevî."), pir bi coş bn lêre li gel, di gel, pê re, bi (tiştekî / kesekî) re di dema (bûyerekê) de tevî ku ... (jî), herçend e (ku) .... jî: Le gel eweş da ke temenim bîst sal bû, her beminyan dewut: "Tu minal ît." Tevî ku ez bîstsalî bûm jî, wan her digote min: "Tu zarok î." xebitîn, di gerê / tevgerê de bûn êdî nexebitîn, ji gerê / tevgerê ketin, ji kar ketin bilez, bilezûbez, bilezûbizav, mijûl, destbişol bn lêre xirabe bûn, êdî nexebitîn bn le go çûn xirabe kirin, wa kirin ku êdî nexebite li (ber) guhê (kesekî) li hindavî / kinarî / rex / qiraxa (tiştekî) kirin guhê (xwe / kesekî) paşguh kirin, paş guhê xwe ve avêtin, pûte pê nekirin, giringî nedanê li hemû / hemî li her: le hemû katêk da herdem. ji hal çûn, ji hiş çûn, aga / hay ji xwe neman li bin li jêr di bin (tiştekî) ve li bin (tiştekî) ve li jêr ji binî ve ji jêr ve li jor, li serî, li silal, li hindavî / raserî (tiştekî) ji jor, ji serî, ji silal, ji hindavî / raserî (tiştekî) ji binê / kûratiya (tiştekî): le kangay dilmewe ji kûratiya dilê min (ve) bûn bêwec / bêkêr, êdî (bi) kêr nehatin bêkêr / bêwec kirin, wa kirin ku tiştek êdî bibe bêkêr / bêwec bn le kelk kewtin li nik, li cem, li bal, li dev, li rex, li tenişt, li gel qaşo, xwedêgiravî, hesaba xwe li kû, li kû ve, li kû derê, li çi cihî ji kû, ji kû ve, ji kû derê ve, ji kêrê ve, ji çi cihî (ve) ji kîsê (kesekî) çûn, derfet / delîv ji dest çûn, îmkan wenda bûn ji kîs dan, ji dest dan, derfet / delîv / îmkan ji dest dan / wenda kirin bi kurtî, bi kinî kurt vebirîn, nehiştin / nehêlan / rê nedan ku (t suhbet) dirêj bibe ji alî ve, ji al(iy)ekî ve, ne rikerast ji al(iy)ekî ve, ji milekî ve, ji layekî ve al(iy)ek dî / din ve (jî), ji milek dî / din ve jî, ji rexek dî / din ve (jî) ji alî kesekî ve, ji kesekî ji mêj ve, demek / heyamek dirêj e / bû ku ji nişkê ve, qewimîna bûyerekê bêyî ku kesek li bendê be di kûr de, di kûratiyê de bn le nêw li nav, li nêv di nav / nêv ... de li navbera (du tiştan) de, navberî (du tiştan) bn le nêwan ... (da) paldayî, rûniştî, hewante piştî, li dû, li pey, li dûv paşî, paşê, dûre, dûrve, peyre li pişt guhê (kesekî), baskirina kesekî dema ew bi xwe ne amade / hazir li pişt, li paş li ber stara (kesekî / tiştekî): Le penay Xwa da bin! Li ber stara Xwedê bin! Spartiyî Xwedê bin! Xwedê we bistirîne! bi berdewamî, bê rawestan, bê navbir (pêlav / sol) kirin piyê (xwe / kesekî) (pêlav / sol) ji piyê (xwe / kesekî) kirin bo, ji ber, (ji) bo xatira/ê (tiştekî), bi pêxemet li pêş, li hember li pêşiya (kesekî / tiştekî), li berî / berahîka (kesekî / tiştekî) ji nişkê ve, bi lez ji nişkekê ve, ji nişkê ve, bi lez û bê plan li pişt, li paş ji qesta, ji yarî ve, ne ji dil ji qesta, bi mebest, bi zanebûn li rasta (tiştekî), hemberî / miqabilî (tiştekî) bi rastî di rastiyê de ji reh û rîş(an) ve, ji bingeh ve xwe ji (ser) rê vedan, ji (ser) rê derçûn, xwe ji (ser) rê dan aliyekî ji (ser) rê vedan, ji (ser) rê dan aliyekî li rêzê, di rêzê de bi rêz, yek li pey / dû ya din li rûyê (kesekî), di rûyê (kesekî) de, li ber çavên kesekî neçar man, mecbûr bûn li ber xwe dan, berevanî ji xwe kirin, xwe ragirtin ji ber (tiştekî), ji sedema (tiştekî): Le rûy nebûnî kitêbewe natiwanîn ders bideyn Ji ber (ti)nebûna kitêban em nikarin dersê bidin ji alî (tiştekî) ve: Le rûy abûriyewe ji alî aborî ve wêrîn, wêriyan, bistehî / wêrekî hebûn, cesaret / cur'et kirin rê dan ku kesek beşdarî (t lîstikê) bibe li ber xwe dan, berevanî ji xwe kirin, xwe parastin li ser lêva / rexê / tenişta / aliyê (tiştekî) li ser milê (kesekî), erkê / berpirsiyariya (kesekî) li ber destê hoste, li ber tamîrkirinê li benda / hêviya (tiştekî / kesekî) man / rawestîn / sekinîn bi dilê xwe, hêdî-hêdî, rehet-rehet, bê lez û bez liserxwe, bn leserxo ji hal çûn, ji xwe çûn, aga / hay ji xwe neman bi dilê xwe kirin, bê lez û bez kirin, hêdî-hêdî kirin ji serek dî / din ve, ji rexek dî / din ve ("li aliyekî / milekî mesele wiha ye" û) li aliyê / milê dî / din li sêdarê dan, daliqandin, xeniqandin, xendiqandin, (mirov) bi darekê ve hilawîstin daku bimire ji şîr ve kirin, êdî şîrê dayikê nedan zarokekî/ê ji ber, bo, ji bo, ji sedema (ku), çiku, çimkî, çunke bn le gel li tenişt, li rex, li nik, li cem, li bal, li ba, li dev, nêzîkî (tiştekî) li wir, li wê derê, li wêrê ji wir, ji wê derê, ji wêrê di wir re, di wê derê re, di wêrê re bn le wê ji wir, ji wê derê, ji wêrê ji wir ve, ji wê derê ve, ji wêrê ve jê hatin, karîn, pê çêbûn, ji destî hatin, şiyan bi ser xwe bûn, serbest bûn (zarok yan firinde ku êdî pêwîstiya wan bi dêbavên / makên wan namîne) ji xew rabûn, şiyar bûn, hişyar bûn (ji xew) ceniqîn, veceniqîn, hilceniqîn fehma bûn, mezin bûn, (zarok) gihiştin wê pileya temenî ku êdî dikare bi xwe xwe xwedî bike (hestî / til / tilî / tibl) ji geh çûn, ji cih çûn (lew êşîn) xirandin, ji ser rêya rast birin, kafir kirin, xapandin, lêb / hîle / dekûdolab lê kirin ji xwe, ji alî xwe ve (bêyî ku jê bêt pirsîn / xwestin) bo xwe nekirin xem, guh nedanê ji xwe çûn, ji hal çûn, aga / hay ji xwe neman di xwe re dîtin, wa hesibandin ku dikare tiştekî bike: Le xo da ranabînim le ser ew babete binûsim Di xwe re nabînim li ser wî babetî binivîsim (Bawer nakim dê ji min were ku li ser wî babetî binivîsim) ji xwe kirin, li xwe biyan / xerîb kirin, ji xwe dûr xistin bîlasebeb, bêsebeb, ne ji ber ti tiştî bêkêr, bêwec, bêmifa ji ber xwe ve, ji xwe ve, ji alî xwe ve bi exrînî, bi zikê birsî / birçî, bêyî ku tiştek xwaribe li jêr, li xwarê, nizmtir li bîra (kesekî) bûn, hatin bîra (kesekî) ji bîr kirin, ji bîra (kesekî) çûn, neman li bîra (kesekî) li yek / êk li hev / hevdu / êkûdu berbûn hev, pev çûn, êrişî hev kirin, bera hev bûn / çûn berdan hev, bera hev dan, wa kirin ku (du mirov / kom û hwd) êrişî hev bikin ji hev bûn (serekaniya wan eynî) ji hev (cuda) bûn, ji hev veqetîn, ji hev sil bûn, ji hev xeyidîn şibîn hev, mîna hev xwiya kirin, dirûvê / rengê wan wek hev bûn li hev dan, li hev xistin, bi hev ketin, li hev qelibîn, deynan êkûdu li hev dan, xistin hev, bi hev re girê dan, zeliqandin li hev kirin, kêrî hev hatin li hev kirin, pêk hatin, aşt bûn, sulh kirin ji hev (cuda) kirin di hev negihiştin, ji hev fam nekirin ji hev vebûn / veqetîn / cuda bûn, pêkve neman ji zarê / devê (kesekî) ji ziman ketin, nekarîn bipeyive -ik, -k, -ok (paşbendek e bo biçûkkirina hin peyvan): birale birak, pişîle pisîk, pişîk bn -le kêrhatin, biwecbûn, bikêrbûn berçav, diyar, xwiya, tişta tê dîtin yan dikare (bi asanî) bê dîtin leblebî, nokên qelandî (e) gotin, qese, peyv, bêje, kelîme çepel, çirûk, çirîk, tema, nemerd, temah, tema' çepelî, çirûkî, çirîkî, temayî, nemerdî, temahî, tema'î kevînk, dersok, serpoş bn le gel legen, amanek mezin yê avê ye bilez, bilezûbez, bilezûbizav, mijûl, destbişol birînpêçk, lifaf zilqek, lehîm kurdên lek, kurdên bi zaravaya kurdî ya lekî dipeyivin cûnek pêlavên / solên ser berfê ye lewt, tewz, leke, teqme, pîsatiya li ser tiştekî lewitî, tewizî, lekedar lewitîn, tewizîn, herimîn, pîs bûn lewitandin, tewizandin, herimandin, pîs kirin lewitînî, tewizînî, lekedarî, herimînî lekî, zaravayek zimanê kurdî kip, kipîn, kipên, dengek nizm / kurt / biçûk: Nawêrê bilê lel Newêre kipênê ji xwe bîne, Newêre ti dengî bike kipîn, kipên ji xwe anîn bn lal xulam, evd, xizmetkar: Ey min leley tom!? Ma ez xulamê te me!? hînker, fêrker, perwerdeker xulamî, evd, xizmetkarî li vê li vî ji vê ji vî li vî cihî, li vê derê, li vir ji vî alî / milî / rexî / teniştê ve berî niha, beriya vê gavê ji niha şûnve, ji noke pêve bn lemew (be) diwa ji bilî vê, ji vê pêve(tir), ji xeynî vê berî niha, beriya niha li van, li evan ji van, ji evan ya / yê (kesekî): kerekey lemer to kerê te lampe, lempe, çira, şewl, gulop, ronahî asteng, kosp lemper, baraj asteng rakirin / nehêlan / nehiştin, rê xweş kirin lîtik, xwehilavêtin lîtik li xwe dan, bilind meşîn, xwe hilavêtin lîtikîn, lîtik li xwe dan, xwe hilavêtin lanet, nalet, le'net, ne'let, xezeb, bela leng, kulek, seqet nelihev, nehevseng, neparseng, bêbalans, newekhev lenger, asinê giran / qurs yê diavêjin binê avê daku keştî / belem ji cihê xwe neçe hevsengî, parsengî, balans, lihevî teşîrêsk, sekinîna yan lidorxwezivirîna li hewa (ya firindeyan / firokeyan) wezn, qafiye (ya helbestan) sênî, beleme hejek, lengere, pendulum, tiştikên dihejin bn lenger tavîbaran, şirebaran, barana pir boş lengî, kulekî, seqetî nelihevî, newekhevî, bêparsengî, bêbalansî lengîn, kulîn, wek lengan / kulekan / seqetan meşîn / bi rê ve çûn lep, paniya destan lepê destî lepelep, du lep hemberî hev peymayî, bermayî, mîras, mîrat, kelepûr devûdev, rû-û-rû devûdev ketin, rû-û-rû ketin lepî, wek / mîna lepan / lepên destan lepmal, malîna / maliştina / paqijkirina bi lepan / lepên destî bi lepan malîn / maliştin / paqijkirin leq, leqleqok, livlivok, ne şidayî / baş pê ve girêdayî leqîn, leqleqîn, livlivîn, baş li cihê xwe nesekinîn leqandin, leqleqandin, livlivandin, velivandin, vehejandin, ji cihê wê / wî hinekî anîn û birin dalivandin, dahejandin, daçemandin, datewandin, da-anîn, daînan, serê xwe bi mebesta "belê / bila" livandin pên, pehîn, pêhn, derbeyên bi (t binê) piyên mirovan zîtik, zîçik, derbeyên bi simên dewaran pên / pehîn veweşandin / tê werkirin paşnav bernav bn leqe pêqutk, pêkutk, çendîn car li dû hev piyên xwe li erdê dan / kutan / qutan leqleq, leqeleq, bn leq bn leqe leglege, quling, firindeyek ling- û stulkdirêj e bn leqîn leqleqok, livlivok, hejhejok lawaz, qels, zeîf, qaştîk, çermok qels û qaştîk, pir lawaz / zeîf lerizîn, recifîn, ricifîn qeliqîn, livîn lerizandin, recifandin, ricifandin qeliqandin, livandin velerizandin, verecifandin, vericifandin veqeliqandin, velivandin velerizîn, verecifîn, vericifîn veqeliqîn, velivîn lerz, recifk qelik, liv, lebat lawazî, qelsî, zeîfî, qaştîkî, çermokî bn leranewe bn lerzok rastgo, rastbêj, dw. derewker rastgoyî, rastbêjî lerz, recifk, livîna leşî ji ber sarmayê yan tirsê lerizîn, recifîn, leş ji ber sarmayê yan tirsê livîn vehejîn velivîn, veqeliqîn lerizandin, recifandin vehejandin velivandin, veqeliqandin bn lerz bn lerz bn lerzan lerizok, recifok, ya / yê ku dilerize vehejok livlivok, velivok, veqeliqok berevan, parêzvan, berxwedêr liserxwe, kesa/ê bi xwe dikare karûbarên xwe bi rê ve bibe, kesa/ê xwedî şiyan / taqet hêdî, rehet, bêlezûbez liserxweyî hêdîkayî, bêlezûbezî leş, laş, beden, gewde, kelex leşî, tişta têkildarî leş leşker, leşkir, esker, artêş, ordî, şervan, şerker, ordû leşkergeh, navenda / cihê leşker lê leşkergêr, stratejîsta/ê leşkerî leşkergêrî, stratejiya leşkerî bn leşkirga leşgiran, keslan, tembel leşsivik, destsivik, zîrek, çalak, aktîv bejnûbal qed, parçe, pirt, ker budje, hesaba lêçûn û jêhatinan bn let bn letûpet qedûped, pirtûmirt, parçe-parçe li wê li wî ji wê ji wî ji derî wê, li derî wê, ew ne tê de, ji bilî wê, ji xeynî wê bn lewe diwa ji wê wêvetir, ji wê wêdetir piştî wê ji wê pêve berî wê, beriya wê ji wî alî / milî / rexî / serî ve di zêdetirîn bilindiyê / spehîtiyê / zîrekiyê û hwd de: lew perî ciwanî da di bilindtirîn pileya bedewiyê de ji wî serî / rexî / alî / milî ve li wan ji wan dibe ku, belkî, gengaz e ku, mimkin e ku cûnek nanê tenûrê yê dirêjok e çartilk, çetelk lewçe, zêdebêj, zêdeaxiv, kesa/ê zêde dipeyive, kesa/ê çi tê ber devî dibêje rûqayim, bêşerm lemçelemç, xwarina / cû(ti)na bi dengek bilind ji ber ku dev vekirî dikirîne / dicû lewçeyî, zêdebêjî, zêdeaxivî, axivîna / peyivîna / şitexilîna / xeberdana zêde û bêwate rûqayimî, bêşermî leven, rûl, qamûş, qamîş, çîq, giyayek dirêj e ku di avê de yan li ber avê şên dibe mêrg, çîmen, şayir, şêngeh çerîngeh, çergeh, çêrgeh, çêrîngeh çerandin, çêrandin, giya pê dan xwarin çerîn, çêrîn, giya xwarin çerîn, çêrîn, giya / gîha xwarin, dema heywan giyayê li mêrg û çîmen û çayiran şên dibe dixwin ji kîsê kesekî xwarin / jiyan: Hîç îşêk naka be ser minewe elewerê Ti kar û sen'etî nake ji kîsê min dixwe / dijî çerîngeh, çêrgeh, cihê / meydana çerînê bn leweran li wir, li wê derê, li wêrê ji wir, ji wê derê, ji wêrê mist, kulm, lep (tijî / miştî mistekî / kulmekî / lepekî xwê / şekir û hwd) bn lewê di wir re, di wê derê re, ji wêrê re ji wir, ji wê derê, ji wêrê ji wir ve, ji wê derê ve, ji wêrê ve ji hingê ve, ji vê demê ve, ji wê gavê şûnve lêv (t lêva jêrîn ya şor / dirêj / stûn), bn lêw lêvşor, lêvşotirk, kesa/ê lêva wê / wî ya jêrîn zêde dirêj e mîn, mayin, lexem, elxam (hin alavên teqok in ku tên binaxkirin daku piyê dijminan bikeve ser û biqete) tunel, şkefta herdu aliyan ve vekirî serbixwe, serbest(zarokên yan firindeyên êdî pêwîstiya wan bi dêbavên / makên wan nemaye) xapîner, xirîner, xapînok jixwedênetirs, xirab, bêîman, nebawer jixwedênetirsî, xirabî, bêîmanî, nebawerî jixwedêtirs, rast, durist, biîman, bawer, bawermend, qenc, heq, rêrast jixwedêtirsî, îman, bawerî, qencî, rastî, rêrastî, duristî, heqî bn kiwêstan bn colan, colane lez, bizav, lezûbez, lezûbizav, zûkahî, pîtî, ecele lezgîn, bilez, bibizav, bilezûbizav, bilezûbez, pît lezgînî, bizav, lezûbez, lezûbizav, pîtî lezandin, bizivandin, lez lê kirin çêj, tam, lezet lezîn, bizivîn, lez kirin, ecele kirin, lezûbez kirin, lezûbizav kirin, pîtîn bn lezpîw lezpîvk, alava leza / bizava meşîna tiştekî dipîve lê, li wê / wî / wan jê, ji wê / wî / wan jê kerixîn, jê betilîn, pê ve kerixîn / betilîn / westîn, pê ve mehû bûn, êdî nexwestin, êdî bala / dêna (kesekî) nekişandin jê vebûn, jê veqetîn, jê filitîn bela xwe jê vekirin, hêlan, rê danê jê çêbûn, jê peyda bûn, jê berpê bûn lê borîn, lê negirtin, efû kirin, bexşandin şibandin (hev / tiştekî), kirin mîna / wek hev / tiştekî, wek hev / tiştekî lê kirin pişaftin, bişaftin, helandin, asîmîlandin, asîmîle kirin şibîn (tiştekî), pê ve çûn, wek / mîna / nola / fena / şibî tiştekî bûn yan xwiya kirin: 'Elî zor le Osman eçê Elî pir dişibe Osman, Elî gelek wek Osmanî ye, Elî gelek mîna Osmên dixwiye jê qut bûn, êdî nekirin: Mirîşkekeman le hêlke çûtewe Mirîşka me êdî hêkan nake lê dan, lê xistin, pê dadan, deynan (tiştekî / kesekî), qutan, kutan (amûrek muzîkê) lê dan / jenîn / jenandin / jendin / qutan (bîra avê / kend) kolan (şitil / fîdan) çandin / çikilandin / kirin di axê re jê daxistin, jê kêm kirin, jê kuştin (t bihayê / nirxê malî) hatin lê dan suhbet kirin, axivîn, axiftin, peyivîn, şitexilîn, xeber dan, qese kirin jê avêtin, jê kêm kirin jê gerîn, hêlan, hiştin, hêliştin, bela xwe jê vekirin, bi tenê hêlan jê hêlan, nehêlan têkil / tevlî bibe lê girtin, rê nedanê pê girtin: Heşîş pêy girtûwe Heşîş pê girtiye, Dîtiye ku heşîş pê heye û (lew) girtiye lê şaş kirin, li hev şaş kirin, xirîn, xirihan, xapîn, hatin xirandin / xapandin, tiştek li ber kesekî xelet bûn lê şaş kirin, xirandin, xapandin, li ber kesekî xelet kirin lê hatin, lê qewimîn, bi serî hatin: Çî le konesaetekt hat? Çi li saeta te ya kevn hat? Ka saeta te ya kevn? lê hatin, kêr hatin, bo baş bûn: Cilûbergekanî niwêy zor dên Cilên wî yên nû pir lê tên, Cilên wî yên nû bo wî xweşik dixwiyin rakirin, bilind kirin, hildan (tiştek) li ber kesekî hinda / wenda / berze bûn, lê şaş bûn, rêya xwe şaş kirin bi ser hilbûn, ew tişt / cih dîtin yê ku lê digere lê rabûn, dijî (kesekî / tiştekî) rabûn / derketin / li ber xwe dan, tiştek qebûn nekirin xwe jê varê kirin, xwe jê avarê kirin, xwe jê dan alî, hevza xwe jê kirin, xwe jê parastin jê kirin, piçandin, çinîn (gul, fêkî ji daran, keske / sebze ji nav bûstan) jê vekirin, pê ve nehêlan / nehiştin devê xwe lê vekirin, bi gotin êrişî kesekî kirin vekolîn, lê kolîn, lêkolîn li ser tiştekî kirin, azmûn lê kirin, seh kirin jê birin, jê kêm kirin, jê veqetandin, jê vekirin lê mar kirin, lê mehr kirin, jinek / keçek dan kurekî / zelamekî eniya xwe lê şidandin, cênîkên xwe lê şidandin (ji ber ku jê qehirî / enirî ye) (xwarin) danîn ser agirî (bar) li (dewarekî) kirin bi bernavî bangî / gazî / dey li kesekî kirin (wek "Heme / Mem / Miho" li şûna "Mihemed") lê negirtin, rê danê lê negirtin, lê borîn, efû kirin, bexşandin jê têr / tijî bûn, pê ve / jê kerixîn lê qewimîn, (bela / qeza / miqeder) bi serî hatin, tûşî (t belayekê) hatin lê sekinîn, lê rawestîn, li cihekî bênvedan li ser (babetekî / mijarekê) rawestîn / sekinîn, pûte bi (mijarekê) dan, giringî dan babetekî, li ser babetekî nivîsîn / peyivîn / vekolîn şexitîn, tevlihev bûn, serûbin bûn, gêj bûn vekolîn, lê kolîn, lê vetûjîn, seh kirin, axulme kirin, teftiş kirin jê, ji wê / wî / wan jê ve, ji wê ve, ji wî ve, ji wan ve lê vegerandin, bersiva (kesekî) dan (t dema du kes bi hev re stiranan dibêjin ku yek dibêje û yê din lê vedigerîne) bn lê rawestan li ber / hember (tiştekî / kesekî) rawestîn / sekinînin, li ber xwe dan, xwe ragirtin, dijî kesekî rabûn, berevanî ji xwe kirin jê hatin, pê çêbûn, karîn, şiyan, kêr hatin lê hûr bûn, bi hûrî / sexbêrî / kûrûdûr / dûvûdirêj seh kirin tiştekî daku wê baş fam bike, vekolîn, lê kolîn, tûjîn, tûjandin xem jê xwarin, (tiştek li / bo kesekî) bûn xem / kul / mereq / derd / kovan lê borîn, lê negirtin, bexşandin, efû kirin, lê hatin rehmê ajotin, tirimpêl meşandin / anîn û birin - (rayê lêkera 'gutin / wutin') -bêj- (ji 'gotin'): Min delêm Ez dibêjim lêbor, lênegir, bexşîner, bexşende, rehman, rehîm, efûker lêborîn, lênegirtin, efû, bexşandin lêborî, lênegirtî, efûkirî, bexşandî eynî, heman, şibî bn lêçûnî hevrengî, şibînî, şibîtî, wekhevî, mînahevî, mînayî, nolayî, fenayî, wekîtî, eynîtî lêder, kesa/ê (t amûrek muzîkê wek sazê / kemanê / deholê) lê dide raveker, şiroveker lêf, lihêf, lihêfk, nivînek (stûr) e mirov bo xweparastina ji sarmayê bi xwe dadide dema dinive / radize / radikeve kêrhatî, lêhatî, bikêr xwehr, xwar, xwêl, nerêk, nerast, çemiyayî, tewiyayî (rêya) zivirok, çepûçûr, xwarovîç, xwehrovîç herik, ava bilez diherike / dimeşe bn lêjî bn lêj xwehrî, xwarî, xwêlî, xwehrayî, xwehrahî, nerêkî, nerastî zivirokî, çepûçûrî, xwarovîçî, xwehrovîçî lêk, li hev(du), lev(du), li êk(û)du, li yek(û)du jêk, ji hev, jev, ji yek(û)du, ji êk(û)du jêk / ji hev veqetîn, jêk / ji hev vebûn, jêk / ji hev cuda bûn, jêk dûr ketin, jêk qut bûn pev çûn, berbûn êk(û)du berdan hev / êk(û)du, bera hev dan, li hev xurandin jêk cuda kirin, ji hev cuda kirin, ji hev qut kirin (dema du yan çend kes pev çûne) jêk vekirin, ji hev vekirin lêk dan, (parçeyên / pirtên tiştekî) xistin hev ji hev kirin, ji hev cuda kirin, lêkve kirin (çav) miçandin, neqandin, danîn ser hev, girtin (devê xwe) girtin, dan êk, lêvên xwe danîn ser hev jêk sist bûn, ji hev sist bûn, ji hev vebûn lêkdayî, berhevkirî (di rêzimanê de) hevedudanî vekolîn, lêkolîn, azmayîş, azmûn, sehkirin şêlî, şêlû, nezelal tîr mijî, bimij, bi mij û moran ewrîn, şêliya çavan şêlav, ava şêlî / şêlû ewrik, ewrikê / şêlatiya ser çavan, kêmasiya nezelaldîtinê ya çavan ewrik / şêlatî ketin ser çavan, êdî bi çavên xwe baş nedîtin biwêj: Lêlayîm dabêt boy! Nemînim bû wî! Ez qurbanî wî bim! tarîgewrik, xumamî, dema spêdeyan yan êvaran ku dinya ne tarî û ne jî ronahî ye şêlîtî, nezelalî, mijûmoranî, nexwiyayî li min ji min li me ji me bn berpirsiyar lêqewimî, lêqewimiyayî, biserîhatî, gorî, qurban(ê belayekê / erdhejînekê / şerekî û hwd) dehl, dehlûdir, daristan, cihê dar lê şên dibin (t yên pir dar / devî / teraş di nav hev re ne yan li nêzî hev in) bn lêre dehlistan, dehlûdir, daristana asê / bor / boş vir, vê derê, vira, vêrê, vê dirê, vî cihî li vir, li vê derê, li vêrê, li vê dirê, li vî cihî ji vir, ji vê derê, ji vira, ji vêrê, ji vê dirê, ji vî cihî ji vir pêve, ji vê derê pêve, ji vî cihî pêve ji niha pêve, ji noke şûnve vir jî, vê derê jî li vir jî, li vê derê jî ji vir jî, ji vê derê jî alîstin, alastin, zimanê xwe li ser gerandin, zimanê xwe pê ve anîn û birin moçik, kefçî bn lêsan, lêsanewe ava bilez diherike zêde, bêqam, pir, mişe bn lêş li te ji te li we ji we lêv (dev û lêv) tirar, kas, amanek avvexwarinê ye serlêv, lêv, rex, kinar, qerax, lêwar bi-lêvan-re, ta berlêvan dagirtî, mişt, tijî, tije, dagirtî, ta berlêvan dagirtî / tijî / mişt, wisan tije ku ger piçek din lê bêt zêdekirin dê birije jê, ji wê / wî / wan jê ve, ji wê ve, ji wî ve, ji wan ve ta, pejî, êş, jan tawî, pejîdar, kesa/ê ta digire lêvrêj, zêde, ya zêde ku di ser lêvan / berlêvan re dirije ajo, ajovan, kesa/ê tiştekî diajo li wê / wî ji wê/wî li wan ji wan jêzan, amator, kesa/ê hinekî ji tiştekî dizane lê di wî warî de ne pispor / zana ye bênvedangeha firindeyan / teyrikan benê / zincîra morîkan lehî, avrabûn tavî, şirebaran, baran boş / pir lêv (t ya jêrîn) lêvstûr bn liçestûr devûlêv lîfik, parçeyek pateyê gir e bo pêşûştina amanan navê giyayekî ye liq, pirt, pişk, parçe, par, beş zeliqîn, man pêve, ketin pêve, pêve bûn zeliqandin, pêve kirin, xistin pêve pêvek, servek, tişta neserekî ya li gel ya serekî pêvekirî, zeliqandî xîz, qûm, ax xîzîn, qûmîn, axî, tişta/ê ji xîzî / qûmî poz, difin, kepî, bêvil (t ya heywanan) ling, pî, pê, laq derling, deling, delîng lib, kit, tek, heb lerz, recifîn bn liq liq, çeq, çeqil, çiq, çiqil, şax, gulî, aj, ajik, çuqlî daqurandin, da'ûrandin, bi lez (bê cûn / cûtin) xwarin bire-bir, dengê bayê bihêz alîstin, zimanê xwe pê ve anîn û birin lê hatin, kêr hatin lê anîn / înan, kêr anîn / înan bn lat û liwar lêhatî, kêrhatî aşt lixav cûnek pêlavên / solên ser berfê ye rîçal, reçel, lîçal lijne, licne, deste, kom, komîte (lîjnedar) koma darên / êzingên / terikên / tirikên bo sotinê / şewitandinê hatine berhevkirin kom kirin, berhev kirin, danîn ser hev koma darên / êzingên / terikên / tirikên bo sotinê / şewitandinê hatine berhevkirin gilîz, gilêz, şorik, kefşil, ava bi devûlêvên mirovan de dê xwarê gilîzok, gilîzo, kesa/ê gilîz / şorik / kefşîl bi devûlêvan ve tê xwarê parçe, ker, qed, pirt lîmon, leymon, fêkiyek tirş e enirî, esebî, înato, qehrokî lîmonî, ji rengê lîmonê, mîna rengê lîmonê çirîk, kesa/ê yan tişta bi asanî ji mirovî venabe yan bela xwe ji mirovî venake çirîk, kesa/ê yan tişta wek benîştî ji mirovî venabe çirîkî, bn lînc bn hewîrtiş gav, pêngav (t yên dirêj) (benê / bizîngê / têla / werîsê pir / gelek) dirêj lep, kulm, hind / ewqas xwarin ya ku mirov bi carekê diavêje devê xwe lep lê dan, bi lepan ketin ser, bi destan bi coşek / hezek mezin pir xwarin bn lêwawlêw lîç, nermok, nermovîç, nerm (t fêkiyên / keskeyên / sebzeyên pir gihiştî) bn lîq lîr, pirzik, kulik lîs, venîştek, cihê bênvedana / nivistina firindeyan (t dîk û mirîşkan) gopal, çogan, baston, darikê mirov xwe dispêriyê daku bêyî ketin bikare bi rê ve biçe (lîsî çalçaloke) tevnê tevnpîrkê bn tîşk lîste, rêzname, nameya / kaxeza / perê navê tiştan / kesan lê hatine rêzkirin / nivîsîn lîçav, lîça avê, gerika ava biherî / biteqn / biçamûr tê de bn lîtaw parêzgeh, wîlayet lîwa, tûgay (yekîneyek leşkerî ye) şêlî, şêlû, (ava) nezelal bn bo bn lobya navê giyayekî ye ben, bizîng, werîs pembû girêdayî, benkirî, bizîngdayî, werîskirî zz bn role bn lole cûnek stiranan e lome, gazin, gilî ta, lone: dezûy dûlone deziyê duta kevînk, dersok, serpoş desmal xawlî gav, pêngav (t dema mirov xwe diavêje) leqleqok, hejok, lerizok, recifok (xwe) hilavêtin, bi çargavkî meşîn çargavkî çargavkî kirin, bi çargavkî meşîn rewş, kawdan, hal, barûdox cûnek stiranan e lorî, tir, kamyonên dirêj (< ing. lord) pir zengîn / dewlemend / halxweş tiriyê meriçî / rizî lotiyetî, lotîtî, hunera mitirbên / meymûnên reqisvan / muzîkjen qeşmerî lotî, mitirbên / meymûnên reqisvan / muzîkjen qeşmer tiredîn, peledîn, delodîn, bêteşe, pêkenok, qerfok, hepletiraş tiredîn, peledînî, delodînî, bêteşeyî, pêkenokî, qerfokî, hepletiraşî şahî, festîval, gala gir, bejndirêj, zexm, girs lor, nijada / gelê lor, kurdên bi zaravaya lorî dipeyivin lorî, zaravaya lorî ya zimanê kurdî Loristan, herêma / welatê loran bn liwan bn liwandin bn liwar bn liwaw bîrov, pirzik, cihê werimî / perçî yê leşî gidîş, koma giyayê dirûyî û li ser hev civandî lol, balol, badok, badbadok (pirça / porê) xelek, qij, qijavij, nehilû badan, kirin lol / balol / badok ling, çok, lûlaq lûlî, sîlînder cûnek ceran / cerikan yê lûlîdirêj e lûlîkî, wek lûliyê bilûl, bilûr, fîq (alavek muzîkê ye) badayî, badok, lolkirî lûrîn, zûrîn (dengê guran / ba) lûrelûr, zûrezûr (dengê guran / ba) hilû, hilis, nerm, rêk hilû (t gep û alek piştî tiraşîna rihan) kose, bêrih, kesên rih lê nehatine hûtûhilû, hût û hilû (t gep û alek dema nû hatine tiraşîn) bn hellûşîn kinkinîn, bi dengek nizm girîn kinkin, giriyê bi dengek nizm poz, difin, kepî, bêvil xeyidîn, sil bûn xwîn ji pozê / difinê / kepiyê / bêvilê hatin (poz / difin / kepî / bêvil) kif kirin poz şkestin ketin şermê rût, hût, rûs, xwas pozbilind, kesa/ê xwe pir mezin dihesibîne pozbilindî (peyvek neşirîn e bo kesên poz-/ difinmezin) pozo pozê: Heme-lûte Memê pozo Eyşe-lûte Eyşê pozê biyanbûyî, xerîbbûyî, jêdûrketî xizêm, difinark, pirtika zêrîn ya li şûna guhan (guhark) dixin poza / difina xwe pozfiş, difinfiş, pozkunikmezin, kesa/ê kunikên poza / difina / kepiya / bêvila wê / wî mezin in gupik, gupîtk, lûtke, cihê / beşa herî bilind difinşalok, pozxwehr, kesa/ê kepiya wê / wî çemiyayî / tewiyayî ye pozmezin, difinmezin rêjen, herik, av, çem, rûbar min: dembînin min dibînin, dembîna min didît -(y)a min: malekem mala min -(y)ê min: espekem hespê min (ez ...) me: Min mamostam Ez mamoste me (çiyayê / girê / zûrê) rût ma-: maker maker, kera mê, dw nêreker mê-, -marî: makew mêkew, kewmarî, dw nêrekew maç, ramûsan, ramîsan maç kirin, maçî kirin, maçandin, ramûsandin hêstira mê, qantira mê maçe, qeremaç(e), yek ji çar cûnên kartên kumkanê (lîstika kartan) e bn maçe hevmaçî, maçkirina hev maçûmûç, hev maç kirin û xwe li hev alandin bn mîd bn made bn madî made, madde, bend, xal, paragraf mijar, babet made, tişt, materya berdesk, pate, tişta nanpêj hevîrî datîne ser û diavêje tenûrê pên, pehîn, pêhn, çift, refes, zîtik, zîçik, lêdana bi piyan / lingan kanza, maden, bn kanza madeperest, materyalîst madeperestî, materyalîzm mader, mak, dayik, dê, deyk, da, bn dayk zikmakî, xwezayî, xweriştî bn madî madî, diravî, aborî, pareyî medî, bn mad maf, heq: Azadî mafî her gelêk e Azadî mafê / heqê her gelî ye par, behr: Mafit bem pareye niye Para / behra te di vî pareyî nîne têkilî, pêwendî, pevgirê, pabendî: Mafî be ser qisekey minewe niye Ti têkilî bi gotina min re nîne mehfûr, merş, xalîçe, berik, hêsîl, lop, mişot, mêzer, sucatk, xawlîçe mahek, navê êşekê ye (ing. mumps, parotitis) mahî, şaxên fîlan tiştên ji şaxên fîlan hatine çêkirin yan bi wan hatine xemilandin gupik, gupîtk, lûtke, serê çiya, bilindtirîn cihê çiya (t yên rût ango yê ti tişt lê şên nabe) mak, dayik mak, kan, serekanî, cihê yan tiştek tiştek jê tê yan çêdibe mak, gewer, bûnewerî, sirişta rast ya tiştekî ango ne tenê xwiyanga wê / wî zêdeêş, pêveêş, komplîkasyon, êşek biçûk ya li gel êşa serekî ye makav, serekanî, ava serekî cûnek şorbeyê ye maker, kera mê, dw nêreker, kerê nêr xweşirînkirin, xweşirînkirina li ber dilê kesekî mêkew, kewmarî, kewa mê, dw nêrekew I mal (li kesekî) wêran kirin, ziyan(ek mezin) gihandin kesekî Mal be qur gîrê, bo wat kird? Malwêran, te çima wa kir? (bo diziyan / xirabiyan) ketin malekê bn malûminal mal dan, barê mala xwe danîn û li cihekî bi cih bûn II pez, koma mih û berx û beranan terş, koma karik û bizin û nêriyan Malava (bî)! Mala te ava be! Bi xatira/ê te! xatirxwestin: xatir xwestin Malawayî lê kirdîn Xatir ji me xwest malbend, bênvedangeh / rawestgeh in li ber rêyên karwanan der, dever war, welat navend, cihê girse / gel lê dicive, meydana bûyeran maldar, zengîn, dewlemend maldarî, rêveberiya / karûbarên aboriya malê maldarî, zengînî, dewlemendî malve, berev malê, ber bi malê ve: Eçim bo malewe Ez ê bi nik mal ve biçim malbatî, ehlê malê, kesên ji malekê: Malewe çon in? Malbatî çawan in? Zarûzêç çawan in? cûnek giya ye mal bi mal: pişkinînî malewmal (lê)gerîna mal bi mal xwemalî, xumalî, yên malê, malî kedî, kehî, dw kûvî, kovî malîn, maliştin, (bi firçeyê / gêzîk / motorê gilêşî) paqij kirin xanîk, mala / xaniyê biçûk û bêserûber mahû, beraza mê, mehû, mawî hatin malîn / maliştin bangurdan, bagurdan, mangêr, mehlî, tapan, şûnkê serbanan, bangurdank, alavek e li ser banan tê gerandin daku ban bihêz bibe û dilopên avê tê neçin mal ve û malê şil nekin malim, serekên dînî yên cihûyan (li şûna melayên misilmanan yan qeşeyên fileyan) zarûzêç, erzûeyal, jin û zarok malwêran, malkembax, malxirab, xwelîser malwêranî, malkembaxî, malxirabî, xwelîserî lêzim, dost, kesek ku ji malbatê tê hesibandin. (Agadarî: Di kurmancî de "malxwê maliyet, berhem, hate, dahate, kar, qazanc mam, ap, am, birayê babê yekî pîrik, jina di welidîna / çêbûna zarok de alîkariya diya zarok dike cûnek tirî ye mamo, apo, amo bn mamile xalxemo, kesê pir xeman dixwe mamik, tiştonek mamil, mi'amil, kesa/ê bi berdewamî bazirganiyê / ticaretê li gel kesek din dike mamilet, mi'amilet, bazirganiya / ticareta berdewam di navbera du hevpeymanan de pêşînat, beşek / pişkek ji bihayê tiştê dê bêt kirîn ku yê bikir dide yê firoşer daku ger yê bikir paşî li bazara xwe poşman bibe û nexwaze tiştên sparişkirî bikire hingê ev pişka / beşa pare bo yê firoşer bimîne mamir, mamirk, mirîşkên ciwan, mirîşkên dê di nêz de bigihin jiyê / temenê hêkkirinê xezal, bn ask bn mamil cûnek giya ye bn mamîlan bn mamik kum, kulav, t yê bi saqo / qapût ve navincî, tiştê ji mezinatiya / başiya / jêhatiniya xwe ve ne pir mezin / baş û ne jî pir biçûk / xirab bn mame jinmam, jinap, jina mamê / apê kesekî mamoste, mamhosta, fêrker, dersdêr, wanedêr, hînker, kesa/ê dersan / waneyan li dibistanan yan fêrgehên din dide bernav bo kesên xwenda / zana mamosteyane, mîna / wek mamosteyan, hosteyane, bi hostetî jêhatî, bihinêr, kesa/ê baş dikare tiştan çêbike, kesa/ê ji destên xwe ve zîrek / jêhatî bn mamosta man, xweragirtin, sekinîn, nelivîn, neçûn, nemirin, neguherîn grev, karnekirina ji ber nerazîbûnê grev kirin, ketin grevê, karê xwe rawestandina ji ber ku ji kardêra/ê xwe ne razî ye û dixwaze bi rawestandina karê xwe bandorê li kardêr bike daku daxwazên kesa/ê kar rawestandiye bi cih bîne veman, li paş man man, wek mêvan li derekê man girevgir, kesa/ê karê xwe radiwestîne ji ber ku ji kardêra/ê xwe ne razî ye û dixwaze bi rawestandina karê xwe bandorê li kardêr bike daku daxwazên kesa/ê kar rawestandiye bi cih bîne me: namanbînin me nabînin, lêman dizîwe ji me diziye -(y)a me: malekeman mala me -(y)ê me: espekeman hespê me -(y)ên me: espekanman hespên me wate, mane, me'ne watedar, manedar, bime'ne wateyî, maneyî, razber, abstrakt westî, betilî, kerixî, mandî, tehibî, te'ibî westîn, betilîn, tehibîn, te'ibîn, mandî bûn westandin, betilandin, te'ibandin, mandî kirin mandînebûn, silav li kesek ji rêvingiyê tê / hatiye: "Xwedê qewetê bide" yan biwêjek wek wê heyv, hîv meh, heyv, heyamek salnameyî yê nêzî 30 rojî heyv xeyirîn, dema heyv bi temamî yan jî hin parçeyên wê tarî dibin û nayên dîtin meha çarde(hî), meha tevav, dema meh bi temamî tê dîtin meha bêt / were meha borî / çûyî çêl, çêlek, "gayên mê" mehane, her meh mehane, li gor mehan tavheyv, tavehîv, hîveron, ronahiya heyvê yan şeva ronahiya heyvê li dinyayê dide mehî, bi mehan, li gor mehan heyvî, bi heyvê, li gor heyvê bn mana maqûl, jêhatî, berkeftî, qenc, çê, baş, çak mar, heywanek xwişok yê bi piranî jehrawî ye bn tarûmar zivirok, badok, badbadok marpêvedayî, kesa/ê marekî yan çend maran jehra xwe gihandiyê çavmark, meroje, navê giyayekî ye mehr, mar, zewac, jin- yan mêrkirin zîn kurtan têr dûpişk, bn dûpişk next, qelen, pareyê / malê malbata zavayî dide ya bûkê hezarpêk, navê heywanikek biçûk ya pirling e marîfet, me'rîfet, xîret, namûs, şan, şeref hinêr, şiyan, jêhatin, pêçêbûn giyayek xwerbar e margîsok marmasî, cûnek masiyên dirêj e ku dişibe maran cûnek pêlavan / solan e ta çokan dirêj e daku mar bi mirovî venedin / jehra xwe neavêjin mirovî beş, niqteya spî li eniyan hespan werimîn, perçivîn, pifîn, avisîn, pif bûn, bn awsan werimandin, perçivandin, pifandin, avisandin, pif kirin, bn awsandin bn mêz masî, masû, me'sî, lawirek avî ye masîgir, kesa/ê yan lawirên masiyan digirin masîgirk, navê firindeyekî ye mast, şîrê germkirî û hêvênkirî û meyandî dew, mast û av û xwê (û cemed / bûz) têkilkirî / tevlihevkirî zeblek, masûlke, zevlek bilolk, gulolk, masûr, deziyên li hev alandî bn fîke maş, maşik, gulgiyayek xwerbar e ku libên wan dişibin nokan / nîskan / fasoliyan û bi taybetî di nav birincî de tê xwarin. Navê wê yê zanistî Phaseolus aureus e. cûnek toran e bo masîgiriyê xwarin, xilas kirin ramalîn, raheşandin, bi carekê xilas kirin (t dema kesek tiştekî bi tevayî diavêje devê xwe) kirmik, kurmik, parazît bn aşqeûmaşqe mat, ecêb, seyr, sosret, hêbet, heyirî (bêdeng, kir) mit, kir, bêdeng, bêpêjn tavheyv, hîvron, tava heyvê / hîvê, şeva tava heyvê bihêz e (fêkî / keske / sebze) nîvgihiştî bêmad, bêxulk, aciz, nekêfxweş, bêzewq bêmadî, bêxulkî, acizî, nekêfxweşî, bêzewqî kil, rengê reş yê mirov li bijangên / mûjangên çavên xwe didin, bn arayiş matî, ecêbî, seyrî, sosretî, hêbetî, heyirînî mitî, kirî, bêdengî, bêpêjnî bêmadî, depresyon cûnek tivengan / çekan e motor bn pirûpûç mayî, heyî, sax, nemirî bermayî, jibermayî, zêde heyam, dem, mawe, midet, wext, çax qeder dûrî delîv, derfet, îmkan, rê xemgîrî, xemgînî, têrxemî, kovandarî bêhedan, nerehetî, nearamî bn maxolan nirx, biha, maye, sermaye binas, sedem, semed, sebeb, serekanî, çavkanî madde rût, rûtbûyî, kesa/ê ti pare yan maliyet nîne yan nemaye, kesa/ê ketiye rewşek kembax (pir xirab) ya aborî mayedar, maldar, malhe, zengîn, dewlemend, kesa/ê di rewşek baş ya aborî de mayedar, maldarî, malheyî, zengînî, dewlemendî bawesîrî, basûrî rastîn, heyî, nehewante mahîn, mehîn, hespa mê ling, lûlaq masûlke bn ayar bn mezin mazî, mazû xweragir, mukum, dilsoz ne-, me- (pêşpirtikek e bo fermaniya ne-erênî): meke neke, meke, mebin nebin, mebin bn mamile mebest, merem, mexsed, niyaz, armanc, nêt, niyet, daxwaz, hêvî, doz erênî, avaker, biber, berhemder civîn, meclis, civat, encûmen, kor civîn li dar xistin navê giyayekî ye li mêrg û çîmenan şên dibe mecûsî, stêrxwîn (astrolog) yan sihrbazên zemanê berê zend, bask, meçek, dest bronz, mefreq (cûnek kanza / maden e) meger, ger ne: Meger xom nekem Ger bi xwe nekim bn megez megez, pêşû û mêş û firindokên din yên mîna wan megezxwer, heywanên pêşû û mêş û yên wek wan dixwin bn mê bn sengî mehek mehik, xwîndîtin, xwînçûna ji ber keçan / jinan, bênivêjî şorbe, mehîr, avik mukum, cihgirtî, xurt, tişta bi asanî ji cihê xwe nalive bn dadge bn rojî mehşer bn merane bn mekr mekîne, endaz, makîne, alav, amûr, hacet veşargeh, cihê xwelêveşartinê xwe li ber venan / vedan, xwe li ser rêya kesekî / heywanekî veşartin ta ku ew kes / heywan bêt û bikeve destê kesa/ê xwe veşartiye bn fêl bn balinde mela, mele, serekên dînî yên misilmanan (hevberî qeşeyên fileyan yan malimên cihûyan) melamet, motîv binas, sedem, semed, sebeb, ho mewîj, mêwîj, tiriyê hişkkirî mit, kir, bêpêjn, bêdeng, bêdeng û bêliv pidû, pidî, alûme, panika devî melatî, meletî, karê / pîşeya / jiyana melayan bn firîşte melaza, ji binemala melayan, zaroka/ê mela bn malbend ajnî, melevanî, avjenkî, sobahî, ajne, ajnê ajnîn, melevanî kirin, ajnê kirin, avjenî kirin, xwe di avê xistin, çûn di avê de û tê de pî / ling li hewa gerîn, xwe avêtin avê û tê de pî / ling ji erdê bilindkirî xwe livandin ajnîgeh, melevanîgeh, hewza / cihê ajnînê / melevanîkirinê ajnîzan, ajnîvan, melevan, melevanîzan, kesa/ê dizane di avê de bilive bêyî ku bixeniqe ajnîzanî, ajnîvanî, melevanî, werzişa / spora yan zanîna / hunera livîna di avên kûr de bn melewan melhem, krêm, merhem, dermanek don e bi leş radidin daku nerm bibe yan ji nesaxiyekê bêt parastin zembîl sepet, selik, zembûlk cûnek kirmikan / kurmikan e cûnek çît / qumaş e guhan, ew pişk ji leşê heywanên mê ya ku şîr tê de ye yan şîr jê tê guhandar, ew cûn heywan yên ku guhan hene bn memk serçiçik, sermemik, ew kuna / qula li memikên / bersîngên / bistanên jinan ya ku şîr jê tê memik, bistan, bersîng, çiç, çiçik, memk, ew pişk ji leşê jinan ya ku şîr tê de ye yan şîr jê tê çiçik dan, şîrê memên / çiçikên xwe bo xwarinê dan zarokekî bermemik, ew parçeya cil ya ku jin dixin ber memikên xwe memik, meme, botlê / şûşeya şîrê zarokan dikinê û zarok dikare piço-piço ji kunika wî şîrî bimêje û vexwe memkok, çiçkok, memên / çiç(ik)ên biçûk min, mine, pîvanek giraniyê / qursiyê ya nêzî 3 kîlograman e vê gotinê de: Her kes menî malî xoyetî Her kes hosteyê karên xwe ye mencel, amanek mezin e t ji mis / sifir tê çêkirin mencelok, mencelên biçûk -mend, paşbendikek e bo çêkirin hin navdaran ku wateya "kesa/ê tiştekî dike / dizane" dide: hunermend, karmend pîs, genî, girewî, fistewî cûnek çît / qumaş e bermayî, jêmayî, zêde giyayek bênxweş yê xwerbar e kûr (av û hwd) hewz, cihê av tê mengene, alavek e bo şidandina / dewsandina hin tiştan kûrî, kûrahî, kûratî bn mendîl mengul, zengul û mengul, gulîfank, hin tişt in bo xemilandina dîwaran yan cihên din miqam, kilam, stran meqes, miqes (alavek pêbirînê ye) mî, mih bn yasemîn mihane, mekat, baca mihan merç, şert, şirût, şert û merc, şert û şirût gernas, egîd, mêr, mêrxas, wêrek, biste, aza merd, kesa/ê amade ye malê xwe bo alîkarîkirina xelkê xerc bike, dijw temah, çepel, nemerd mêranî, mêrxasî, wêrekî, bistehî, gernasî, egîdî, azayî merdî mirov, meriv, mere, ademza, benîadem, ademîzad, însan bn merdim azar, jan, êş, elem ximav, hibir, mirekeb, destûrdayî, berdayî, bexşandî destûr, xatir, îzin merez, mixayir, mohaîr zeviya birinc merg, mirin, neman jehrek e t bo kuştina mişkan / curdan tê bikaranîn merheba, silav merkane (cûnek ceran / cerikan e) navend, merkez navendî mermer (cûnek kevirê bihadar e) file, mesîhî, xrîstiyan terş, tewal, sewal, terşûtewal, kerî, pez tixûb, sinor, bn sinûr catir, catirî, catirk (navê giyayekî ye) bn merzingoş catira dêmî / beyaristanê / kûvî tixûbvan, sinorvan, kesa/ê çavdêriya / sereguhiya sinoran / tixûban dike sinorî, tixûbî, kesa/ê li ber / ser sinoran dijî bn mûşek mesel, metel, nimûne, mînak, wekok, wêne mesele, bo nimûne, wek mînak mesîn, amanek avê yê lûlîdar e mest, serxweş, kesa/ê ketiye bin bandora alkoholê yan tilyakê (her wiha mecazî: kesa/ê bi kirina tiştekî zêde kêfxweş bûye) mestî, serxweşî bn meşkole meşk, pîstê / çermê / postê hin heywanan (t yê bizinan / çêlan) yê bo kêşana avê yan kana / kilana / kiyana mast daku bibe dew û don / nîvişk meşk kan / kilan / kiyan / kilandin / kiyandin / hejandin / livandin / anîn û birin daku mastê tê bibe dew û don / nîvişk meşkok, pîstok, postik, canteyek biçûk e ji pîstê / çermê hin heywanan tê çêkirin û hin xwirakên hişkkirî (bo nimûne hejîrên hişkkirî) tê de tên parastin rahênan, ra-anîn, temrîn, meşq, xwefêrkirin, xwehînkirina bi kirinê / çêkirinê li derî dema bi rastî bûyerek diqewime, li derî dema pêşbaziyê / lîstikê rahênanker, meqşker, kesa/ê xwe bi meşqan fêr dike, kesa/ê bi meşqan tê hînkirin meşqder, rahênander, kesa/ê kesek dî bi meşqan fêr / hîn dike xendek, çeper, cihê leşker / pêşmerge bo xwe koliye û tê de li benda dijmin dimîne yan xwe ji dijmin diparêze mamik, tiştonek, têderxistinok, metel, metelok mamik pirsîn tê derxistin, mamik zanîn, bersiva mamikekê rast dan meth, pesn metirsî, tirs, fikar, endîşe xeterî, talûkeyî, metirsî dev, devik (parçeya tûj / birek ji kêrê / şûr û hwd) mijar, babet mewlûd, mewlîd, pîrozkirina (jidayik)bûna Hz. Mihemed pêxember mexaze, mixaze, dikan (t yên cilfiroşiyê) afirandî, mexlûq, mexlûqat, heyber, xelk, hemû tiştên heyî yên jîndar pêtal, meşale, agirê mirov li gel xwe dimeşîne daku rêya mirov ron bike (wek sembol jî tê bikaranîn) aheng, aştî, lihevî, tenahî li hev kirin, li hev hatin, aşt bûn, pêk hatin, aheng (di navbera du kesan / aliyan de) çêbûn / peyda bûn mey, bade, şerab, ereq, raq, alkol, alkohol, vexwirak, vexwarinên alkol tê navber, navbeyn nav, nêv, navend dever, navçe, herêm, cih, war bn meydan meyandin, mehandin, tiştek ruhn / avî kirin tiştek nîvziwa (t şîr kirin mast) Mezra Botan, Mezopotamya, Nêvduav, devera dikeve navbera Çemê Dîcle û Çemê Firat navincî, navîn, nave, nêve, ya ne zêde mezin û ne jî zêde biçûk têkilî, nasîn rênerm, navrê, sernerm, dijw rêhişk, tundraw, ekstremîst, serhişk rênermî, navrêyî, sernermî, dijw rêhişkî, tundrawî, ekstremîzm, serhişkî navincî, navîn, naveyî, nêveyî rênerm, navrê, sernerm meydan, gorepan, mêdan, rastgeh, çare, cihê pan (û rût, t bêdar) delîv, derfet, îmkan, rê şerker (t di pevçûna navera du kesan de) pevçûn, lêkketin, lihevxistin, şerê navbera du yan çend kesan meyfiroş, badefiroş, kesa/ê meyê / badeyê difiroşe, xwediya/ê dikana meyê / badeyê meygêr, badegêr, saqî, kesa/ê meyê / badeyê raber dike meyî, mehî, tiştê ku meyiye yan hatiye meyandin meyîn, mehîn, tiştek ruhn / avî bûn nîvziwa (t şîr bûn mast) hewes, gêwl, arezû, hez, dil, daxwaz, xwezî, xwestik, meyl meymûn, mêmûn, hin cûn heywanên destdar in peyvek neşirîn e bo mirovan meymûnvan, kesa/ê meymûnan xwedî dike yan dielimîne dijwarî, bela, êş û jan, kul û derd, tengasî, tengavî, bêçaretî meyçêker, meysaz, badeçêker, badesaz, hosteya/ê çêkirina meyê / badeyê meysazî, meyçêkirin, badeçêkirin, badesazî, hostetiya çêkirina meyê / badeyê misoger, tekîd, te'kîd, bêguman, bêşik, pişrast bi cih anîn, misoger kirin, tekîd kirin meygeh, badegeh, meyistan, badestan, cihê mey / bade lê tê çêkirin tîmarker, seyîs, meyter, kesa/ê matî ji hespan dike, kesa/ê sereguhiya / çavdêriya hespan dike, xulamê hespên axayê xwe û / yan mêvanên wî av û alif dide tîmar, seyîs, meyterî, sereguhîkirina hespan, matîkirina ji hespan, av- û alifdana hespan bn meydan mezat, bazara lê tê gazîkirin ka kî dixwaze tiştekî bi bihayek girantir bikire ew tişt tê firotin wî kesî yê amade ye herî zêde pare pê bide mezatxane, cihê mezat lê tê kirin gilî, gazin, gazinc, gazind, xwenerazîkirin çêj, tam, tehm tam lê (xweş) hatin, çêj lê (xweş) hatin, jê hez kirin, li ber dilî xweş bûn çêjdar, bitam, tamdar, biçêj, tamxweş, çêjxweş bn mezn mezirge, cih, dever (t yên pîroz / dînî) gir, girs, giring mezin bn meznî mezinî, mezinahî, mezinayî girî, girsî, giringî mezinîxwaz, jixwemezintir, jixwezêde, kesa/ê her dixwaze (bi hêza / navdariya xwe) mezintir bibe tevî ku derfetên di dest de kêm in bo ku bigihe armancên xwe mê, dijw nêr (mer) mî, mih, dijw beran jinbaz, mêrê têkiliyên ne berdewam li gel jinan hene, mêrê "her roj" bi jinek nû re ye, mêrê "ji jinekê dibeze ya dî" jinbazî, têkiliyên ne berdewam yê mêrekî li gel jinan serejin, jinanî, zelamê bi reftar û tevgera xwe ve mîna jinan kerî, celeb, pez, koma mihan mêj, berê, berî demek dirêj ji mêj ve, ji berê ve, demek dirêj e / bû ku... mejox, mejî (tenê bi wateya konkret) dîrok, mêjû, tarîx, zanista yan serpêhatiyên li ser demên berê yan bûyerên qewimî dîroknas, pisporên dîrokê dîroknasî, zanista li ser dîrokê dîrokî, mêjûyî, tarîxî mîrkut, mîrqut, alavek mîna bivir e lê serikê wî girovir e xurî, xurîk (êşek e) hesk, mifsik, moçik, heskû, alavek ji kefçiyan mezintir e xwarin pê ji qazanan / qûşxanan dikin sênîkan bn mê mêr, şû, helal, zelamê di zewacê de mêrê jinekê mêr kirin, şû kirin, (keç / jin) zewicîn dan şû, (jin / keç) zewicandin bimêr, mêrkirî, şûkirî, mêrdar, jina zewicî / zewicandî bn moteke mêrg, çîmen, çayir, giyastan mêrgok, mêrga biçûk şên, hêşîn, giyadar, cihê gul û giya lê şên dibin baxçe, gulistan kêzik, hemû cûnên kêzikan yên difirin û dimeşin kêzikgir, giyayên kêzikgir / kêzikxwer mêrî, mûrî, morî, gêle, gêre, gêrik, mûr, mûhî (zool. Formicidae) kizîn, kizkizîn, kizkiz kirin, hêdîka li ser agir kelîn kêzikxwer, heywanên kêzikan dixwin jale, lork, rolk, lavlavk (giyayek e) mêş, lawirek firok ya biçûk e cûnek firindeyan e mejî, mêjî, mêşk hiş, aqil mejî reş kirin, wa kesek aciz / zivêr kirin ku êdî nizane çawan / çi bike aqil (ji tiştekî) birîn, bawer kirin ku tiştek baş e gêj bûn, hay ji xwe neman mejî şûştin, aqil xirandin mejîk, mejîçk, pişka biçûk ya mejî mêşrevînk, tiştên tên bikaranîn bo dûrxistina mêşan ji tiştekî cûnek kêçan / spihan e mêw, dara tirî pê ve çêdibe find, şem, mûm, maddeyê find jê tên çêkirin zevî, zeviya tovkirî ya piştî yekem barana payizê kêlayî findî, mûmî, şemayî mewîj, mêwîj, tiriyê hişkkirî mîx, sing, kelem, bizmar, arêx, spîn navê hin cûn gulên mîxdar e tirş-û-şirîn bn mê zayendmê, mêyîn, di rêzimanê de navdêrên mîna peyva "jin" ditewin mase, mêze, xwank, xank bn mîz suhbeta li dor maseya / mêzeya girovir panel gotûbêj opozîsyon, mixalife micewir, berdestiyê / berdestkê mizgeftê bn kiwêr belaş, herwe, bêpare, bêheq pir erzan miftî, muftî, zanayek îslamê parêzer, avûkat pêl, qurta / qurça li cigareyê yan qelûnê tê dan pêl lê dan, pêlek jê kêşan: Mijêk le cigarekey xoy da Pêlek li cigareya xwe da mij, moran, dûman xelata didin kesa/ê mizgîniyekê radigihîne mizgînî, mizgîn, nûçeya / peyama / xebera xweş / xêr mizgînîber, kesa/ê mizgîniyan diîne mêjer, kesa/ê tiştekî dimêje mêjerk, alava tiştekî dimêje mêtin, mêjan, mêhtin (zarok: şîr ji memikên / çiçikên diya xwe kişandin devê xwe têjikên heywanên guhandar: şîr ji guhanên maka xwe kişandina devê xwe) mêjîn, av yan tiştek yê ruhn çûn di nav tiştekî re û êdî bûn beşek ji wî tiştî û wisan wenda bûn (t dema piçek av di nav axa ziwa re hişk dibe, hingê "av dimêje erdê") mêjok, tişta tiştek din dimêje xwe (t per ango kaxeza bo xiwakirina avê tê bikaranîn) sto, hustu gerden milçemilç, xwarina / cûna / cûtina bi dengê bilind milk, malûmilk, mal, erazî, dewlet, heyîn malûmilk lewçe, zimandirêj gerdenî, ristika gerdenê, kolye mêtin, mêjîn stu, hustu, sti, sto, stû, stuh, ew pişka ji leşê mirovan yan lawiran ya ku serî bi leşî ve girê dide (Agadarî: di kurmancî de peyva "mil" wateyek cuda dide: mil ew cih e ji leşî yê ku destên mirovan yan lawiran lê bi leşî / kelexî ve girêdayî ne) berê xwe dan ciyekî / tiştekî, ber bi aliyekî meşîn / bi rê ketin stuyê xwe dan ber kêrê, serê xwe xistin belayê, xwe xistin talûkeyan / xeteriyan pêşbazî, pêşbirk, misabeqe, sîbaq bn milwanke bn şêr nefes, hilm, bên, henase, bênvedan, anîn û birina bênê / nefesê bên(a kesekî) hatin, piştî bênbiserketinê dîsan bên vegerînê normaliyê: Hêşta milemam nenîştibû, wutî: "Debê dîsan rabikeynewe." Hê bêna min nehatibû, got: "Divê em dîsan bibezin." stulk, stuyê zirav û dirêj (yê firindeyan yan ji qerfî yê mirovan) stuyê xwe dirêj kirin (daku tiştekî bibîne) stubend, benda / benê li dor gerdenê / stuyî tê alandin stustûr serhişk, înato sernerm, dijw serhişk serşor, dijw serbilind hevrikî, rikeberî, milmilanê, berxwedan, dijberî, berevanî jan, êş, azar arîn, azirîn, êşîn, hest bi êşê / janê / azarê kirin gerdenîk, ristik, benî, ristika / zincîrka zêrîn yan zîvîn ya t jin dikin gerdena / stuyê xwe ez: Min kurd im Min nazanim Ez nizanim min: Min nemdezanî Min nedizanî, Le min gewretir e Ji min mezintir e zar, zaro, zarok, zêç, biçûk, tifal, mirovên di jiyê / temenê kêm de keç û kurên kesekî, qîz û lawên kesekî aqilsivik, kêmaqil, nezan, negihiştî, xeşîm, nefehma, cahil zarokane, zarokşib, mîna / wek zarokan zarokdank, cihê zarok tê de berî ku bêt dinyayê zarî, zaroyî, zarotî, zarokî, zaroktî, heyama kesek zarok e / bû: Be minalî zor şîrîn bû Di zarotiya xwe de pir şirîn bû / Dema zaro bû, gelek şirîn bû zarok, zarê biçûk, sava, biçkok minare, birca bilind ya mizgeftan bn minal piştrast kirin, saxtî kirin, teselî kirin, axulme kirin, lê vekolîn daku bizane ka çawan e / rast e minet, qencî minet, texsîrî Minetit nebê, çî ekeyt, bîke! Bêminet be, çi dikî bike (ez ji te natirsim)! minetbar, qencîbar, kesa/ê qenciyek lê hatiye kirin û ji ber hindê (hest pê dike ku) erkê wê / wî ye qenciyekê li kesa/ê qencîkirî bike spasdar, kesa/ê ji qenciya li wê / wî hatiye kirin pir razî ye û dixwaze spas bike minetbarî, qencîbarî spasdarî bn xoperest minminî, kesa/ê bi dengek nezelal (t yê ji kepê / difinê / pozê tê) yê mîna "minemin" dipeyive / diaxive minmin, peyivîna bi dengek nezelal yê mîna "minemin" dipeyive / diaxive guharto, versiyon, varyant sexte, sixte, neresen, neheqîqî, nerast sexteyî, sixtekarî, neresenî, nerastî cudatî, formalîte (t dema kesek dixwaze ku formalîte di navbera wî û hevalên / hevkarên wî de nemîne): Em minûtoyiye bo çi ye? Ma ev formalîte bo çi ye? Em bira ne! Em heval in! birdebird, suhbeta dengnizm di navbera du yan çend kesan de daku kesên din yên li nêzî wan suhbeta wan nebîzin mir, mirîşk û firindeyên din yên wek wê mirîşka kurk têr, têrtijî, kesa/ê yan heywanê hindî xwestiye xwariye xwe li ber (tiştekî) venan, lê pan, li tiştekî sekinîn yan li benda tiştekî man ta ku bêt û kesê bendewar xwe lê bide yan werbigire mirad, daxwaz, hêvî mirîn, ji ber enirînê dengê mire-mir ji xwe anîn mirawî, sone, qaza / werdeka mê mirar, kelexê / leşê heywanên mirî mirar bûn, heywanên birîndar yan nesax dibin û ji berî bên serjêkirin bimirin û ji ber hindê bo xwarinê ne helal bin sekitîn, mirina ne-mirovan mirarbûyî sekitî mirarxwer, kesên yan heywanên goştê heywanên mirarbûyî dixwin spîçolkî, zer, zerik, rengavêtî, ji tirsan serûçav spî bûyî mirin, jiyana xwe ji dest dan, jiyana xwe hinda kirin, hatin kuştin kirin û nekirin, xwe kuştin û sotin: Mirdim û sûtam, be qisey min nekird Min kir û nekir, wî bi gotina min nekir / Min xwe kuşt û sot, bi ya min nekir mirok, mirbar, dijw nemir mirî, kesa/ê yan heywanê jiyana xwe ji dest daye reçel, mirebe' (peyvek erebî ye) bi coşî, bi dilek germ, ji dil dengê "miremir" mirîşk, firindeyek kêmfir ya kedî ye bn enîşk bn damirkan mirov, meriv, mere, beşer, însan, benîadem, ademza, ademîzad mirovatî, mirovahî, sirişt û taybetmendiyên mirovan hemû mirov bi hev re bn mirovperwer mirovî, tiştê ku li gor baweriya / sirişta / taybetmendiya / wijdana mirovan e merdî, camêrî, ciwamêrî, qencî mirovperwer, mirovdost, kesa/ê ji mirovan hez dike, kesa/ê yan baweriya nirxek bilind dide mirovan û mirovatiyê mirovnasî, zanista li ser mirovan bn mirûle hêdîka kelîn kel hatinê arîn, azirîn, êşîn mis, sifir, mîs (cûnek kanza / maden e) mismit bûn, mismitîn, qet nebihîstin tevî ku çend carî bi dengek bilind bêt dubarekirin jî: Elêy giwêt misî tê kirawe! Dibê qey guhê te mismit bûye! (ango: Ma guhê te bi misê helandî hatiye dagirtin!?) miskar, misger, kesa/ê karê mis / sifir dike miskarî, misgerî, karûbarê kesên miskar misk, maddeyek bênxweş e (t wek bên-avê tê bikaranîn) miskî, tişta ji miskê hatiye çêkirin yan bêna miskê jê tê bênxweş bêndar misoger, piştrast, bêguman, biste, bisteh misqal, pirt, pişkek / parçeyek pir biçûk misqal yekîneyek pîvanî ye t bo zêr û zîv navd mist, kulm, destê miçandî / şidandî (t daku wek derbe li tiştekî / kesekî bide) rengd mist, kulm, lep, tijî / miştî destekî tiştek mist, kulm, derbe, derbeya / lêdana bi mistê / kulmê mişar, birek, alava pêbirîna daran yan asin mişe, zehf, pir, gelek berxwer, mişexwer, parasît mişext, aware, derbider, sirgûnkirî, koçber mişextî, awareyî, derbiderî, koçberî, sirgûn mişk, rawirek biçûk yê kilikdirêj e ku dişibe cirdan / curdan lê ji wan biçûktir e kolare, qereqûş, xertel, mişkgirk (firindeyek e) mist, kulm, destê miçandî / şidandî (t daku wek derbe li tiştekî / kesekî bide) rengd mist, kulm, lep, tijî / miştî destekî tiştek miştax, cihê tirî li ser tê hişkkirin daku bibe mewîj miştaxan, rezber, heyama / demsala hişkkirina tirî daku bibe mewîj mist, kulm, derbe, derbeya bi mistê / kulmê birdebird, suhbeta dengnizm di navbera du yan çend kesan de daku kesên din yên li nêzî wan suhbeta wan nebîzin sexbêrî, miqateyî, hişyarî, lixwehişyarî mit, kir, bêdeng, bêpêjn, bêkipîn mitmane, pêbawerî, xwespartin bn muturbe mixabin, heyf bn meyan miyaw, dengê kitikan / pisîkan miyawîn, miyaw kirin, miyaw-miyaw kirin, dengê kitikan / pisîkan ji xwe anîn miyaw-miyaw, dengê domdar yê kitikan / pisîkan miz, meaş, destheq, heq, mehane, pareyê kesek dide kesek din ji ber ku yê pareyan werdigire karek bo yên pareyan dide kiriye yan tiştek dayiyê mize, destheq (t yê ku ne bi pare tê dan. Bo nimûne: Kesek arê xwe dibe nik aşvan. Aşvan arê wî dihêre. Xwediyê ar ti pare nade aşvan lê hin ji wî arî didiyê. Ev ar "mize"yê aşvan e.) kedkar, pale, mizeber, mizwergir, meaşwergir, mizyar, kesa/ê bi miz / meaş dixebite / dişuxile / kar dike kedkarî, mizeberî, mizwergirî, meaşwergirî mizgeft, camî, cam'e, mescid, perestgeha / pîrozgeha / îbadetgeha misilmanan mizgîn, mizgînî, nûçeya / peyama / xebera xweş / xêr xelata didin kesa/ê mizgînekê radigihîne miz, piçekî tirş mizî, tama piçekî tirş berdestî, berdestk, alîkar, kesa/ê bi pare di karekî de alîkariya kesê pare dike dide berdestkî, berdestîtî kedkar, pale, mizyar, mizwergir, mizeber, kedkarî, paletî, mizyarî, mizwergirî, mizeberî, palehî (binmîç) ban, serban (t ji alî hindir / jêr ve) (çig) kap, kab, kaw, çik, hin hestî ne (t yên mihan ku di hin lîstikan / yariyan de tên bikaranîn) şatir, zîrek, şeytan, jêhatî girêçkanê, deqanê, kapanê, lîstika / yariya bi kapan / kaban med, mîd, gelek îranî ye ku tê bawerkirin ku bavkalên kurdan in medî, zimanê / çandeya / tiştên medan Medya, Mîdya, welatê medan / mediyan mîl, mayl (pîvek dirêjahiyê ye, 1 mîl 1609 metre ye) tîrk, mîl, îbre, ew tiştikê zirav yê di demjimêrkan de dizivire û saetan û deqeyan û saniyeyan diyar dike milî-, hezarêk, yek ji hezarê: mîlîmetir milîmetre, hezarêk metre, 0,001 metre bn rîxole met, xwişka babê kesekî xalet, xwişka dayika kesekî kurmet kurxalet keçmet keçxalet berbedel, zêdek, mînek mînekî, zêdekî, piştmêr, reservîst, kesên ne pişkek in ji leşkeriyê lê ger pêdivî bi wan hebe belkî bên vexwendin mîr, prens, fermandar, kesê emr / ferman di dest de, serok, serokê herêmekê yê ku serokatiya xwe ji bavkalên xwe girtiye bernavek rêzgirtinê ye: Mîrim Mîrêm, Mîrê min mîr-, ser-, ya/yê serekî / mezin mîralay, serekek leşkerî ye heftem meha ji salnameya kurdî (29 ta 20.10 ji salnameya julyanî) mîrane, mîna / wek mîran mîranî, cûnek govend û dîlana kurdî ye cûnek tirî ye mîraş, aşvanê mezin / serekî mîraşpêj, xwarinçêkerê mezin / serekî yê dîwanekê mîrat, mîras, pêmayî, kelepûr, bermayî mîratgir, kesa/ê dê bibe xwediya/ê maliyetekê dema xwediya/ê wî maliyetî nemîne mîratî, tişta wek mîrat hatiye wergirtin mîratî, nifrînkirî, xezebkirî, lanetkirî mîratxwer, kesa/ê bûye xwediyê mîratekî yan hin mîratan, kesa/ê bi mîratekî yan mîratan jiyara xwe dike mîrav, ava serekî / mezin mîraxur, mîrseyîs, xulamê mezin / serekî yê hespên mîr bn mîrnişîn mezine-, mîre- mezinegund, gundê mezin mîrîtî, mîrtî, pergala / rêbeveriya mîrane mîrî, hikûmî, dewlî, tiştê mîr yan dewletê, tiştê di dest dewletê de mîrkar, karmend, memûr, kesa/ê di xizmeta mîr / dewletê de dixebite mîristan, mîrnişîn, herêma ji alî mîrekî ve tê birêvebirin nêçîrvanê serekî / mezin mîrza, kesa/ê ji binemalek mîran rêzdar, birêz, mîrza, zêdenavek rêz- û qedirgirtinê ye mîrzayî, cûnek goreyên hiriyê yên ta çokan dirêj bn mûş bn mûşên zîlik, gîlik, klîtorîs, parçeyek hesas e ji endamê zayendî / cinsî yê jinan mêvan, mêhvan, mihvan, misafir mêvandar, kesa/ê mêvan hene, kesa/ê pir mêvan tên mala wan mazûvan, malovan, kesa/ê mêvanan vedixwîne yan xwedî dike mêvanperwer mêvandarî, mazûvanî, malovanî, vexwendina / xwedîkirina mêvanan mêvangeh, cihê mêvanan mêvanperwer, mêvanhez, kesa/ê pir ji mêvanên xwe hez dike û texsîr nake daku mêvan kêfxweş bin mêvanperwerî, mêvanhezî, mêvandostî, hezkirina ji mêvanan mêvanxane, xaniyê mêvanan odeya mêvanan fêkî, fêqî (pirteqal, sêv, xox û hwd) fêkîfiroş, kesa/ê fêkî difiroşe bn xermanan mîz, destava zirav, ava di endamên cinsî yên mirov û heywanan re ji bedena wan derdikeve mîz çikîn, mîz nehatin mîstin, mîzîn, mîz kirin, destava zirav kirin / berdan bn mîzildan mîzçikî, êşa) mîznehatin(ê), anurya, anuresîs bn mîzildan mîzdank, ew beş ji leş yê ku mîz tê de ye pifdank, balon xwevemîz, xwe-ve-mîz, kesa/ê bi xwe ve dimîze, kesa/ê nikare mîza xwe kontrol bike bn maç pir, gelek, zêde, zaf kom, civiyayî (t mihên serê xwe dane hev) mat, hêbet, ecêb, heyr mat man, ecêbgirtî man, hêbitîn, heyirîn mat kirin, ecêbgirtî kirin, hêbitandin, heyirandin (çavên / awirên) zîq, ziq, biloq, bel, boq, awirên / çavên rikerast li tiştekî dinerin bêyî ku bilivin bênvendan, mole, muhlet rê, rêdan, delîv, derfet kotan, cihê têveparastina pez / terş û tewal find, şemal, çira, mûm, şemalk, mom, ronahî mûm, şema şemaldank, finddank, çiradank, mûmdank, tişta findan / şemalan tê de bi cih dikin kilmûşok, kesa/ê bi berdewamî kilmûş bi kepê / difinê / pozê de tê mûmîn, mişema, qumaşê ji mûm / şema hatine çêkirin bn mêzer baranîk, cilek e av tê naçe li baranan mirov li xwe dike daku şil nebe mûmnayî, ozokerît mûmya I navd mor, muhr, nîşan, teqme, leke, îmza, îmze mor (lê) kirin, mor (lê) dan pirçû eniya xwe lê şidandin, rûyê xwe lê tal kirin, madê xwe lê tirş kirin eniya xwe lê şidandin, rûyê xwe lê tal kirin, madê xwe lê tirş kirin moran, mij û moran, bn tem kabûs, xof, tirs (xewnên tirsnak yên mirov nivistî / raketî / razayî dibîne) mox, mejiyê hestî mûz, moz, banana (fêkiyek e) zilkêtk, moz (mêşek e) mirûz, mad, me'd, rû, xwiyang bn pîroz bn dadpirsî miherem, yekem meha salnameya heyvî ya îslamî meth, pesn, xwemezinî xwe mezin kirin, xwe mezin hesibandin, methên xwe kirin misilman, kesa/ê baweriya wî bi îslamê tê xwendin, xwendekarî tamandin, patrome, patromandin bn mixabin muxtar, serokê gund muxtarî, pîşeya yan karûbarên muxtaran mû, pûrt, pûrtik, pût, por, pirç metbex, mitfax, xwaringeh, odeya xwarin lê tê çêkirin û xwarin bn maçûmûç perûk, mûçax, pirça / porê sexte / neresen / nerast mûçe, miz, meaş, destheq, heq par, behr, pişk cûnek deviyan / teraşan e mûçink, mûkêşk, mûçing, alavek e bo hilkişandina mûyan mûçink, alavek e bo birîna nînokan lerz, recif, lerzik, recifk, teztezînk teztezînkê lê dan, lerizîn, recifîn, lerzik / recifkê girtin mûdar, têrmû, bimû, mûyî, mûyîn, tiştê yan kesê pir mû pê ve hene mûjank, bijang, mijûlank, mûyên bi qepaxên çavan ve şên dibin bn mûçing libin, blokên ji heriyên bo xanîavakirinê hatine çêkirin bn mûredar bn murk bn mêrûle Mûrî Mihemed şerîf! Bila Mihemed (= pêxember) li hawara me bê! qurm(ê darê), kok(a darê) parçeyek stûr û kurt yê darî hestiyê piştê destikê aşê avî pê tê livandin / sekinandin teşîrêş, mûrês, kesa/ê mûyê bizinan bi teşiyê dirêse bn mêrûle morî, morîk, mircan mûş, tebela / mata di lîstika / yariya telebanê / matanê de armanca lêdanê / pêketinê mûş danîn, mûş bo lêdanê bi cih kirin mûş xwarin, li mûşê dan, bi mûşê ketin mûşek, roket, sarox mûşekî, balîstîk telebanê, matanê, lîstika bi hin gogên / holên / tepên hûr yên mermerî diyarker, çareder, giring bn mûdar mûx, rêberê dînî yê zerdeştiyan (hevberî melayê misilmanan, qeşeyê fileyan, malimê cihûyan) bn mûdar mûzer, kesa/ê mûyên leşî zer in (t bo zelaman tê bikaranîn) ne (forma dema niho ji lêkera "bûn" bo kesên duyem û sêyem yên pirjimar dema peyva ji berî wê bi tîpek dengdar bi dawî bêt): Êwe mamosten | Hûn mamoste ne Ewan frensîn | Ew frensî ne paşbendika dema nihoyî bo kesên duyem û sêyem yên pirjimar ger rayê lêkerê bi tîpek dengdar bi dawî bêt: Êwe eken | Hûn dikin, 'Elî û 'Arif nalên | Elî û Arif nabêjin na, ne, no, nexê, nexêr, dijw belê, erê, be, e, a, ba na- (pirtikek e di dema nihoyî de dikeve destpêka lêkeran û wateya ne-erênî didiyê): nabim nabim, nakey nakî, naxwa naxwe, naçîn (em) naçin, nakirin nakirin ne- (pirtikek e dikeve destpêka hin rengdêran û hin navdêrên ji rengdêran çêkirî û dijwateya wan ji wan çêdike): naşîrîn neşirîn, tal napak nepak, nepaqij, nebijûn, pîs, kirêt narastî nerastî namirovî nemirovî (Agadarî: Tenê hin peyvên wiha hatine çêkirin di vê ferhengê de hatine rêzkirin ji ber ku di têgihiştina piraniya peyvên wiha de kurmancîaxiv dê ti zoriyê nekêşin.) kêm caran dikeve pêşiya hin navdêrên ne ji rengdêran çêkirî û wateya "bê" didiyê: naumêd bêhêvî, bêçare, bêumêd. neku, ne ku: Naba neyet Neku neyê nebidil, nexwaz, dilnexwaz nebût, topavêtî, îflaskirî, ji alî aborî ve ketin rewşek kembax / xirab navik, kuna / qula li zikê mirovan navik birîn, benê dirêj yê bi navika zarokan ve piştî welidîna wan birîn navik ketin, zik êşîn ji ber westîna / tehibîna bi taybetî ji ber hilgirtina / rakirina tiştên qurs / giran nahiye, bajarok bn Nahîde Nahîde, Venûs (planet) -nak, -dar, bi- (paşpirtikek e dikeve dawiya hin navdêran û rendêran jê çêdike): tirsnak, xeternak, samnak nal, pêlava / sola / hespan, asinê dixwin binpiyên hespan daku birêveçûna wan ne jandar be nalîn, axîn û oxîn kişandin, ofîn, ji ber janan / xeman dengên nexweş ji xwe anîn nalbend, nalkar, kesa/ê karê wê / wî nalandina / nalkirina hespan e nalbendî, nalkarî, karê / pîşeya nalandina / nalkirina hespan bn nalbend nalçe, bizmarên nalan naldar, nalkirî, binal nale-nal, nalîn, dengên nalînê bn nalandin bn yan, ya (F: nav): Be name Xwa! Bi Xwedê! Bo Xwedê! Bi navê Xwedê!: Be name Xwa zor zîrek e! Bi Xwedê pir zîrek e! min na-: nambînî min nabînî, namgirê min nagire, namkujin min nakujin me na-: namanbînî me nabînî, namangirê me nagire, namankujin me nakujin name, kaxez, mektûb, rîsale, peyama bo kesekî hatiye şandin / hinartin name: belgename rojname pirtûk nameber, peyamber, postevan pirtûkxane, cihê pirtûk lê tên xwendin / deynkirin pirtûfiroşxane, dikana pirtûkan, cihê pirtûk lê tên firotin rojnamexane, cihê rojname lê tên xwendin yan firotin namilke, belavok, pamflet biyan, xerîb, derekî, derveyî biyanbar, biyanbûyî, biyankirî, jêdûrketî, jêqutbûyî, jêqutkirî biyanbarî biyanîtî, xerîbî, derekîtî namûs, rûmet, şeref, qedir, qîmet nan, non xwarin, zad taşt, têşt, xwarina spêdeyê şîv, xwarina êvarê firavîn, xwarina nîvro nan pehtin nan li tenûrê dan, nan di tenûrê de patin / pehtin danîn, danan, deynan bi cih kirin çêkirin nander, merd, mêvanperwer nanpêj, nanvan, nançêker nanxane, firne, cihê nan bo firotinê lê tê çêkirin vedan, bi cih kirin (t dav û xefik) nandank, amanek e bo parastina nanî tê de nanpêj, nançêker nanpêjî, karûbarên pehtina nanî nankor, neminetdar nankorî nanpêj (t kesa/ê nanî di tenûrê de dipêje) tema, çirûk, nemerd nar, hinar, henar, darek e ku hin berhemên gilover dide ku pişkên wan yên xwerbar lib-lib in û di nav de ne di bin tîvilî / qelpî ve ne berhemên van daran şandin, hinartin, bi rê kirin, rewane kirin, virêkirin, şiyandin, nartin, dan birin şandin pey / dû kesekî / tiştekî veşandin, venartin, vehinartin, verêkirin, dîsan şandin / hinartin / nartin gazi, bang, hawar, hewar narinc, pirteqalokên tirş narincî, rengê wek yê narincan narincok, rumane, granad, cûnek teqemeniyan e nasîn, nas kirin nasandin, dan nasîn, wa kirin ku kesek / tiştek bêt nasîn naser, pispor, şareza, bispor, kesa/ê di babetekê / mijarekê de (pir) zana venaser, diyarker, xwiyaker bn nask nasîn, niyasîn, nas kirin, zanîn ka filankes kî ye nasîn, têkilî li gel kesekî hebûn venasîn, veniyasîn, nasîn, wek tiştek berê nas xwiya bûn nazik, tenik, dijw qayim, qahîm nazikî, tenikî nazikok, pir nazik nasname, belgeya / delîlên kesek / tiştek pê tê nasîn hatin nasîn, nas bûn, niyas bûn naskirî navdar nas, niyas, kesa/ê yan tişta/ê tê nasîn nasî, niyasî naşî, cahil, bêtecrûbe, nezan kirêt neşirîn nexwer, kesa/ê yan lawira/ê ti tiştî naxwe (bi mecazî: pir qels / lawaz) binax kirin, defin kirin, gor kirin, spartin axê te na-: natbînim te nabînim, natgirê te nagire, natkujin te nakujin we na-: natanbînim we nabînim, natangirê we nagire, natankujin we nakujin bêhêvî, bêumêd nav (di rêzimanê de) navdêr, substantîv ziyan gihan navê kesekî, nav(ê kesekî) bi xirabî derçûn ziyan gihandin navê kesekî hindir, hinav, hundur, tê de nav car-car, carûbar, car-bar nestêle, nestêleh, bêwêne, bênimûne, tek, yekane, yekta, unîk navdarî, navûdeng navbeynkarî navbeynkar, kesa/ê diçe navbera du kesên pevçûyî daku aştî û silhê peyda bike bn nawbijîker navhatî, navborî, navbirî, kesa/ê yan tişta/ê navê wê / wî li jor hatiye gotin navbir, navbirk, tiştek ya ku tevaviyekê dike du pişk / parçe navçav, navbera herdu çavan navçe, dever, herêm, cih, war sektor enî, navçav navçeyî, deverî, herêmî sektorî kusandin, jê birîn (t pelgên tûtinê) navdar, binavûdeng, meşhûr, kesa/ê yan tişta/ê pir tê nasîn navdarî, navûdeng, meşhûrî, binavûdengî kef(a destî), lep(a destî) navkî, navmalî navend, merkez navgîn, alav, amûr navendî, merkezî serekî navincî, normal navbeynkar, avakera/ê sulhê di navbera du aliyan de navbeynkarî navîn, navî, navendî: Rojhelatî Nawerast Rojhilata Navîn nîv, nîvek: Le nawerastî mangî dû da hat bo laman Li nîveka meha duyê hat nik me bn nawsik naverok, tiştên tê de hindirîn, navîn, hinavîn, hinavî, hindirî, navxweyî navran, navling, navpî navincî, (ji sêyan) ne ya yekem û ne jî ya dawîn, ne ya destpêk û jî ya dawî bn nawuk gelemper, giştî, ya hemiyan bn nawgel bn nawdes navnîşan, adres têkirî, têde, di nav de, pêre, pêve navpencik, diyafram ûcax, ejdad, binyat, binemal navteng, newq, kemer hinav, ûr, 'ûr, rîvî, rîvîk, pişkên leşî yên di zikî de navmil, pişka piştê ya dikeve navbera herdu milan cihêz, ciyazî, rehal, rihêl, qelen, dermalî bn nawçewan navik pişka navîn / hindirîn ya hin tiştan: nawke şûtî navika zebeşî tov / kakil / berik / tovik (yên hin fêkiyan) hw bn nafek bn nawbang navên xirab navên xirab lê kirin, bi navên xirab bangî kesekî kirin, bi navên xirab basa kesekî kirin navnîşan, adres, navûnîşan salox, salix, navnîşan, teswîr hindirîn, hundurî, navxwe, xwemal, daxil(î): şerî nawxo şerê hindirîn, şerê navxwe, wezaretî karûbarî nawxo wezareta karûbarên hindirîn navxweyî hindirîn, hundurî bn nawsik nav, nêv, hindir, kûrî, daxil, têde: ~ derûn kûriya dil nexweş nesax nexweşî nesaxî bn nînok kir, kirkir kirandin, kiritandin, kir-kir xwarin / gezandin kirîner, kiritîner, ya/yê tiştan dikirîne ney, bilûr, bilûl (alavek muzîkê ye) silk rûl, qamîş, çîqik wê na- wî nagirim: naybînim wê / wî nabînim, naygirî wê / wî nagirî, naykujin wê / wî nakujin rind, hêja, berkeftî, jêhatî, nirxdar kêmpeyda, kêmhe, tiştên ji ber kêmiya hebûna xwe binirx in wan na-: nayanbînim wan nabînim, nayangirê wan nagire, nayankujin wan nakujin neyvan, neyjen, kesa/ê li alava muzîkê ya ney dide naz, delal, berdilî, dilber, şirîn naz, meth, pesn, xwe bi tiştekî mezin kirin xwe pê mezin kirin, xwe pê mezin hesibandin nezan şil, ter nazdar, dilber, berdilî, şirîn nazdar, kesa/ê bi asanî dikare bixeyide yan bigirî ger her tişt li gor dilê wê / wî nebe nazdarî nazenîn, delal, xweşik, şekir-û-şirîn, xwînşirîn xwe mezin kirin, xwe mezin hesibandin nazker, kesa/ê nazdariyan dike naznav, xweşnav, navê bo nazê / pesnê li kesekî hatiye kirin paşnav, navê malbatê yê ji hemî endamên malê re hevbeş bn nazdar ne, na (nîşana ne-erêniyê / negasyonê), dw belê, erê, e, a, be, ba ne- (pêşbendikek e wateya negatîv dide lêkeran): nehat, nedeçû nediçû, nemdezanî min nedizanî neku, ne wa be ku bn neba rd çeleng, fêris, egîd, wêrek, gernas, biste, bisteh, xweşmêr nd pevçûn, lêkketin, lêkdan, pevketin çelengî, fêrisî, egîdî, wêrekî, gernasî, bistehî, xweşmêrî nebez, kesa/ê yan tiştê ti kes nikariyê ko, kuh, nebir, deviknexweş nebûnî nebûnî hejarî, belengazî, feqîrî nedar, hejar, perîşan, feqîr, belengaz nedîtî nediyar, nexwiya, neberçav kêmbêj, kêmsuhbet, kesa/ê pir kêm diaxive nefam, bêfam, nefehm, bêfêm, negihiştî, kesa/ê tê nagihe, kesa/ê fam nake (t zarok) negihiştî, kerik, fêkiyê hê negihaye wê heyama peresîna xwe ku kêrî xwarinê bêt negirtî neguher, neguhor, tişta/ê naguhere kêrnehatî, bêkêr, nekêrhatî nehat, hatina xwe bi cih neanî bela, bûyerek xirab / hêvînekirî nehatî, ya ku nehat tu nehatî mixabin, çi heyf e ku nehêl, tişta/ê ku rê nade tiştek dî, dij-: topî firokenehêl topa dij-firoke nehêlan, nehêştin, nehiştin, nehêliştin, rê nedan, rê li ber girtin, destûr nedan, asteng kirin nefel (giyayek e) borû, lûlî, lûle (alavek muzîkê ye) nifrîn, kerb, kîn, nalet, xezeb bextreş, bêsiûd bextreşî, bêsiûdî rezîl, riswa çill, çepell, çirûk rezîlî, riswayî çillî, çepellî, çirûkî neheng, hût, cûnê mezintirîn candarên deryayî nijad, ejdad, binyat, rêgez, nifş, tov, tuxm, serekanî, serçav nijadî, ejdadî, binyatî, rêgezî, nifşî, tovî, tuxmî resen, heqîqî, orijînal, serekî nijadperest, rêgezperest, rasîst nijadperestî, rêgezperestî, rasîzm ker, nebihîz, kesa/ê (baş) guh li dengan nabe neguhdar, kesa/ê bi gotina / fermana / şîreta kesek dî nake neguhdarî ne, ne ku, nek: Min awim dewê, nek nan Min av divê, ne nan hên, hênik, hîn, hûnik, tişta/ê ne zêde sar û ne jî zêde germ nemînî! qeda li te bikeve! Xwedê te nehêle! min ne-: nemwut min negot, nemkird min nekir, nemxward min nexwar şiv, şivik, şitil, dara kêmtemen neman, hindabûn, mirin, pûçbûn me ne-: nemanxwênd me nexwend, nemanbirjand me nebiraşt / nebirijand, nemanparast me neparast me nedi-: nemandexwênd me nedixwend, nemandebirjand me nedibiraşt / nedibirijand, nemandeparast me nediparast bn nemande nemayî, tişta/ê nemaye nemaze, nexasme, bi taybetî min nedi-: nemdewut min nedigot, nemdekird min nedikir, nemdexward min nedixwar bn nemde- nemir, kesa/ê yan tişta/ê namire (t mecazî) nane, ne'ne', mînt nenas, kesa/ê yan tiştê nayê nasîn yan zanîn pîrê (bangkirina li dapîran) fihêt, fedî, şerm, hetik, eyb kêmasî, kêmûkasî rexne şermîn, şermok, fihêtker, fedîker bikêmasî, netemam (wêjeya / hunera) qerf, henek, pêkenî, satîr, îronî dapîr, pîr, dayika / diya babê / diya kesekî pencirk, pencik, nînok (t yên tûj yên firindeyan) kevirkir, berbir, kesa/ê keviran / beran dibire daku kêrî avahiyan / xaniyan bên kevirbirî, berbirî nêr, dw mê: nereşêr nêreşêr, şêrên nêr nirîn, dengê nire-nir (yên şêran û hin lawirên dî) kab, kabik, zar, nerd, tiştikek çaralî ye û li her alî jimarek ji yekê ta şeşê lê hatiye nivîsîn û ev tiştik tê hilavêtin û dema dikeve erdê jimara aliyê serî kîjan be li ber ya hevrikê wî tê ceribandin bo diyar bibe ka yê kê mezintir e ew bi ser ket tan, kozik, çeper pêstirk, pêpelûk, nerdewan, alavek e cihê danîna piyan li ser heye daku mirov pê hilkeve ser banî yan derek dî ya bilind kabanê, zaranê, nerdanê, lîstika / yariya / baziya bi kaban / zaran / nerdan ne, na, nexê, nexêr, dw erê, belê nire-nir, dengê şêran û hin lawirên dî bn narete rêç, rêzik, rêbaz, nerît, edet, irf, irf û edet, dab, dab û nerît, şop, kevneşop rêçî, rêzikî, rêbazî, rêçikî, edetî, nerîtî, kevneşopî nerm, dw req bn nermî nerme, cihê nerm: nermey ran nermeyê ranî, parçeya nerm ji ranî hên, hênik, hewayê nerm bn nermî nermî, nermatî bn nermole nermîn, kesa nerm û narîn nermik, nermok nerm û narîn nerm-û-nol, nerm û xweş bn zemîle nesrîn (gulek û navek keçan e) req, hişk dijwar şêwaz, stîl, dirûv, darişt, awa, reng delal, rind, xweşik, berkeftî, jêhatî nişter (alava nojdaran ya emeliyatkirinê) cerah, emeliyatker te ne-: netwut te negot, netbird te nebir, nethêna te neanî we ne-: netangirt we negirt, netanwîst we nexwest, netanjimard we nejimart / nehijmart we nedi-: netandegirt we nedigirt, netandewîst we nedixwest, netandejimard we nedijimart / nedihijmart bn netande- te nedi-: netdewut te nedigot, netdebird te nedibir, netdehêna te nedianî bn netde- netewe, milet, gel, xelk nijad, ejdad, binyat neteweperwer, evîndara/ê neteweya xwe neteweperest, kesa/ê neteweya xwe ji neteweyên din hêjatir dihesibîne neteweperwerî neteweperistî, nasyonalîzm bn dij newa, awaz, melodî, stiran neba rehet, xweş, tişta/ê li gor dilê mirovî nizmandin, daînan, da-anîn, anîn xwarê, nizm kirin stiranbêj, newaxwîn, awazxwîn nazdarî, xweşkirina dilê kesekî bi gotinên pir xweş yên ne tam li gor rastiyê nevî, torin, zarokên zarokên kesekî not (90), nehwêt, nod, newhêt notem, notemîn, ya / yê / yên notê / notan bn newedemîn bn nek neba bn nek neba newêr, tirsok, kesa/ê yan lawira/ê newêre çal, kûrgeh, cihek biçûk yê ji derdorên xwe kûrtir daketin, ketin, ketin xwarê, ketin jêr noqîn, bin-ax yan bin-av bûn dest avêtin (tiştekî), tiştek girtin: Newîm le qulfekey qorîkeke Min dest avêt çembilê çaydankî / Min çembilê çaydankî girt bn newî newroz, nevroz, nûroj, cejna neteweyî ya kurdan û hin gelên dî yên îranî ku li 21ê adara her sala zayînî tê pîrozkirin û pê re salek nû ya newrozî (ango kurdî) dest pê dike nefs, hez, daxwaz, hewes nefsmezin, hesûd, kesa/ê pir tiştan dixwaze dirûv, nîgar, nexş, wêne, şêwe, awa bn honrawe neft, petrol neftî, tişta/ê ji neftê yan bi neftê hatiye çêkirin neftî, rengê keskî tarî necis, pîs, rezîl, riswa neviyayî, nehezkirî, tişta/ê jê nayê hezkirin negotî, tişta/ê nehatiye gotin nebêjber, tişta/ê nikare bêt gotin na, nexê, nexêr, ne, no, dw belê bn neba nesax, nexweş, nisax, xeste nexweşvan, nesaxvan, perestyar, hemşîre, kesa/ê çavdêriya nexweşan dike nexweşî, nesaxî, xesteyî, nisaxî nexş, nîgar, dirûv, wêne, şikil nexşandin, dirûvandin, nîgarandin, şikilandin, dirûv / nîgar / nexş / şikil kirin nexşandî, nîgarkirî, dirûvandî, şikildar nexşbend, nexşker, kesa/ê nexşan çêdike nexşdar, binexş, dw sade, yekreng nexşe, xerîte nexşe, plan, bername, program nexşîn, binexş, nexşandî delal, xweşik, spehî, rind, bedew piçek, kêm, ne gelek nexwendewar, kesa/ê nizane bixwîne wê ne- wî ne-: neygirt wê / wî negirt, neysend wê / wî nestand, neyxwênd wê / wî nexwend wan ne-: neyangirt wan negirt, neyansend wan nestand, neyanxwênd wan nexwend wan nedi-: neyandegirt wan nedigirt, neyandesend wan nedistand, neyandexwênd wan nedixwend bn neyande- neyar, dijmin wê nedi- wî ne-: neydegirt wê / wî nedigirt, neydesend wê / wî nedistand, neydexwênd wê / wî nedixwend bn neyde- neyî, ya ku nîne ne-erênî, negasyon, negatîv nezan, kesa/ê (ti tiştî) nizane nenas, tişta/ê nayê zanîn / nasîn serêş, serêşî nezok, stewr, jina zarokan naîne bn nizir nêçîr, rav, seyd, şikar, rahêlan / dandû û girtina / kuştina lawirên kûvî nêxçîrvan, ravkar, şikarvan, seydvan rayê demên nihoyî ji lêkera naştin binax bûn, defin bûn, bb naştin binaxbûyî, definbûyî binaxkirî, definkirî bn nêrg nêr, maskûlîn, dw mê mêr, wêrek, biste, egîd, gernas rz zayendnêr mêrane, bi mêranî nêrbaz, mêrgayî, nêrgayî zelamê têkiliyên cinsî bi zelaman re hene sodomît nêrbazî, mêrgan, nêrgan, sodomî şandî, hinartî, nartî, ya / yê ku hatiye hinartin nûçegihîn, peyamnêr, ragihîner nêreker, kerê nêr, dw maker nêrekew, kewê nêr, dw mêkew nêremûk, bîseksuel, kesa/ê têkiliyên cinsî hem bi jinan û hem jî bi zelaman re hene yan dixwaze hebin nêremûkî, bîseksuelî şîner, nêrer, hinêrer, birêker, virêker, kesa/ê yan aliyê tiştekî dişîne / dihinêre nêrevan, zêrevan, çavdêr, sehker gur, geş karîte, kêran, max, garîte, darên serban xwe li ser digire qelûna avê bn nêrgiz nêrgiz, nêrgis (cûnek gulan e, bot Amaryllidaceae, Narcissus poeticus) nêrgizistan, dera nêrgiz lê şên dibin / bûne nêrî, nêrîtî, maskûlînî nêrî, bizinên nêr nêrîne, maskûlîn sereke, serekî: nêrîney aw rûbarê sereke (yê çemekî), xeta serekî ya avê bn nêrdiraw meşa hespan, gavên / birêveçûna hespan nav, nêv, navber navber: le nêwan ême û êwe da di navbera me û we de bn nêwneteweyî , nêwneteweyî navkom, lobî navkomkar, lobîker, lobîst navkomî, têkiliyên navbera koman bn rim bn newş nipînû, pir nû, aniha-derketî bêrî, hêvî, daxwaz zever, şiyan, taqet, hêz zor, tade tdaeyî, bizor raz, nihên, sir, sur, tişta/ê nediyar / nexwiya yan nayê zanîn razbir, nihênbir, sirbêj, kesa/ê razan / siran diyar dike, nepêbawer razbîn, nihênbîn, sirbîn, kesa/ê bi hinêra xwe ya der-siriştî dikare razan diyar / xwiya bike razbînî, nihênbînî, sirbînî, hinêra xwiyakirina / diyarkirina siran razgir, nihêngir, sirgir, razparêz, kesa/ê razan / nihênan diparêze ango nahêle diyar bibin razber, nihênî, veşartî, nediyar, nexwiya razpoş, nihênpoş, sirpoş, kesa/ê yan tişta/ê dikare razan veşartî / nediyar bihêle / biparêze razyar, kesa/ê ji parastina razan / nihênan hez dike yan / û wan diparêze qat, tebeq, çîn nij, noj, nişter, alava pêbirîna leşî ji alî doktoran ve kelek, dîwarê bêserban yê ji keviran / beran hatiye çêkirin (t li dor zeviyekê yan ava coyekê) nijdar, nojdar, cerah pizîşk, bijîşk, doktor, hekîm, luqman kinîn, kinkin ji xwe anîn, kirin kinkin (t dema li ber girînê ye lê nagirî) (dengê) kinkin haşatî hatî kirin, gotin filan tişt ne rast e yan ne wa ye çip, dilop, lib (t dilopên baranê yên hûrik) nimayîş, pêşkêşî, pêşangeh şil, dw ziwa, zuha bn nim hûrebaran, baran hûr-hûr dibare xwê, xweyê minet bn nimekkwêr xwêdank, amana xwê tê de tê parastin bêminet, kesa/ê ji qenciya xelkê lê kiriye ne spasdar e bêminetî minêkar, spasdar, minetkar, kesa spasiya xelkê dike bo qenciya li wî hatiye kirin betenî (nivîn) betenîçêker sercil (cila li hespan / keran tê kirin) bn nimûne jimare, nimre, reqem nimûne, mînak, mîsal, modêl, prototîp nimûneyî, mînakî, tişta/ê ku mînaka / nimûneya tiştine dî ye yan dikare bibe nimûne bo wan axîn kişandin, kirin "ax" (passîv ji nan II) hatin danîn / danan / deynan bi cih bûn, hatin bicihkirin çêbûn, diristbûn bn nalenal bn nalandin bn nalenal bn nalenal nipînû, pir nû nirx, biha, qîmet, fiyet nirxdar, bihadar, binirx, biqîmet, bihagiran, nirxbilind bn nizar bn sîber nişîv, berjêr jîngeh, nişîngeh, war, lêmangeh, cihê jiyana kesekî yan tiştekî nişk, zû, tavil, di cih de, bn kutupir niştecî, niştevan F şkest, têkçûn, derbe, dw serketin, serkeftin gurz, qeft, destik (t çilû yan pel yên bi hev ve hatine girêdan) bn nivandin, razandin, wa kirin ku kesek binive / raze nû, nuh taze, ter, teze dw kevn nivêj, nimêj, lava, dua nûjen, modern, hevçerx, hevdem nivêjgeh, mizgeft, nimêjgeh, xaniyê / odeya bi taybetî bo nivêjan hatiye bijartin binivêj, binimêj, kesa/ê leşê wê / wî paqij e û kêrî nivêjkirinê tê nivêjker, nimêjker, kesa/ê misilman ya / yê pênc nivêjên xwe yên ferz rojane dike nûkar, piyoner modernîst reformîst nivîn (doşek, lihêf, betenî, balguh û hwd yên mirov li ser yan li bin dinive / radize, bi xwe dadide yan datîne bin serê xwe) bn nuwêner newroz, nûroj, nevroz, (roja / cejna) sersala kurdan û hin gelên din yên îranî nûxwaz, reformîst nûjenxwaz, modernîst nûxwazî, reformîzm nûxwazî, modernîzm nûyî, nuhî, nûyîtî sernişîv, serberjêr, tişta/ê serê wê / wî li jêr û binê wê / wî li jor jêkvekêş, elastîk, fleksîbel cûnek giya ye niyar, fikir, hizir, raman, pûnij şano, dik, sehne, tiyatro niyarî, fikrî, ramanî şanogerî, karûbarên şanoyê / tiyatroyê niyaz, niyet, nêt, daxwaz, hêvî niyazkar, hêvîdar, umêdewar nîne, tine ye, niye tika, lava, rica, daxwaz, hêvî nifrîn, nalet, hêviyên xirab nizar, betena / aliyê bersîber yê çiyayî / girikî, dw beroj bn nizm soz, soz û peyman, sond nêz, nêzîk, nêzing, dw dûr lem nizîkane (da) / bem nizîkane (da) li van nêzîkan, li van demên herî dawîn, ne ji mêj ve nêzî, nêzîkî, derdorî, hema bêje, teqrîben: nizîkey sed kes nêzî sed kes nêzîkahî, nêzî, nêzîkî nizm, dw bilind bn nizmî nizmî, nizmatî, dw bilindî, bilindahî bn niza çav lê gerandin, berê xwe danê, lê nerîn (bi lez û bez, ne kûr û dirêj) balkêş, mereqdar nêrevan, zêrevan, çavdêr, sehker nîgar, nexş, wêne, resim, fotograf nîgargeh, galerî wênegir, fotografer nîgarkêş, wênekêş, resam, resimçêker bn nîgarga bitirs, nearam, bêhedan, biguman (ji ber ku ditirse dê belayek biqewime) bêhedan, nearamî, nerehetî, tirs, şik, guman Nîl, Çemê Nîl bn heş nîlufer, sosina avî nîv nîv-nû, bikarînayî, destê duyê nîv-: nîmçedorge nîvgirav, nîmçemela nîvmela, nîvmele qaşo, xwedêgiravî, hesaba xwe, bi qewlê xwe: nîmçeroşinbîr qaşo-ronakbîr, kesa/ê ne ronakbîr lê xwe ronakbîr dihesibîne yan xwe ronakbîr dide nasandin nîv-nû, bikarînayî, destê duyê, kevnenû nîvkîşwer, nîvparzemîn, parçeyek ji parzemînekê hêkrûn, hêka di nav donî / rûnî de hatiye qelandin kurtecakêt (em) ne, ne ... ne: Ême amade nîn Em ne amade ne nînok, neynûk, nênûk, tiştê bi serê tilan ve şên dibe û pişka wan ya zêde bi mûçinkan tê birîn co, cok, cihê av tê re diherike (t bo ser / nav zeviyan) sihir, cadûyî zever, şiyan, hêz, hinêr, taqet, karîn, qiwet bizever, bişiyan, bihêz, bihinêr nîn, tine, neyî, dw heyî, peyda avrêl, nîsan, çarem meh ji salnameya romî nîsanok, gulek jîkurt / temenkin e li meha avrêlê / nîsanê peyda dibe û vedimire nîsk (bot Lens culinaris) nîşan, nîşe, not, îşaret, haje, hişyarî, sembol, remz nîşanî, merasîma diyarkirina keç û kurekî ji hev re berî ku bizewicin bn nîştecê akincî, rûniştvan, şênî, kesa/ê li cihekî dijî akincîtî, rûniştvanî, şênîtî bn nîştecê niştiman, welat, warê bavkalan, welatê bavûbapîran niştimanî, neteweyî, welatî welatperwer, niştimanperwer, welatevîn, welatparêz, kesa/ê dilsoza/ê welatê xwe, kesa/ê ji welatê xwe hez dike welatperwerî, niştimanperwerî, welatparêzî, welatevînî, dilsoziya hemberî welatî / niştimanî niştimen, devera kêrî jiyanê tê, cihê mirov dikare lê bijî bi cih bûn, sekinîn, niştin, rawestîn (t doz / şekira neheliyayî li binê çayê) pev çûn, xwe avêtin hev, lêk dan dadan, veniştin (firoke li ser erdê bi cih bûn, firinde li ser çeqê darê rawestîn û hwd) nîv (1/2, 0,5) nîv-û-nîv, nîv no kesekî / aliyekî û nîva dî bo kesek / aliyek din nîve, nîvî, nîv-tijî, bernîve, nîv-tijî û nîv-vala nîvco, nîvûnor, nîvî, netemam nîv-mirî nîvgog, hemîsfer nîvkeliyayî nîvkelandî nîvro, nîro, nîvroj, nîva rojê, derdorî demjimêr 12 bi roj xewa nîvro, nîvroxew, sîesta nîvtîre, radîus nîvişk, rûn, qeymax bên bi ser ketin, pir westîn û dengê hilma wê / wî bilind bûn nêz, nêzîk neh (9) nû-: nobûk nûbûk, bûka nû, bûka taze nûbend, gayê nû fêrî / hînî cotkirinê bûye nûxwirî, nûxurî, nexrî, nerxî, nixurî, nuxurî, zarokê (t kurê) yekem / mezin bn noyem bn noyem nok, nuhk, nehk, nik -ok, -onek: paşbendikek e pê rengdêr ji hin navdêran tên çêkirin: tirsnok tirsok, tirsonek xulam, berdestî, xizmetkar, berdestk xulamî, berdestkî bn nerm-û-nol canî, canîk, ciwanîk (mehîna hê ne temen-temam e) nûmal, mala nû (t ya jin û mêrên nû-zewicî) bn noyem dor, ger, sira: Norey kê ye? Dora kê ye? bn norerist sira, dorerist noş, nîç, afyet: Noş! (gotinek e tê bikaranîn dema du yan çend kes perdaqên xwe li hev didin û carinan pê re hêviyan dikin) Noşî giyanit bê! Noşî can(ê te) be! (Li te) afyet be! noşîn, vexwarin nîç kirin noşîn, vexwarin, nîç kirin (t alkol) nîşe, not, nîşan, nivîs embar, dav, dab, bindav, serdav, cihê lêparastina tiştên neberdest bn not nehem, ya / yê / yên nehê / nehan bn noyem nozde, nozdeh (19) bn nozdemîn nozdem, nozdemîn, ya / yê / yên nozdê / nozdan henek, qerf, pêkenî, tinazî, tirane, galte bn nimre bn nuxte nivistin, raketin, razan, xew kirin, xewîn, xewtin, xeftin nivistî, razayî, raketî, di xew kopî, nisxe, jibergirtî bn nuştanewe çemandin, tewandin, veçemandin, xwehr kirin çemîn, tewîn, veçemîn, çemiyan, tewiyan çemî, tewî, veçemî, çemiyayî, tewiyayî, veçemiyayî, xwehr, xwar pêldar nivişt, nivişte, niviştî, tilism, tiberk, tiştek e dua û lava pê ve tên xwendin yan li ser tên nivîsîn û kesên nesax bi xwe re hildigirin daku ta û nesaxiyên dî bela xwe jê vekin nipînû, pir nû, nû-derketî, nû-çêbûyî bn niw nîşan, delîl (t yên belayan / xirabiyan) şekirok, şirîniyên req noq, niqim, nuqim, bin-avbûyî noqîn, niqimîn, bin-av bûn noqandin, niqimandin, bin-av kirin qurîncîk, qurincik, quncirik, qurçî, nuquç, şidandina bi nînokan, kişandina (parçeyek ji leşî) bi nînokan / tilan nîşan dan, pêşkêş kirin, nimandin, raber kirin nûner, temsîlkar nûnerî, temsîlkarî nîşandayî, nimandî, pêşkêşkirî, raberkirî bn nuxum nexşe, aqûbet: Nuxşet lê bêt Nexşe li (serê) te be! Aqûbet li te be! Înşellah nesîbê te jî wiha be! nuqte, niqte, xal hilingivîn, likumîn, tehisîn, hilisîn, hilingiftin çemîn, tewîn (ser) (çok) dan, vedan (erdê) bn niwêjen nûjenî, modernîzm, hevçerxî, hevdemî serik (yê tûj yê pênivîskan / derziyê / şûjinê / rimê û hwd) kinîn, kinkinîn, bi dengê kin-kin girîn (dengê giriyê) kinkin kinkinî, kesa/ê bi dengê kin-kin digirî navê tîpa N di alfabeya kurdî-erebî de qusûr, kêmasî, 'êb (çav) neqîn, miçîn, niqîn, ketin ser hev, hatin girtin neqandin, miçandin, niqandin, girtin neqî, neqiyayî, çiçî, miçiyayî, girtî neqandî, miçandî, niqandî, girtî nirîn, (dengê) nirenir jê hatin -nivîs: çîroknûs çîroknivîs, kesa/ê çîrokan dinivîse, romannûs romannivîs, şanonûs şanonivîs zeliqîn, pêve man, pêve bûn, pêve hatin girêdan (deng) ketin, wa li kesekî hatin ku dengê wî êdî normal dernekeve zeliqandin, pêve nan, pêve kirin, pêve girêdan zeliqiyayî, pêvemayî dengî nûsaw dengê ketî nivîskar, nivîsevan, kesa/ê karê wê / wî nivîsîn(a pirtûkan) e nivîser, daner, kesa/ê tiştek nivîsiye zeliqandî, pêvekirî, pê re nivîsgeh, daîre, ofîs, cihê karê fermî nivîsîn, nivêsîn venivîsîn, nivîsînve, dîsan nivîsîn, kopî kirin, ji ber girtin, heman berhem bi awayek nû nivîsîn bn nûsge bn nustin nivîsî, nivîsandî, tişta/ê hatiye nivîsîn nivîsar, miqale, babet, tişta/ê hatiye nivîsîn nivişte, niviştî reş, tarî, reş û tarî (t mecazî) tarîtî, reşatî bn pêş bn nuwandin nerîn, nêrîn, berê xwe dan (tiştekî / derekê), fekirin, hêv kirin, seh kirin, nêrtin, nihêrtin nizîn, (dengê) nizzz jê hatin o! oh! ev / ew çi ye / bû! berpirsiyarî tawan, guneh bn hode of, ax, ox, oy, wey! ahe! ohe! (bangkirina li hin heywnan, t çêlan) oksîjen (gazek bêreng û bêbên e) umet, civat, peyrew aramî, rehetî, tenahî, hêwirî, hêminî bênfirehî, baldarî, sebr sebr kirin, sebra yekî hatin okyanos, deryayên mezin bn artêş, leşkir orkestra, komek muzîkê ya mezin e ku her çend ji endamên wê cûnek alavên muzîkê dijenînin û kesek jî serkêşiya wan dike Orşelîn, Quds, Yerûsalem (serbajarê Israîlê) tirimpêl, erebe, otomobîl ox, ax, wey, wax! oxir, sefer, birêketin, çûn taliyê, dawiya dawîn oy, ox, ax, ay, wey, waw! oye, tentene, dantel, nexş lêb, xap, fêl, fen, cam, dekûdolab, hîle, lihb, xapandin, oyin lîstik, yarî, bazî